Prema zapisu iz povesnice Sombora, koju je početkom 20. veka objavio ovdašnji pedagog i dugogodišnji upravitelj somborske Preparandije Nikola Vukićević, uz vinograde Somboraca zasađeni su bili šljivici i drugi voćnjaci: sa trešnjama, višnjama, kruškama, jabukama, kajsijom, breskvom, bademima, orasima i lešnjacima. Njih su, kako piše Vukićević, obdelavali i čuvali stari ljudi iz svešteničkog, trgovačkog i zanatlijskog reda, kao i najstariji članovi zemljodelskog staleža. Godine 1749. grad je platio 500 forinti udovici nekadašnjeg somborskog graničarskog kapetana Jovana Brankovića za otkup njihove kuće (tu će, na temeljima ovog “kaštela”, biti podignuto zdanje Magistrata – današnje Gradske kuće) i mada je kuća bila procenjena na nižu vrednost, plaćeno je više zbog voćnjaka koji…
-
-
BORTANJ – SREDNJOVEKOVNA TVRĐAVA KRAJ SOMBORA
Srednjovekovno naselje Bortanj nalazilo se u Bodroškoj županiji Kraljevine Ugarske, a danas se ovim imenom naziva predeo udaljen desetak kilometara severozapadno od Sombora, između Bezdanskog puta i pruge za Bački Monoštor, na južnom rubu Bezdanske šume. Do turskih osvajanja ovo naselje najčešće je beleženo sa imenom Bartanj, nakon čega se, od druge polovine 16. veka, ustalio oblik Bortanj. Bortanj se nalazio oko pet kilometara istočno od starog županijskog administrativnog središta Bodroga, sa leve strane puta koji je vodio od Bodroga prema Baču, središtu susedne Bačke županije, preko naselja Coborsentmihalj, srednjovekovne preteče današnjeg Sombora. Najstariji arhivski trag o postojanju ovog naselja potiče s kraja 13. veka. Godine 1290. ugarski kralj Andrija…
-
VITEŠKI SOKAK
Od ugla koji je spajao dva somborska venca (Eržebet i Sečenji) i Bezdanski put, protezao se Viteški (ili Vojvodski) sokak, koji je izlazilo na nekadašnju Kupinovu ulicu (kasnije Bunjevačku, danas Matije Gupca). Između dva svetska rata ulica je nosila naziv po znamenitom srpskom političaru i predsedniku kraljevske vlade Nikoli Pašiću, a posle Drugog svetskog rata prozvana je imenom narodnog heroja Toze Markovića, nekadašnjeg političkog komesara Glavnog štaba NOP odreda Vojvodine. Popis iz 1837. g. kao stanovnike ove ulice navodi porodice Nikolić, Lukić, Burić, Kaluđerčić, Suhanji, Stanišićki, Rakić, Kozoderović (dve kuće), Parčetić, Vuić, Santo, Otskovljev, Ostojin, Hutnerin, Fratrić, Panaić i Josić (s leve strane ulice), te Regner, Rektorek, Fišer, Jerković, Fratrić,…
-
MALOCRKVENI SOKAK U SOMBORU
Malocrkveni sokak spadao je u red najstarijih somborskih ulica, nastalih, verovatno, još u vreme turske uprave. Ime je dobio po Maloj pravoslavnoj crkvi Sv. Jovana Preteče, kojom se ulica završavala. Počinjala je od nekadašnje Svetoivanjske ulice i placa Krune ili Krunske ulice (sada Vasilija Kovačića) i protezala se do Venca Eržebet (Petra Bojovića). Iz nje se, prema Gradskom pozorištu i Fernbahovoj kući (Gradskom muzeju), protezala krivudava Zmijska ulica. Prema podacima iz 1837. g. kućne posede u ovoj ulici imalie su porodice Hajcler, Červenkai, pa je sledilo gradsko zemljište (na njemu će četiri decenije kasnije biti podignuta Centralna škola), zatim posed porodica Peak, Šimić (Nikolaja Šimića, pisca prve srpske Logike), Milovanović…
-
BOŽIĆNA ČESTITKA
SVIMA KOJI DANAS PROSLAVLJAJU BOŽIĆ NEKA SVETLOST BETLEHEMSKE ZVEZDE DOPRE U SVAKI KUTAK SRCA I PROBUDI RADOST ŽIVOTA, NADU I VERU U MOGUĆNOST BOLJIH, DOSTOJNIJIH I LJUDSKIJIH VREMENA ZA SVE. DRAGI PRIJATELJI, ŽELIM VAM BLAGOSLOVEN I SRETAN BOŽIĆ! KEDVES BARÁTAIM, ÁLDOTT ÉS BOLDOG KARÁCSONYT KÍVÁNOK! LIEBE FREUNDE, ICH WÜNSCHE IHNEN EIN GESEGNETES UND GLÜCKLICHES WEIHNACHTSFEST! DEAR FRIENDS, I WISH YOU A BLESSED AND MERRY CHRISTMAS! MILAN STEPANOVIĆ & WWW.RAVNOPLOV.RS
-
