Sećanje Veljka Petrovića na jedno svedočanstvo o velikom paradnom ručku patrijarha karlovačkog, ranije somborskog prote Đorđa Georgija Brankovića (1830-1907), kome je verovatno prisustvovao i Veljkov otac Đorđe, u monaštvu nazvan Gerasim (tada upravitelj karlovačkog bogoslovskog semeništa), sačuvao je u svojoj knjizi „Autobiografija o drugima“ Borislav Mihajlović Mihiz: …Patrijarh Georgije Branković umeo je da bude i dostojanstven. Svašta je umeo pa i to. Smatrali su ga dvorskim čovekom, prodanom dušom, a evo, kakvu je on patriotsku lekciju održao Svetozaru Borojeviću plemenitom od Bojne, na najdužem svečanom ručku u istoriji Karlovačke mitropolije. Borojević je bio najistaknutiji Srbin oficir u austrougarskoj vojsci. Dospeće do feldmaršala, a to je najviši čin dvojne monarhije. Viši…
-
-
SOMBORSKI TRAGOVI VUKOVE ŠTULE
Malo znamo o tome da je najznačajniji reformator srpskog jezika, pisma i pravopisa Vuk Stefanović Karadžić (1787-1864), tokom svog dugog književnog veka imao velik broj prijatelјa i saradnika iz Sombora, kao i da su pojedini Somborci, barem u početku, znatnije uticali na njegov književni i jezikoslovni rad, te da je Vuk, tokom svojih čestih putovanja, najmanje tri puta pohodio Sombor. Prvi Vukov vaspitač i nastavnik, sa kojim je Vuk neko vreme (1808) stanovao u Beogradu, bio je Somborac Jovan Savić (1772-1813), u srpskoj istoriji poznatiji pod pseudonimom Ivan Jugović, inače osnivač beogradske Velike škole, čiji je i Vuk bio đak, Karađorđev savetnik i bliski saradnik u vreme Prvog srpskog ustanka,…
-
STARO SOMBORSKO KLIZALIŠTE NA BARI U PREDGRAĐU
Kada je osamdesetih godina 19. veka na kraju leve strane Bajskog puta sagrađeva velika kasarna Franje Josifa, kraj dotadašnje omanje bare, na desnoj strani završetka ove ulice, kopana je zemlja za nasipanje terena. Sa gradskog zemljišta kraj bare, nazvanog „Bele jame“, i ranije je, decenijama, korišćena zemlja za nabijanje kuća, a ovde su izrađivani i čerpići, odnosno cigla od nepečene zemlje, sušena samo na suncu (1864. g. u Belim jamama je 15 somborskih građana izradilo 55.000 čerpića, a naredne 1865. g. 17 građana je ovde izradilo 131.000 čerpića). Posle izgradnje velike kasarne, obližnja bara je proširena sa 1.573 na 3.088 kv. hvati (nešto preko 11.000 kv. metara), a kako je…
-
KUĆA Dr KOSTE POPOVIĆA
Jednospratnica, na kraju leve strane Glavne ulice (prema parku), pripadala je somborskom advokatu i političkom prvaku dr Kosti Popoviću. Sagrađena je 1865. g. u stilu romantizma, na mestu gde se ranije nalazila kuća znamenitog somborskog prosvetitelja, književnika i gradskog senatora Avrama Mrazovića (1756-1826). Posed na kome je kuća sagrađena bio je skromne veličine (Mrazovićev posed, zapisan u vlasništvu njegove udovice, prostirao se 1837. g. na svega 145,5 kv. hvati). Graditelj kuće bio je Anton Rekl. Godine 1868. od Mrazovićevih naslednika posed i kuću kupio je Gavrilo Drakulić. Fasada kuće je po horizontali podeljena na vence kojima su razdvojeni prizemlje i sprat, sa naglašenim središnjim rizalitom koji od ostatka fasade razdvajaju…
-
PALATA Dr SIME PAVLOVIĆA
Na Svetođurđevskom trgu u Somboru, preko puta Gradske kuće, nalazila se jednospratnica imućnog trgovca i zemljoposednika Sime Bikara, podignuta polovinom 19. stoleća. Kuća se nalazila pored zdanja Somborske trgovačke i zanatlijske banke, čiji je Sima Bikar bio osnivač i dugogodišnji predsednik. Predsednik Uprave ove banke bio je dr Sima Pavlović, zemljoposednik i dugogodišnji zvanični županijski fizikus (lekar) za koga je smatrano da se obogatio i stekao veliko imanje (preko 300 jutara zemlje) time što je oslobađao regrute od vojne obaveze na osnovu zdravstvenog stanja, razume se uz novčanu protivuslugu (mito). On je od naslednika Sime Bikara kupio njegovu nekadašnju kuću, kao i omanje prizemno zdanje koje se nalazilo između kuće…
-
SEMZEOVA PALATA
