Pre pojave parnih vralica, u avgustu je još uvek trajala vršidba žita, na prastari način (na gumnu, uz pomoć konja ili volova). Preoravane su „ugarnice“ (zemlja na ugaru), ili su, barem, vlačene teškom branom kako bi grudve zemlje bile što bolje izmrvljene, a zubača izvučena i utamanjena. Čim bi se u avgustu primetilo da prvo klasje prosa (proje) počinje da „plavi“ (sazreva) započinjala je njegova žetva ili kosidba (ukoliko bi se čekalo dok sav proso ne zaplavi, veći deo roda bi propao). Žetva ili kosidba prosa obavljana je jutrom, „za rose“, ili uveče, a otkosi su ostavljani dan ili dva i u međuvremenu su prevrtani. Kada bi proso bio povezan…
-
-
NAJSTARIJI POMENI ŠOKAČKOG IMENA
Nakon pobede nad ugarskom vojskom u Mohačkoj bitki 1526. g. i dva neuspešna pohoda na Beč (1529. i 1532), Turci Osmanlije, predvođeni sultanom Sulejmanom Veličanstvenim, zauzeli su konačno 1541. g. veći deo Panonske nizije, odnosno Kraljevine Ugarske, koja je podeljena na tri dela (kraljevsku Ugarsku pod vlašću Habzburga, osmansku Ugarsku pod turskom vlasti i tursku vazalnu kneževinu Erdelj). Prostori nekadašnje Bodroške i Bačke županije pripali su Segedinskom sandžaku u okviru Budimskog pašaluka i na njima je prvobitno uspostavljeno pet nahija, sa sedištima u Somboru, Baču, Titelu, Subotici i Baji. Narednih 146 godina cela Bačka biće pod neposrednom turskom administrativnom upravom. Prema podacima iz poimeničnih turskih katastarskih deftera, još od druge…
-
GRANIČARSKA PESMA [RADO IDE SRBIN U VOJNIKE] – NAJPOPULARNIJA PESMA VOJVOĐANSKIH SRBA U 19. VEKU
Još kao mladić, budući pančevački sveštenik i prota Vasilije Živković (1819-1891) napisao je „Graničarsku pesmu“, u narodu poznatiju pod nazivom „Rado ide Srbin u vojnike“. Posle završenih studija prava u Pešti i Požunu (Bratislavi), Vasilije Živković je završio i Bogosloviju u Vršcu, pa je 1845. g. postavljen za đakona, a već naredne godine i sveštenika Uspenskog hrama u Pančevu, u kome će ostati do kraja života. Osim svešteničkog poziva Vasilije Živković je neko vreme radio i kao katiheta i profesor srpskog jezika u pančevačkoj realki, u kome su njegovi učenici, osim ostalih, bili i Mihajlo Pupin i Uroš Predić (prepoznavši talenat vredan ulaganja, prota Živković je izradio kod nadležnih da…
-
LEPI BAČVANIN – LJUBAVNIK RUSKE CARICE
Simeon Zorić, general-lajtant ruske armije, rođen je 1743. g. u Čurugu, u srpskoj graničarskoj porodici, kao sin Gavrila Nerandžića i Stafanije rođ. Zorić (Nerandžići su u Čurugu živeli i početkom 19. veka). Simeona je, još u detinjstvu, posinio brat od strica njegove majke, kapetan Potiske vojne granice u Žablju Maksim Zorić, čije je prezime Simeon uzeo (njega pominje jedna pesma iz četrdesetih godina 18. veka, stihovima: Maksim Zoriče, dobar vojniče). Početkom 1752. g. kapetan Maksim Zorić preselio se, kao i toliki drugi srpski graničarski oficiri, u Rusiju, u oblast nazvanu Slavenoserbija, a njegov posinak Simeon učinio je to dve godine kasnije, sa porodicom Maksimovog brata Vasilija. Od 1754. godine, pod…
-
MIKA IZ BEREGA
Krajem 19. i početkom 20. veka malo šokačko selo Bereg (danas Bački Breg, severno od Sombora) imalo je svoje svirače – gajdaše, violiniste (primaše) i tamburaše: Marka „Zujaču“, Matu Balatinca, Marka i Marina Stipankova (braću „Ćeresko“), Peru Furmanova, Petra Palikina, Adama Prodana (Ča Evicu), Pantu Tubića i druge muzičare. Oni su svirali po seoskim svatovima, na prelima i kolima, aldomašima i pokladama, o seoskoj slavi i u drugim prilikama gde se bez gajdaša i tamburaša nije moglo zamisliti šokačko veselje. Ipak, najpoznatiji bereški muzičar bio je Mika Ivošev ili Mika iz Berega, koga je, daleko izvan lokalnih okvira, proslavio Zvonko Bogdan u stihovima svoje široko popularne pesme „Ne mogu se…
-
OTKUD CAREVI I KRALJEVI U BEREGU, SELU KOD SOMBORA?
