• DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SKRIVENA PESMA O OČEVIM SUZAMA

    Đorđe Petrović, nekadašnji sveštenik somborskog Svetođurđevskog hrama i preparandijski katiheta, a zatim i profesor Karlovačke bogoslovije, bio je otac Veljka Petrovića, jednog od najznačajnijih srpskih pesnika i pripovedača. Nepunih sedam godina posle smrti svoje supruge i Veljkove majke Mileve, koja je preminula svega nekoliko sedmica nakon Veljkovog rođenja, Đorđe Petrović se 1891. g. zamonašio u manastiru Kovilju, gde je, po primanju monaškog čina, dobio ime Gerasim. Posle postiženja Đorđe Gerasim Petrović vratio se svojoj profesorskoj dužnosti u Karlovačkoj bogosloviji, gde je stekao glas odličnog pojca. Već u jesen iste godine Gerasim je proizveden za patrijaršijskog dvorskog protosinđela, čime mu je bio otvoren put ka zvanju vladike (episkopa). U jesen naredne…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    DVE PRIČE O SOMBORSKOM POP-NEMIRU

    Deda po majci znamenitog srpskog pesnika i pripovedača, Somborca Veljka Petrovića, bio je ovdašnji sveštenik Jovan Momirović (1816-1902), koga su Somborci, zbog prgavog temperamenta, zvali “pop Nemir”. Momirović je bio rođeni nećak znamenitog somborskog sveštenika, preparandijskog katihete i profesora, a kasnije vladike budimskog i bačkog, Pavla Platona Atanackovića (1788-1867), i potpuno je, po rečima svog unuka, ličio na ujaka (stari Somborci su za njega govorili: Ma isti pop Paja! Isti istacki, i stas, i glava, i hod, čak i glas!). Pune 64 godine, sve do smrti, Jovan Momirović je bio služitelj i paroh somborskog Svetođurđevskog hrama. Veljko Petrović je o svom dedi ostavio zapis, opisujući ga kao čoveka naoko protivrečnog…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Znamenite ličnosti

    MAĐARSKO-SRPSKI JUNAK JANOŠ HUNJADI – SIBINJANIN JANKO

    Janoš Hunjadi ili Sibinjanin Janko rođen je 1407. godine, kao sin Vojka, a unuk Srbe, vlaškog kneza iz Banata (Jankov deda imao je, osim Jankovog oca, i sinove Magoša i Radola). Prezime Hunjadi porodica je ponela nakon što je ugarski kralj Žigmund Luksemburški 1409. g. darovao Jankovom ocu Vojku posed i zamak Vajda-Hunjad. Deo mađarskih istoričara smatrao je da je ova porodica bila srpskog porekla (mađarska legenda prenosila je da je Janko zapravo vanbračni sin kralja Žigmunda, a srpska da je vanbračni sin despota Stefana Lazarevića, a time i unuk kneza Lazara Hrebeljanovića). Sibinjanin Janko bio je tamiški župan, severinski ban, erdeljski vojvoda, kapetan beogradske tvrđave i namesnik Kraljevine Ugarske.…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKA PLEMIĆKA PORODICA BALUN

    Stara mađarska plemićka porodica poreklom iz Njitranske županije, koja je plemićku grbovnicu dobila 1569. godine, a njen predak Stefan Balun zapisan je 1635. godine. Na osnovu grbovnice iz 16. veka, plemstvo joj je potvrđeno u Njitranskoj županiji 1723. godine. Na državnom popisu ugarskih plemića 1754/55. g. u Njitranskoj županiji zapisani su Stefan i Franja Balun, a u Vespremskoj županiji Aleksandar Balun. Plemićki grb: na plavom polju štita nalazila se crvena greda, sa 12 zlatnih šestokrakih zvezda, te sa dve veće zlatne šestokrake zvezde iznad i jednom ispod grede. Donja zvezda nalazila se između dva bela jelena u skoku, na zelenom tlu. Iznad štita stojala je kaciga sa perjanicom, bez krune.…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRINC EUGEN SAVOJSKI

    U istoriji Bačke i Vojvodine značajnu ulogu je imao znameniti vojvskovođa princ Eugen Savojski, i to ne samo svojim pobedama nad Turcima u slavnoj Bitki kod Sente 1697. i kod Petrovaradina 1716. godine, već i kasnije, u vreme kada je njegova podrška često bila presudna za postojanje i opstanak Podunavske i Potiske vojne granice, u čijim su šančevima (varošicama i naseljima), tokom prve polovine 18. stoleća, srpski i bunjevački graničari predstavljali izrazitu većinu. Princ Eugen Franc Savojski rođen je 18. oktobra 1663. g. u Parizu, kao potomak znamenite italijanske plemićke porodice i najmlađe dete iz braka princa i grofa Eugena Mauricija od Savoje i Olimpije Manćini, sinovice uticajnog francuskog državnika…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    KOSTIĆEV „SPOMEN NA RUVARCA“ – PESMA KOJA JE UTEMELJILA SRPSKU MODERNU POEZIJU