Godine 1850. u Somboru je, od Karla Latinovića, kuću i 270 jutara zemlje u predelu salaškog naselja Šikare kupio Janoš Semze iz pomađarene nemačke plemićke porodice koja se ranije prezivala Ajgler, rodom iz Prigrevice, a poreklom iz Salcburga u Austriji, odakle je njihov predak doseljen krajem 18. stoleća. To je i najstariji podatak o prvim pripadnicima ove imućne zemljoposedničke porodice u gradu. Četvrt stoleća kasnije, 1874. godine, iz Prigrevice u Sombor je prešao i Julije Đula Semze, veleposednik, kasnije i poslanik u Ugarskom saboru. Iste godine je zvanično primljen za žitelja slobodnog i kraljevskog grada Sombora i odmah je dobio saglasnost da na svom zemljištu, na Glavnoj ulici, na kome…
-
SALAŠKO NASELJE BUKOVAC
Bukovac je salaško naselje koje se nalazi jugozapadno od Sombora. Sa imenom Vukovacz nekadašnja pustara je najranije zabeležena početkom poslednje decenije 17. veka, kao fiskalna (komorska) pustara, sa deset forinti godišnjeg prihoda. Nikola Vukićević, u svojoj poznoj povesnici grada, pisanoj početkom 20. veka, navodi da se atar Bukovca, svojevremeno (verovatno još u vreme turske uprave), prostirao sve do Gajske šume, odnosno do naselјa Vranješ, Bokčinović i Apatin. O nekadašnjem stanovništvu pustare Bukovac svedoči i prezime Utka Bukovčanina, zapisanog na popisu komorskih stanovnika Sombora 1728. godine. Godine 1702. Bukovac (Bukovac) je zapisan kao nenaselјena pustara na spisku 28 pustara dodelјenih somborskim graničarima, u čijem će posedu biti i 1720 (Bukovacz), 1722…
-
REFORMATSKA CRKVA U SOMBORU
U okolini Sombora reformati ili kalvinisti pojavljuju se još krajem 16. veka, u vreme turske uprave, a u gradu su zabeleženi i krajem tridesetih godina 18. veka, kada su ovdašnji franjevci preveli iz reformatske i evangelističke u katoličku veroispovest više somborskih građana, mahom doseljenih Mađara i Nemaca. Reformatska vera bila je raširena posebno među Mađarima u Erdelju (Transilvaniji) Novi podaci o Somborcima reformatske veroispovesti zabeleženi su 1820. i 1836/37. godine, kada je u gradu živelo samo dvoje, odnosno troje reformata. Prema podacima iz 1844. g. u Somboru je živelo 12, 1863. g. 20, a 1878. g. 77 žitelja reformatske veroispovesti. Njihov broj je narednih godina i decenija bio u stalnom…
-
KRONIĆ PALATA – MRAČNE TAJNE LEPOG ZDANJA
Dr Stevan Kronić (1852-1920), imućni somborski advokat i zemljoposednik, bio je poreklom iz stare somborske porodice, koja je u gradu zabeležena još početkom 18. veka. Mada je bio sin somborskog opančara Andrije Ace Kronića, Stevan je uspeo da završi studije prava u Budimpešti. U vreme svog najvećeg bogatstva dr Stevan Kronić je posedovao preko 800 jutara zemlje, a zakupljivao je i udaljene pustare, poput Ilinaca, u opštini Borovo, u istočnoj Slavoniji. On je, početkom 20. veka, na Vencu Etveš Jožefa (Živojina Mišića), podigao jednospratno porodično zdanje klasične lepote, građeno u stilu eklekticizma, koje su Somborci prozvali Kronić-palatom. Zdanje je sagrađeno na nekadašnjem posedu porodice Vlaškalić, koji se 1837. g. prostirao…
-
VAJDINGEROVA PALATA
Prvobitno učiteljska, a zatim trgovačka jevrejska porodica Vajdinger doseljena je u Sombor šezdesetih godina 19. veka. Aleksandar Vajdinger je uskoro zatražio dozvolu gradskih vlasti za trgovinu barutom, a nešto kasnije otvorio je dobro snabdevenu i lepo uređenu prodavnicu mešovitom robom na uglu nekadašnje Školske ulice (Laze Kostića) i Venca Eržebet (Petra Bojovića), preko puta hotela „Lovački rog“, koju preporučuje kupcima 1882. godine, kao mesto na kome sve može da se nabavi. Kuća i radnja Aleksandra Vajdingera nalazili su se na posedu koji je u prvoj polovini 19. veka pripadao tada najimućnijem somborskom jevrejskom trgovcu Lazaru Štajnu, a kasnije njegovom nasledniku Marku Štajnu (Lazar Štajn, potomak prve i najstarije somborske jevrejske…
