• DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Muzika,  OBZORJA PROŠLOSTI

    GRANIČARSKA PESMA [RADO IDE SRBIN U VOJNIKE] – NAJPOPULARNIJA PESMA VOJVOĐANSKIH SRBA U 19. VEKU

    Još kao mladić, budući pančevački sveštenik i prota Vasilije Živković (1819-1891) napisao je „Graničarsku pesmu“, u narodu poznatiju pod nazivom „Rado ide Srbin u vojnike“. Posle završenih studija prava u Pešti i Požunu (Bratislavi), Vasilije Živković je završio i Bogosloviju u Vršcu, pa je 1845. g. postavljen za đakona, a već naredne godine i sveštenika Uspenskog hrama u Pančevu, u kome će ostati do kraja života. Osim svešteničkog poziva Vasilije Živković je neko vreme radio i kao katiheta i profesor srpskog jezika u pančevačkoj realki, u kome su njegovi učenici, osim ostalih, bili i Mihajlo Pupin i Uroš Predić (prepoznavši talenat vredan ulaganja, prota Živković je izradio kod nadležnih da…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Znamenite ličnosti

    LEPI BAČVANIN – LJUBAVNIK RUSKE CARICE

    Simeon Zorić, general-lajtant ruske armije, rođen je 1743. g. u Čurugu, u srpskoj graničarskoj porodici, kao sin Gavrila Nerandžića i Stafanije rođ. Zorić (Nerandžići su u Čurugu živeli i početkom 19. veka). Simeona je, još u detinjstvu, posinio brat od strica njegove majke, kapetan Potiske vojne granice u Žablju Maksim Zorić, čije je prezime Simeon uzeo (njega pominje jedna pesma iz četrdesetih godina 18. veka, stihovima: Maksim Zoriče, dobar vojniče). Početkom 1752. g. kapetan Maksim Zorić preselio se, kao i toliki drugi srpski graničarski oficiri, u Rusiju, u oblast nazvanu Slavenoserbija, a njegov posinak Simeon učinio je to dve godine kasnije, sa porodicom Maksimovog brata Vasilija. Od 1754. godine, pod…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Muzika,  OBZORJA PROŠLOSTI

    MIKA IZ BEREGA

    Krajem 19. i početkom 20. veka malo šokačko selo Bereg (danas Bački Breg, severno od Sombora) imalo je svoje svirače – gajdaše, violiniste (primaše) i tamburaše: Marka „Zujaču“, Matu Balatinca, Marka i Marina Stipankova (braću „Ćeresko“), Peru Furmanova, Petra Palikina, Adama Prodana (Ča Evicu), Pantu Tubića i druge muzičare. Oni su svirali po seoskim svatovima, na prelima i kolima, aldomašima i pokladama, o seoskoj slavi i u drugim prilikama gde se bez gajdaša i tamburaša nije moglo zamisliti šokačko veselje. Ipak, najpoznatiji bereški muzičar bio je Mika Ivošev ili Mika iz Berega, koga je, daleko izvan lokalnih okvira, proslavio Zvonko Bogdan u stihovima svoje široko popularne pesme „Ne mogu se…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    OTKUD CAREVI I KRALJEVI U BEREGU, SELU KOD SOMBORA?

    U Somboru su, kroz istoriju, boravila svega dva evropska krunisana vladara (car Josif II, sin carice Marije Terezije, 1786. godine i njegov sinovac, car Franc I, 1807. godine). Ipak, postoji kod Sombora selo kroz koje je prošao i kraj koga je boravio neuporedivo znatniji broj krunisanih vladara nego u Somboru, tada značajnom administrativnom središtu velike Bačko-bodroške županije. Reč je o Beregu (današnjem Bačkom Bregu), malom i starom šokačkom naselju, severno od Sombora, sa svega par stotina kuća. U posedu austrijskog nadvojvode Fridriha Habzburškog nalazio se, krajem 19. i početkom 20. stoleća, predeo Karapandža, koji je pripadao zapadnom delu bereškog seoskog atara (udaljen je od sela pet do šest km u…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    KAKAV NOVAC SU KORISTILI NAŠI PRECI U VREME MARIJE TEREZIJE

    Novčani sistem zemalja Austrijskog carstva, odnosno Kraljevine Ugarske u kojoj su živeli i naši preci, bio je ustaljen polovinom 18. veka. Taj sistem nije bio ni malo jednostavan. – DENAR ili POLA KRAJCERA, bio je najniža novčana jedinica i kovan je u bakru, težine 5,5 grama i prečnika 21,5 mm. Jedna srebrna forinta (florin) vredela je 120 denara. – JEDAN KRAJCER predstavljao je šezdeseti deo srebrne forinte i kovan je u bakru, težine 10,4 grama i prečnika 25 mm. – TRI KRAJCERA ili GROŠ kovani su u srebru (čistoće svega 35%), kao dvadeseti deo srebrne forinte, težine 1,9 grama i prečnika 21 mm. – PET KRAJCERA ili 1/12 vrednosti forinte…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    LEMEŠKA PLEMIĆKA PORODICA ODRI

