Tokom 19. veka, u vreme kada se grad širio i kada sve veći broj domaćinstava više nije imao svoje pašnjake, livade i senokose, ukazala se potreba da kućna rogata marva (krave i volovi) odlazi na ispašu organizovano, ka gradskom jarošu (opštinskom pašnjaku), u “čordi” (čorda je mađarska reč za stado). Po više stotina grla rogate marve okupljalo bi se u svim delovima grada (Selenča, Gornja Varoš, Crvenka i Banat, odnosno Mlake) i predviđenom rutom odlazilo je do Lenčanskog puta (prema salašu Leniji), odakle su je čordaši (govedari) izgonili na gradski jaroš, severoistočno od Sombora (marva sa Selenče odlazila je Sonćanskim putem i Vojničkom ulicom, pa je preko Staparskog i Sivačkog…
-
-
BUKOVAČKA ŠUMA KRAJ SOMBORA
Odmah nakon elibertacije Sombora, gradske vlasti su počele manja pošumljavanja u ataru Bukovca (moguće je da je šuma kraj ovog somborskog salaškog naselja postojala još od ranijih vremena), pa zapisnici somborskog Magistrata 1762. g. beleže da je nekolicina Bukovčana, koji su imali posede u blizini šume, kažnjena zbog nedozvoljene seče drva. Godine 1774. somborski senator, a neko vreme i gradonačelnik, Josip Joza Marković, hrastovim žirom iz Slavonije zasadio dve prigradske šume – Bukovačku na 960 jutara i Šikaru na 140 jutara. Šume su bile vlasništvo grada, a od 1808. g. postojala je dužnost nadzornika šuma, koji je na raspolaganju imao i tri šumara. Donet je i pravilnik sa strogim odredbama…
-
PRVA SRPSKA BIBLIOTEKA OSNOVANA JE U SOMBORU
Pre dve godine navršavilo se dva veka kako je u Somboru osnovana prva zvanična „Narodna srpska biblioteka“ ili „knjigohranilnica“, pri ovdašnjoj Srpskoj učiteljskoj školi – Preparandiji. Nije ovo najstarija srpska školska biblioteka – jedna manja je postojala pri Karlovačkoj gimnaziji još 1794. godine, a ni u Somboru ovo nije bila prva sistemski sređena biblioteka jer je takva postojala pri ovdašnjem franjevačkom samostanu, sve do njegovog ukidanja i raseljenja 1786/87. godine, sa fondom od 400 naslova. Ali preparandijska biblioteka bila je prva zvanična biblioteka u našem gradu (i na prostoru srpstva), osnovana potpisom vladara tada moćne Habzburške monarhije,cara Franca I. Nakon što je u jesen 1816. g. Srpska učiteljska škola (Preparandija)…
-
KAKVE SU BILE PREČANKE PO PESMI IZ 18. VEKA
Saučvana je u srpskoj građanskoj poeziji 18. veka jedna izrazito zanimljiva pesma, pisana na čistom narodnom jeziku, u kojoj se slavi lepota aradskih žena, nasuprot ružnom Aradu, te se Arađanke porede sa prepoznatljivim osobinama ostalih žena i devojaka (ponegde i šaljivo izrečenim), na širokom području od Komorana, Ostrogona, Sentandreje i Pešte na severu, do Zemuna i Beograda na jugu, i od Osijeka i Vukovara na zapadu do Arada i Temišvara na istoku, odnosno na celokupnom prostoru na kome su živeli prečanski Srbi u Ugarskoj tog vremena. Osim ostalog, u pesmi su pomenute i Somborkinje (kako se do početka 20. veka govorilo za Somborke). Sudeći po tom da se ne pominje…
-
ŠTA SE NEKADA PEVALO PO SOMBORU
Nakon prolećnih, letnjih i jesenjih meseci, u kojima se neprestano radilo na njivama i po baštama, vinogradima i voćnjacima, zima je bila period odmora i, često, lumpovanja nekadašnjih Somboraca. Odlazilo se na prela ili u birtije i čarde gde su svirale gajde sačinjene od belih jarećih mešina i frule, a kasnije i tambure i violine, pa je pokoji varošanin ili salašar zimi, uz kartu, lulu duvana, dobro baranjsko ili sremačko vino, kuvanu rakiju i bećarce znao i češće da „potera kera“. Dok su mu dedovi, somborski graničari, pevali uz gusle, koje su, kao i pesme o starim vremenima i junacima, preneli iz svoje planinske postojbine (u starim somborskim srpskim pesmaricama…
-
DVA I PO VEKA SOMBORSKIH VATROGASACA
