• PALETA RAVNICE,  Umetnost

    FRANC AJZENHUT – BAČVANIN KOJI JE SLIKAO ORIJENT

    Franc Ajzenhut (Franz Eisenhut) rođen je u nemačkoj porodici, 26. januara 1857. g. u Bačkoj Palanci, odnosno u delu grada koji se tada nazivao Nemačka Palanka. Njegovi preci doseljeni su ovde, verovatno, krajem 18. ili početkom 19. veka. Prezime Ajzenhut ne nalazi se na spisku doseljenih Nemaca u urbarijalnim spisima Palanke iz 1772. godine, a 1828. g. na popisu stanovnika Nemačke Palanke zapisan je Jozef Ajzenhut (prezime Ajzenhut u to vreme zabeleženo je i severno od Sombora, među nemačkim stanovnicima trgovišta Stanišić i sela Čatalje). Kao sedmo dete nekadašnjeg bačvara, a zatim gostioničara Georga Ajzenhuta i Terezije Zomer, rodom iz Bukina (Mladenova), mladom Francu Ajzenhutu bilo je namenjeno da postane…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVO POMINJANJE IMENA SOMBOR I POČETAK TURSKE UPRAVE U GRADU

    Nekadašnje srednjovekovno naselje Coborsentmihalj Turci su osvojili 1541. godine, kada su zauzeli celokupan prostor tadašnje južne i srednje Ugarske i pripojili ga državnoj teritoriji tadašnje Turske carevine. Turski putopisac Evlija Čelebi 125 godina kasnije piše kako je Sombor zauzeo na juriš hercegovački Pertev-paša. Najstariji arhivski trag turskog boravka u Somboru predstavlja kratak popis vojnika somborske tvrđave, koji je nastao tokom poslednje četvrtine 1543. godine. U ovom popisu prvi put je u jednom zvaničnom dokumentu, ranije naselje Coborsentmihalj (koje je već od 1500. g. zapisano kao Combor grad Sv. Mihaila) zabeleženo sadašnjim imenom Sombor (سومبور). Osim sa oblikom Sombor, ime grada će, tokom dugog perioda osmanske uprave, u različitim turskim, srpskim…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    KAKO SU STANIŠIĆANI GUBILI GLAVE ZBOG MALO RITA I PAŠNJAKA

    Revolucionarni pokreti 1848. godine zahvatili su i Habzburšku monarhiju, pa je 15. marta te godine započela u Pešti Mađarska revolucija, koja je postepeno vodila ka ideji samostalne i nezavisne mađarske države. Prvobitne simpatije nemađarskih naroda na prostoru ove kraljevine za programske ciljeve revolucije ubrzo su zamenjene zahtevima za kolektivnim nacionalnim pravima (uključujući i teritorijalna prava), u čemu su se posebno isticali zahtevi Srba, izneti na Majskoj skupštini u Sremskim Karlovcima, na kojoj je proglašeno Vojvodstvo srpsko (ili Vojvodovina Srbija), u čiji su sastav ušle teritorije Bačke, Srema i srpskog dela Banata. Kako nove mađarske vlasti nisu prihvatale srpske zahteve i zaključke Majske skupštine, već u junu je došlo do prvih…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PORODICA KOJA JE UTEMELJILA SOMBOR

    Cobori su srednjovekovna vlastelinska i plemićka porodica, koja je u jugozapadnom delu kraljevske Bodroške županije utemeljila naselje Sentmihalj. Vremenom, ovo naselje će se uzdizati i prerasti u jedan od najznačajnijih gradova Bačke, od polovine 16. veka nazvan današnjim imenom Sombor. Za porodicu Cobor neposredno je vezan jednoipovekovni uspon naselja [Cobor]Sentmihalj, od neznatnog vlastelinskog poseda, do jednog od tri najvažnija gradska središta na prostoru srednjovekovne Bodroške i Bačke županije. Detalj sa porodičnog grba Cobora u kome nad štitom stoji roda sa ribom u kljunu, možda upućuje na činjenicu da je rodonačelnik ove porodice pripadao redu nadzornika nekog od kraljevskih ili crkvenih ribnjaka (magistri piscinarum), kakvih je bilo više u predelima oko…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKO SALAŠKO NASELJE NENADIĆ

    Nekadašnja pustara, a zatim salaško naselje severno od Sombora najranije se, sa ovim imenom, pominje u popisu bačkih pustara i naselja s početka devedesetih godina 17. veka, kada je Nenadić zapisan kao fiskalna (komorska) pustara. Nenadić se 1702, 1720. i 1740. g. nalazilo među pustarama u vlasništvu somborskih graničara. U opisu i proceni koje je 1746. g. načinio upravnik komorskih dobara Franc Jozef Redl, zabeleženo je da godišnji prihod sa Nenadića iznosi 403 forinte i 45 krajcera, a ukupna vrednost pustare procenjena je na 8.085 forinti. Nenadić je ubeležen na svim najstarijim mapama Sombora, a nalazio se i na spisku pustara koje su 1749. g. gradu dodeljene Elibertacionom poveljom. Najstariji…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    BESEDA O DUHU GRADA