U Somboru su, kroz savremenu istoriju, boravila svega dva evropska krunisana vladara (car Josif II, sin carice Marije Terezije, 1786. godine i njegov sinovac, car Franc I, 1807. i 1809. godine). Ipak, postoji kod Sombora selo kroz koje je prošao i kraj koga je boravio neuporedivo znatniji broj krunisanih vladara nego u Somboru, tada značajnom administrativnom središtu velike Bačko-bodroške županije. Reč je o Beregu (današnjem Bačkom Bregu), malom i starom šokačkom naselju, severno od Sombora, sa svega par stotina kuća. U posedu austrijskog nadvojvode Fridriha Habzburškog nalazio se, krajem 19. i početkom 20. stoleća, predeo Karapandža, koji je pripadao zapadnom delu bereškog seoskog atara (udaljen je od sela pet do…
-
KAKAV NOVAC SU KORISTILI NAŠI PRECI U VREME MARIJE TEREZIJE
Novčani sistem zemalja Habzburške monarhije tokom vladavine carice i kraljice Martije Terezije bio je ustaljen polovinom 18. veka i nije bio nimalo jednostavan. – DENAR ili POLA KRAJCERA, bio je najniža novčana jedinica i kovan je u bakru, težine 5,5 grama i prečnika 21,5 mm. Jedna srebrna forinta (florin ili gulden) vredela je 120 denara. – JEDAN KRAJCER predstavljao je šezdeseti deo srebrne forinte i kovan je u bakru, težine 10,4 grama i prečnika 25 mm. – TRI KRAJCERA ili GROŠ kovani su u srebru (čistoće svega 35%), kao dvadeseti deo srebrne forinte, težine 1,9 grama i prečnika 21 mm. – PET KRAJCERA ili 1/12 vrednosti forinte kovano je u…
-
LEMEŠKA PLEMIĆKA PORODICA ODRI
Mađarskoj plemićkoj porodici Odri plemstvo je dodelio car Karlo VI, u Beču, 28. avgusta 1716. godine. Plemićko pismo i grbovnicu dobio je Nikola Odri (1653-1720) iz Terbegeca (danas Trebušovce u Slovačkoj), sa sinovima Andrijom, Jovanom, Martinom, Stefanom i Mihailom. Iste godine, u decembru, plemstvo porodice Odri ozvaničeno je u Hontskoj županiji, gde je potvrđeno i 1730. godine. Plemićki grb: u plavom polju štita, na zelenom tlu, nalazila se zlatna kruna, a iznad nje ruka u crvenom rukavu, sa rukoveti od 11 klasova pšenice. Isti motiv ponovljen je i iznad kacige sa krunom. Plašt oko štita bio je zlatno-crven sa leve, a zlatno-plav sa desne strane. Na tavanici sale grbova u…
-
PRVE SRPSKE ŠKOLE U SOMBORU
Sve do 1715. g. školstvo u Ugarskoj bilo je isključivo u konfesionalnoj nadležnosti, a crkve su podizale i izdržavale škole, koje su radile bez državnog uticaja i nadzora. Od 1715. godine, kada je donesen 74. zakonski član, koji se odnosio na školstvo u Ugarskoj, nadzor nad školama postao je kraljevsko pravo. Moguće je da su i u Somboru, kao i u drugim vojničkim šančevima na Potiskoj vojnoj granici, tada osnovane prve škole, a za školu na srpskom Karolj Trenčenji piše da je u gradu postojala već 1717. godine. Navodeći podatak iz Helfertove povesnice školstva u Austriji, Nikola Vukićević piše da su još pre 1702. godine postojale u iliričkim (srpskim) militarnim…
-
SOMBORSKI NASTASIĆI
Nastasići su jedna od najstarijih somborskih srpskih porodica, koja je u gradu najranije zabeležena na popisu komorskih stanovnika Sombora iz 1725/26. godine, kada su zapisani preci ove porodice Jovan i Živan Anastasić. Činjenica da su najstarije zapisani žitelji Sombora sa ovim prezimenom bili komorski podanici, a ne graničari (čije su porodice u gradu predstavljale većinu), mogla bi da ukazuje na starosedelačko poreklo Nastasića u Bačkoj, odnosno na mogućnost da su njihovi preci ovde boravili još u vreme turske uprave. Već na sledećem popisu somborskih komorskih stanovnika iz 1728. g. u Somboru su zapisani Jovan i Sava Nastasić, sa današnjim oblikom prezimena, koje će se ustaliti i kod njihovih potomaka. Na…
