Blatnjave i prašnjave puteve somborskih ulica povremeno je grad popravljao i sređivao još i u drugoj polovini 18. kao i početkom 19. veka. Ugovorom, koji su sklopili Bačko-bodroška županija i gradski Magistrat povodom izgradnje novog zdanja Županije 1804. godine, grad se obavezao da će omogućiti vađenje zemlje i pečenje potrebne cigle na gradskom zemljištu, s tim da sva cigla koja preostane od izgradnje zdanja Županije bude ustupljena gradu, radi popravke gradskih puteva. U opisu Sombora, koji je Antal Mindsenti objavio 1831. godine, navodi se da je grad velik, ali da deluje i veći nego što zapravo jeste jer, sa izuzetkom onih kuća koje su se smestile oko Gradske kuće, ostale…
-
-
KUĆA JERASOVIĆA I JERASOVO ĆOŠE
Kuća porodice Jerasović, koja se nalazila na uglu nekadašnjeg Solarskog sokaka, (kasnije Adžijine, pa Čitaoničke ulice) i Svetođurđevskog trga, decenijama je odolevala kao jedina preostala prizemna kuća na ovom trgu, a jedna od dve na celom potezu od Županije do Preparandije. Iako se nalazila preko puta novosagrađene jednospratnice Srpske čitaonice, ugao koji je spajao Svetođurđevski trg i Solarski sokak naziv je poneo po toj, skoro neuglednoj kući, i godinama je bio znan kao „Jerasovo ćoše“ – mesto spajanja Glavne i Čitaoničke ulice sa Trgom Sv. Đorđa. Prostrana prizemna kuća, sagrađena u obliku obrnutog ćiriličnog slova П, verovatno krajem 18. ili početkom 19. veka, pripadala je ranije Franji Marekoviću, koji je,…
-
SAMUILO SAVA MAŠIREVIĆ – PATRIJARH IZ SOMBORA
U istorijskoj senci patrijarha Georgija Brankovića, pa i vladike Platona Atanackovića, ostao je još jedan srpski crkveni velikodostojnik poreklom iz Sombora – Samuilo Sava Maširević, koji se nalazio na najvišem tronu pravoslavne crkve, kao patrijarh karlovački, od 1864. do 1870. godine. Sava Maširević, u monaštvu prozvan Samuilom, profesor vršačke Bogoslovije, arhimandrit bezdinski, vladika temišvarski, mitropolit karlovački i patrijarh srpski, rođen je oko Savindana 1803. g. u Somboru, kao potomak stare somborske srpske graničarske i svešteničke porodice, koja je doseljena u Sombor u Velikoj seobi 1690. g. sa Kosova i Metohije, iz okoline Peći. Bio je sin imućnog zemljoposednika Avrama Maširevića i unuk Jovana Maširevića, sveštenika somborske Svetođurđevske crkve (neki izvori…
-
FERNBAHOVA KUĆA (GRADSKI MUZEJ)
Bogat trgovac žitom i zemljoposednik nemačkog porekla Anton Fernbah iz Apatina kupio je 1870. g. u Somboru posed na kome je do 1872. g. podigao dopadljivu jednospratnicu u stilu eklekticizma, okrenutu prema hotelu „Lovački rog“ (posed je tridesetih godina 19. veka pripadao porodici bravarskog majstora Adama Čarša, kada se prostirao na površini od 347 kvadratnih hvati; od 1865. g. posed je pripadao ovdašnjem advokatu, kasnije i poslaniku Janošu Cedleru, a od 1867. g. Mihalju Lovašiju). Ubrzo je pred novim zdanjem uređen trg na kome je prodavana riba dovezena iz Apatina (kasnije će ovde grad urediti središnji gradski fijakerplac). Prilikom podizanja zgrade Fernbah je pristao da o svom trošku zatrpa nekadašnji…
-
KUĆA SIME BIKARA
Na somborskom Svetođurđevskom trgu, preko puta Gradske kuće, nalazila se jednospratnica Sime Bikara (1832-1899), imućnog trgovca, bankara i zemljoposednika (1897. g. posedovao je 440 jutara zemlje), koju je, polovinom 19. veka, podigao njegov otac Isak Bikar – predsednik uticajnog i ekonomski snažnog somborskog Trgovačkog društva, na mestu nekadašnje kuće Lazara Atanackovića, čiji je Isak Bikar postao vlasnik 1846. godine. Prema zemljišnoj knjizi iz 1837. godine, Atanackovićev posed se prostirao na 259 k.h hvati (polovinom 18. veka, kuću i posed na istom mestu, veličine 141 kv. hvat, imao je Đurađ Vranješ Bošnjak, imućni somborski Bunjevac, stočarski veletrgovac, senator i gradski tutor, a zatim i gradski blagajnik ili „kasa perceptor“). Bikareva kuća…
-