STARI BOŽIĆNI OBIČAJI U SOMBORU I OKOLINI
Godišnji praznik praćen najbrojnijim narodnim običajima u somborskoj varoši i na okolnim salašima bio je Božić, kao i dani koji su mu neposredno prethodili ili dolazili odmah po Božiću. Na Tucindan (23. decembra / 5. januara) somborski srpski žitelji pripremali su sve što je potrebno za Božić. Spremana je kuća, završavani su svi krupni poslovi oko kuće, a žene su pripremale brašno za mešenje božićnih kolača. Verovalo se da na Tucindan ne treba ništa davati iz kuće i da deca ne smeju da se svađaju i tuku kako ne bi dobila čireve. Badnji dan (24. decembra / 6. januara), čije ime potiče od staroslovenskog „bdjati“ (biti budan, bdeti), ispunjen je…
-
DOBRI KONJI SOMBORSKI
Somborski graničari su krajem 17. i početkom 18. veka konje gajili najviše radi vojnih potreba. Prema podacima zbirnog popisa iz 1702. godine, u Somboru je bilo 476 konja i 75 ždrebadi (županijski porez na jednog konja iznosio je početkom XVIII veka jednu i po forintu, pa je moguće da su i ovde Somborci davali umanjene podatke). Sumarni popis somborskih graničara iz 1715. g. ovde je zabeležio 163 graničara u konjičkoj kompaniji i 128 graničara raspoređenih u dve pešačke kompanije, a oni su ukupno imali 519 konja (1718. g. taj broj je iznosio 547 odraslih konja). U popisu ostavine preminulog somborskog graničarskog kapetana Jovana Brankovića zapisano je s proleća 1735.…
-
SOMBORAC – LENJINOV SARADNIK
Jedan od najistaknutijih Srba i Jugoslovena u vreme revolucije u Rusiji tokom 1917/18. g. bio je Somborac Lazar Vukičević. Vukičević je rođen u Somboru 1887. godine, kao sin Petra i Jelene Vukićević (sačuvana je fotografija njegovog oca u somborskoj srpskoj narodnoj nošnji, koju je njihov rođak i upravitelj somborske Preparandije Nikola Vukićević poslao na Etnografsku izložbu u Moskvi 1867). Lazar je osnovnu školu i štamparski zanat završio u Somboru i već kao mladić je pristupio radničkom pokretu, pa je od 1906. g. učestvovao u štrajkovima i na političkim zborovima radnika po Vojvodini. Bio je 1911. g. urednik lista „Sloboda“, organa Srba socijaldemokrata u tadašnjoj Ugarskoj i jedan od učesnika I…
-
PALATA “KORZO”
Prostrani plac na uglu Pašine (Dositejeve) ulice i nekadašnjeg Venca Deak Ferenca (danas Stepe Stepanovića), koji je tridesetih i četrdesetih godina 19. veka pripadao porodicama Šandelbauer i Vereš, a od 1855. g. porodici Bitner (prema zemljišnoj knjizi iz 1837. g. posed se prostirao na površini od 286,5 kvadratnih hvati) kupila je sedamdesetih godina 19. veka imućna somborska porodica Falcione, italijanskog porekla, koja je ovde, između 1878. i 1881. godine, podigla jedno od najlepših arhitektonskih zdanja sagrađenih krajem 19. veka u Somboru (na mapi grada iz 1878. g. plac je još uvek bio prazan, bez podignutog zdanja). Fasada zgrade, u stilu romantizma i protosecesije, obnovljena je 1899. godine. Pročelje palate porodice Falcione…
-
KUĆA PALANAČKIH
Zidanje jednospratnice bogatog somborskog trgovca Stevana Popića (1818-1882) započelo je 1872. godine, a dovršeno je do maja 1873. godine (Stevan Popić bio je je praunuk imućnog somborskog zemljoposednika i nekadašnjeg graničara Ignjata Popića, unuk Pavla i sin Simeona Popića). Popićeva zgrada podignuta je na mestu dve nekadašnje kuće, od kojih je prva porodici sveštenika somborske Svetođurđevske crkve i preparandijskog katihete, kasnije budimskog i bačkog vladike Pavla Platona Atanackovića, a druga Jeftimiju Mihajloviću (prema zemljišnom popisu Sombora posedi ove dve kuće prostirali su se 1837. g. na površini od 107, odnosno 357 kvadrtanih hvati). Tu se, kako je zapisao Nika Maksimović, ranije nalazila gostiona dobrodušnog Time Pušibrka, čestitog oca vrsnog gimnazijskog…