    Prilikom restauracije (izbora) gradskog Magistrata, u burnim vremenima Revolucije 1848. godine, somborski senator Petar Konjović, predsednik Odbora za restauraciju Magistrata, izrekao je 22. maja 1848. godine kratku besedu na sednici Unutrašnjeg senata slobodnog i kraljevskog grada Sombora, koja je na najbolji način i suštinski oslikavala i simbolizovala tradicionalni duh Sombora, kao i načela novih vremena i shvatanja: „Naš grad se uvek razlikovao od drugih i odlikovali su ga miroljubivost i dobri građani. Sve što je kod nas svojstveno i što se značajno desilo postignuto je mirnim putem. Verujem da će i prilikom ove restauracije Magistrata sve teći na isti način i da ćemo drugima služiti za primer. Zbog toga nemojte…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKO SALAŠKO NASELJE MILČIĆ

    Salaško naselje Milčić (često se izgovara i kao Milčići), koje se nalazi severoistočno od Sombora, nalazi se na nekadašnjoj pustari, na kojoj je još u 17. veku postojalo omanje naselje. Pustara Miličić, kako je tada nazivana, pripala je 1702. g. somborskim graničarima. U opisu koji je 1746. g. načinio upravnik komorskih dobara baron Redl, zapisano je da godišnji prihod sa ove pustare iznosi 764,45 krajcara, a njena ukupna vrednost procenjena je na 15.295 forinti, što je Miličić činilo najvrednijom među vojničkim pustarama. Prilikom elibertacije grada 1749. g. atar pustare Miličić nije pripao Somboru, već je na njemu osnovano plemićko selo Nemeš Militič (Lemeš), ali su Somborci vešto „odrezali“ jedan deo…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    KOSOVO (LAZA KOSTIĆ)

    Još kao peštanski student prava mladi Laza Kostić 1865. g. piše i objavljuje, istovremeno u Letopisu Matice srpske (tada Srbski Letopis), ali i u zasebnom izdanju, poemu „Beseda – Alegorijska drama bez dijaloga od Laze Kostića“ (Novi Sad, 1865, str. 16). Poema „Beseda“ sadrži četiri pesme, pa iza uvodnog „Prikazivanja“ slede: „Slava“, „Kosovo“, „Žrtva Šejtanu“ i „Kletvin blagoslov“. Pesmu „Kosovo“ čine tri celine – „Naricanje“, „Kosovka devojka“ i „Zdravica“. U romantičarskom nacionalnom zanosu, mladi Laza Kostić nagoveštava svoju ideju o narodnoj poeziji kao osnovi srpske poezije i estetike, što će kasnije znatno šire iskazati u estetskoj studiji „Osnove lepote u svetu“ (1880). I danas, nakon jednog i po veka, zanimljiv…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

     SOMBORSKO BRIJANJE BUDUĆEG POLJSKOG KRALJA

    Urbani razvoj nekadašnjeg naselja Coborsentmihalj, srednjovekovne preteče kasnijeg Sombora (koji se ovim imenom prvi put pominje 1543), ubrzan je kada su 1498. g. na dužnost velikih župana Bodroške županije, na čijoj se teritoriji ovo naselje i nalazilo, bila imenovana braća Emerik i Martin Cobor (Emerik će ubrzo otići na druge dužnosti, a Martin će biti veliki bodroški župan sve do smrti 1514. godine). Bili su potomci porodice kojoj je preteča današnjeg Sombora pripadala tad već duže od jednog stoleća. U to vreme, poslednje godine 15. veka, njihovo vlastelinsko središte prvi put je zabeleženo kao grad. Najraniji zapis o tome višestruko je značajan. U Coborsentmihalju je, na proputovanju za Bač, 19.…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  RAVNIČARSKI DIVANI

    SOMBORSKO SALAŠKO NASELJE ŠAPONJE

    Pustara, a kasnije i salaško naselje istočno od Sombora, pominje se još u turskim popisima u drugoj polovini 16. veka, kada su sa ovim imenom, u široj okolini Sombora, zabeležena naselja Srednje, Male i Gornje Šaponje, koja su imala svega po nekoliko kuća. Pustara se pominje i 1643. godine, a početkom poslednje decenije 17. veka pustara Saponÿa zapisana je kao komorski posed. Od 1702. g. Šaponje su jedna od pustara u posedu somborskih graničara, a 1749. g. ova pustara pripala je posedima slobodnog i kraljevskog grada Sombora. U opisu koji je 1746. g. načinio upravnik komorskih dobara baron Redl, zapisano je da godišnji prihod sa ove pustare iznosi 509 forinti…