Požari su, uz poplave, vekovima bili najčešća opasnost po bezbednost grada, građana i njihove imovine. Statutom slobodnog i kraljevskog grada Sombora iz 1749. g. bilo je predviđeno da, u slučaju požara, gradski kapetan, sa nadzornikom straže i vatrogascima, izađe na lice mesta i preduzme potrebne mere. Nadzornici kvartova bili su dužni da javljaju mesto požara, te da okupe građane za gašenje. Redovna gradska vatrogasna služba zavedena je odlukom Magistrata 1763. godine, kada su nabavljena i prva vatrogasna kola, sa dva velika drvena bureta za vodu. Posle požara u središtu grada, u kome je 1766. g. izgorelo 11 kuća, uvedena je i redovna dimnjačarska služba. Osnovan je Gradski vatrogasni fond iz…
-
SOMBORSKI ROKENROL – ŠEZDESETE
Postepena liberalizacija jugoslovenskog socijalističkog društva, pokrenuta nakon prekida sa staljinizmom i sovjetskim blokom 1948. godine, dovela je narednih godina do uspostavljanja čvršćih veza sa zapadnim zemljama i jačanja zapadnih kulturnih uticaja, koji su se, pre svega, ogledali u književnosti, pozorištu, filmu, muzici, stripu i modi. Kada su jugoslovenski komunistički rukovodioci shvatili koliki je uticaj stranih šlagera, počeli su popularnu muziku da uklapaju u socijalističku kulturnu politiku, podržavajući sve veću proizvodnju domaće muzike (zagrebački „Jugoton“ je, između 1956. i 1961. godine, 16 puta povećao svoj profit, a 1963. g. njegovi kapaciteti bili su deset miliona ploča godišnje). Politika pokreta nesvrstanosti, čiji su Jugoslavija i njen lider Josip Broz Tito bili najsnažniji…
-
HRABRA SOMBORSKA PARTIZANKA
Partizanka VERA GUCUNJA udata VREBALOV (ilegalna imena bila su joj Ljubica i Sonja), rođena je 31. januara 1917. godine u selu Popovcu (Baranja), u porodici Jovana Gucunje, učitelja rodom iz Sombora (Gucunje su stara srpska porodica poreklom iz obližnjeg sela Stanišića, koja se ranije prezivala Nedeljkov, a čija se jedna grana, polovinom 19. veka, preselila u Sombor). Vera je osnovnu školu završila u Somboru, a potom je pohađala osmogodišnju somborsku Državnu realnu gimnaziju, u kojoj je maturirala 1935. godine, a kao jedna od najboljih učenica bila je oslobođena pismenog dela ispita. Iste godine, u zvaničnom štampanom školskom izveštaju somborske Gimnazije, objavljena je njena poduža svetosavska beseda, koju je izgovorila u…
-
SOMBORSKE ZANATLIJE
Prvi trag o zanatlijama u Somboru potiče iz 1500. godine, kada je poljski herceg (kasnije kralj) Sigmund, na proputovanju za Bač, prema zabelešci u svom troškovniku, u tadašnjem Coborsentmihalju (uskoro Somboru), čije je ime zapisao kao Czombor Villa Sancti Michaelis, potrošio tri denara (ugarski srebrni novac) za usluge berberina. Već u vreme turske uprave broj zanatlija u Somboru bio je znatan. Na popisu Sombora iz 1578. g. zapisana su 34 zanatlije, među kojima su jedan aščija (kuvar, gostioničar), dva halvadžije (poslastičara), dva mesara, dva krojača, tri terzije (krojača čohe), po jedan ćurčija, kazaz (svilar), halač (grebenar vune), pet čizmara, baltadžija (izrađivač sekira), dva izrađivača presa, sedam nedžara (majstora-graditelja), kovač, potkivač, sarač,…
-
STARA NARODNA VEROVANJA O VREMENU U SOMBORU I OKOLINI
Na osnovu vremenskih predznaka stari Somborci su, iskustvom i predanjem koje je prenošeno s pokolenja na pokolenje, razvili čitavu lepezu verovanja i pretpostavki u vezi sa predstojećim svakodnevnim životom u toku godine. Mnoga od ovih verovanja zapisana su u starim kalendarima, odakle su ovde i preneta. Salašari su se plašili januara koji nije hladan i snežan (Toplog januara da te Bog sačuva). Ako je bilo trave u januaru, verovalo se da je neće je biti u maju, i što je januar topliji, smatrano je da će april i maj biti hladniji (Ako nije januar u snegu, teško njivi i vrtu, i dolu i bregu). Kada je januar bio kišovit, smatralo…