    Pesma Laze Kostića „Spomen na Ruvarca“, koju je ispevao kao 24-godišnji mladić (1865), jedna je od prvih misaonih pesama slobodnog stiha i ritma u srpskoj poeziji i, svakako, jedna od najboljih pesama ne samo Kostićevog poetskog opusa, već i srpske književnosti uopšte. Miloš Crnjanski je za ovu Kostićevu pesmu napisao da je to „najlepša pesma 19. veka, svih evropskih literatura“. Kosta Ruvarac (1837-1864), inače rođeni brat znamenitih srpskih istoričara Ilariona i Dimitrija Ruvarca, bio je srpski književni kritičar, pripovedač, prevodilac i blizak prijatelj Laze Kostića. Zajedno su bili u srpskoj peštanskoj književnoj družini „Preodnica“, čiji je Ruvarac bio osnivač i najaktivniji član. Bolešljiv i siromašan, ovaj umni i obrazovan mladić…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    KAKO JE IZGLEDALA BAČKA PRE VIŠE OD TRI VEKA – CRTEŽI BAČKIH NASELJA IZ 1697. GODINE

    Prvi sačuvani izgled 15-tak bačkih sela i varošica potiče iz 1697. godine, a naslikao ih je, u ratnom topografskom albumu (nazvanom Marches et Campemens de L’ Armée Imperiale en Hongrie Sous le Commandement de Son Altesse serenissime Le Prince Eugene de Savoïe – Marševi i taborovanja carske vojske u Mađarskoj pod komandom Njegovog Visočanstva presvetlog princa Eugena Savojskog), Fransoa Nikolas Spar de Bensdorf, francuski topograf koji je služio u štabu princa Eugena Savojskog, glavnokomandujućeg austrijske vojske u Ugarskoj. On je, od prvog do poslednjeg dana austrijskog vojnog pohoda protiv Turaka, u leto 1697. godine, prvo skicirao, a potom slikao sve tabore austrijske vojske, počevši od Koluta, sela 20-tak kilometara severno…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    JUL NA SOMBORSKIM SALAŠIMA

    Jul je, uz septembar, među somborskim salašarima bio najaktvniji mesec u godini. Nakon kosidbe ječma, krajem juna, u julu je prvo košena raž, a zatim pšenica. Domaćin je svakodnevno motrio da li su usevi sazreli, i to ne toliko po slami, već po tvrdoći zrna. Nije se smelo čekati da letina prezre, kako ne bi polegla i kako se pri žetvi ne bi previše krunila. Žetva pšenice, ječma, zobi i repice bila je mukotrpan posao (opširniji opis u prilogu: https://www.ravnoplov.rs/zetva/), koji se obavljao po užarenom suncu od njegovog izlaska do zalaska (u somborskih salašara postojala je izreka, koju je početkom 19. stoleća zabeležio Avram Mrazović, da u leto jedan sat…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    TORBARENJE U SOMBORU

    Sombor je bio snažno trgovačko središte još u vreme turske uprave. Posle elibertacije (dobijanja statusa slobodnog i kraljevskog grada) 1749. godine, trgovina je u Somboru počela dodatno da se razvija. Somborci su već 1778. g. imali svoje cehovsko privilegovano udruženje trgovaca (više o istoriji trgovine u Somboru, u prilogu: https://www.ravnoplov.rs/somborske-trgovine-i-trgovci/). Osim stalnih trgovačkih radnji, kojih je u Somboru bilo na desetine, u gradu se, u drugoj polovini 18. veka i tokom većeg dela 19. veka, zadržao i prastari oblik trgovine torbarenjem (uličnom prodajom putujućih trgovaca). Ovom vrstom trgovine bavili su se siromašni trgovci, koji nisu imali dovoljno sredstava da zakupe lokal u gradu, a donekle i sitne zanatlije. Oni su,…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    VOJVODINO STARA, ZAR TI NEMAŠ STIDA?

    Verovatno najpoznatija politička, a mogli bismo je nazvati i protestna pesma mladog srpskog vojvođanskog pesnika, Somborca Veljka Petrovića (1884-1967), napisana je 1911. godine, a odmah zatim je, naredne godine, i objavljena u Petrovićevoj prvoj zbirki pesama. Pesma „Vojvodino stara, zar ti nemaš stida?“ oslikavala je tamnim i sumornim bojama vojvođansko srpsko građansko društvo u godinama pred Prvi svetski rat, u vreme vladavine Karolja Kuena-Hedervarija na mestu predsednika vlade Kraljevine Ugarske. Postepeno iskorenjivanje vojvođanskih Srba, odnarođenost srpske inteligencije, propadanje viših slojeva društva, međusobni politički sukobi, udvorički odnos prema vlastima, zanemarivanje nacionalnog nasleđa i gašenje nacionalnog ponosa – sve su to teme ove poznate pesme Veljka Petrovića, oštre u svom sudu, a…