KUĆA KARLA HAMEDERA (GRADSKA PEKARA)
Poreklom iz Braunšvajga na severu Nemačke, porodica Hameder doselila se u Sombor tokom poslednje četvrtine XVIII veka. Rodonačelnik ove somborske porodice Mihael Hameder bio je mesar, a istim poslom bavili su se i njegovi potomci (Karlo I i Karlo II) tokom narednog stoleća. Karlo I Hameder je 1837. g. imao kuću u Gornjoj Varoši, nedaleko od Male pravoslavne crkve, a 1838. g. kupio je posed od naslednika porodice Has, koji se nalazio u ulici Sv. Ivana (sada Trg cara Lazara), u susedstvu poseda somborske rimokatoličke župe Sv. Trojstva (prema zemljišnoj knjizi iz 1837. godine, ovaj posed se prostirao na 364 kv. hvata). Još kao mladić Karlo II Hameder došao je…
-
POLJOPRIVREDNO UDRUŽENJE U SOMBORU
Poljoprivredno udruženje Bačko-bodroške županije osnovano je 1871. g. u Velikoj sali zdanja Županije, a odmah po osnivanju imalo je, po raznim osnovama, blizu 900 članova, malih, srednjih i velikih zemljoposednika sa prostora cele županije. Udruženje je sve vreme svog postojanja, do početka Prvog svetskog rata, imalo značajnu ulogu u osavremenjavanju poljoprivredne proizvodnje, a u Somboru, i po drugim većim mestima Bačko-bodroške županije, organizovalo je brojne izložbe i sajmove. Pred Prvi svetski rat Poljoprivredno udruženje je imalo 6.473 člana i izdavalo je i nedeljnik Bački gazda, koji je izlazio na mađarskom, nemačkom i srpskom jeziku. Prvobitno zdanje Udruženja podignuto je 1871. g. na levoj strani Bajskog puta (Vojvođanske ulice), a na…
-
STARA ŽUPANIJSKA KASARNA
U vreme svog poluvekovnog militarskog statusa somborski graničari nisu imali posebne kasarne u naselju, već su živeli u svojim kućama, odakle su odlazili u ratove koje je carevina vodila. Grad je 1758. g. posedovao dve ciglom zidane kasarne. Kada se uskoro ukazala potreba da u gradu bude stalno prisutna vojna posada, sazidane su 1774. g. tri velike prizemne kasarne na Staparskom putu, iza gradskog vašarišta i ostrva Pandur, na kome će, tridesetak godina kasnije, započeti izgradnja Županije i županijskog zatvora. Kasarne su zidane sredstvima Bačke županije, koja je 1777. g. apatinskom majstoru Johanu Gemoherusu dugovala 14.500 forinti za njihovu izgradnju. Proizvođač cigle Antun Paulin, iz obližnjeg sela Nemeš Militiča, isporučio…
-
VILA U BAJSKOM SOKAKU
Imućan somborski trgovac, a često i zakupnik gradskih akciza (prava na ubiranje raznih taksi) Samuilo Živanović, inače crkveni tutor somborske Svetođurđevske crkve i ktitor kapelice Vaznesenja Gospodnjeg kraj salaškog naselja Milčići (tzv. „Šaponjske vodice“), sazidao je 1874. g. porodičnu kuću sa leve strane Bajskog puta, na otkupljenom varoškom zemljištu površine 350 kvadratnih hvati. On se, ujedno, obavezao da će sa ulične strane svog imanja načiniti stazu širine najmanje četiri stope (oko 125 cm). Kuća je bila znatno uvučena u poređenju sa ostalim kućama na Bajskom putu, a ispred nje se nalazio lepo uređen omanji park, okružen ogradom od kovanog gvožđa. Od kuće Samuila Živanovića uskoro je (1877) prosečena nova ulica,…
-
SOMBORSKA PLEMIĆKA PORODICA PARČETIĆ
Bunjevačka graničarska porodica Parčetić, prema zapisanom predanju, u Bačku je doseljena iz Bribira u Dalmaciji, gde su njeni preci pripadali nekadašnjoj bribirskoj vlasteli. Parčetići su lozom od starina Dalmatinci i stara vlastela; stari im se doseliše otud iz Bribira u Sombor – i biše, od kako je, na lepom glasu, pripoznati i paženi, velezaslužni ljudi u zemlji ovoj. Podatak o bribirskom poreklu somborskih Parčetića dao je, krajem 19. veka, Aleksandru Sandiću, srpskom istoričaru i publicisti, tadašnji veliki župan Novog Sada Feliks pl. Parčetić, čukununuk Martina Parčetića, prvog somborskog gradonačelnika i rodonačelnika plemićke loze ove porodice (ostali istorijski podaci, koje je Feliks Parčetić dao Sandiću, pokazali su se proverljivim i tačnim).…