    Mađarskoj plemićkoj porodici Odri plemstvo je dodelio car Karlo VI, u Beču, 28. avgusta 1716. godine. Plemićko pismo i grbovnicu dobio je Nikola Odri (1653-1720) iz Terbegeca (danas Trebušovce u Slovačkoj), sa sinovima Andrijom, Jovanom, Martinom, Stefanom i Mihailom. Iste godine, u decembru, plemstvo porodice Odri ozvaničeno je u Hontskoj županiji, gde je potvrđeno i 1730. godine. Plemićki grb: u plavom polju štita, na zelenom tlu, nalazila se zlatna kruna, a iznad nje ruka u crvenom rukavu, sa rukoveti od 11 klasova pšenice. Isti motiv ponovljen je i iznad kacige sa krunom. Plašt oko štita bio je zlatno-crven sa leve, a zlatno-plav sa desne strane. Na tavanici sale grbova u…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVE SRPSKE ŠKOLE U SOMBORU

    Sve do 1715. g. školstvo u Ugarskoj bilo je isključivo u konfesionalnoj nadležnosti, a crkve su podizale i izdržavale škole, koje su radile bez državnog uticaja i nadzora. Od 1715. godine, kada je donesen 74. zakonski član, koji se odnosio na školstvo u Ugarskoj, nadzor nad školama postao je kraljevsko pravo. Moguće je da su i u Somboru, kao i u drugim vojničkim šančevima na Potiskoj vojnoj granici, tada osnovane prve škole, a za školu na srpskom Karolj Trenčenji piše da je u gradu postojala već 1717. godine. Navodeći podatak iz Helfertove povesnice školstva u Austriji, Nikola Vukićević piše da su još pre 1702. godine postojale u iliričkim (srpskim) militarnim…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKI NASTASIĆI

    Nastasići su jedna od najstarijih somborskih srpskih porodica, koja je u gradu najranije zabeležena na popisu komorskih stanovnika Sombora iz 1725/26. godine, kada su zapisani preci ove porodice Jovan i Živan Anastasić. Činjenica da su najstarije zapisani žitelji Sombora sa ovim prezimenom bili komorski podanici, a ne graničari (čije su porodice u gradu predstavljale većinu), mogla bi da ukazuje na starosedelačko poreklo Nastasića u Bačkoj, odnosno na mogućnost da su njihovi preci ovde boravili još u vreme turske uprave. Već na sledećem popisu somborskih komorskih stanovnika iz 1728. g. u Somboru su zapisani Jovan i Sava Nastasić, sa današnjim oblikom prezimena, koje će se ustaliti i kod njihovih potomaka. Na…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVA PREDSTAVA „GORSKOG VIJENCA“ U SOMBORU ILI ZAŠTO JE LAZA KOSTIĆ DOPISAO NJEGOŠEV SPEV

    Povodom obeležavanja 50-godišnjice smrti crnogorskog vladike i pesnika Petra II Petrovića Njegoša (1813-1851), u novosadskom Srpskom narodnom pozorištu prikazan je, po prvi put u celosti na pozorišnim daskama, najslavniji srpski dramski spev „Gorski vijenac“. Njegoševo besmrtno delo za scenu je, u dva čina, pripremio Antonije Tona Hadžić (tadašnji predsednik Matice srpske i upravnik Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu), a muziku je komponovao Isidor Bajić. Za potrebe ove predstave, Hadžićev blizak prijatelj, slavni srpski pesnik Laza Kostić, napisao je, u januaru 1902. godine, u Somboru, Prolog za „Gorski vijenac“. Predstava je premijerno prikazana 26. januara (8. februara) 1902. g. u pozorištu Dunđerskog, u Novom Sadu. Pred početak predstave publika je oduševljeno,…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Znamenite ličnosti

    EUFORIČAN DOČEK SOMBORKI SRPSKOM RUDOLFU VALENTINU

    Pre 91 godinu, u utorak, 18. septembra 1928. godine, u Somboru je priređen najveći spontani doček u istoriji grada, i to čoveku čije ime danas, ogromnoj većini, ne znači ništa. Ipak, u to vreme bio je to najpoznatiji Srbin u svetskom filmu, a njegova popularnost u tadašnjoj Kraljevini SHS mogla je da se meri sa onom vrstom euforije koju je među ljubiteljima filma i muzike na zapadu izazivala pojava Rudolfa Valentina ili, nešto kasnije, Džejmsa Dina i Marlona Branda, pa i najvećih rok zvezda poput Elvisa Prislija, Bitlsa i Roling Stonsa. Reč je o Svetislavu Ivanu Petroviću, „srpskom Rudolfu Valentinu“, poreklom iz sela Sivca kraj Sombora (njegov otac Mladen bio…