• SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Znamenite ličnosti

    SOMBORSKI PREPARANDISTA – NESUĐENI SRPSKI PATRIJARH

    Arsenije Stojković, znamneiti srpski vladika druge polovine 19. stoleća, rođen je 1804. g. u Mokrinu, kao sin mokrinskog učitelja i đakona Trifuna Stojkovića. U Mokrinu je učio osnovnu školu, koju je završio u naselju Barice (Sentivan) kraj Vršca, gde je njegov otac postao paroh. Nakon završene petogodišnje gimnazije u Segedinu, pohađao je Srpsku učiteljsku školu u Somboru (1821-1823) i Bogosloviju u Vršcu (1823-1825), kao njen najbolji đak. Sa izuzetnim uspehom u Pešti je pohađao filozofiju (1826-1827) i pravo (1828-1829). Godine 1830. zamonašio se, zadržavši svoje kršteno ime, u fruškogorskom manastiru Rakovcu, nakon čega je postavljen za konzistorijalnog beležnika Arhidijeceze sremsko-karlovačke i pridvornog đakona mitropolita Stefana Stratimirovića (1830-1835). U čin protođakona…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    JEDAN ZANIMLJIV OPIS OKOLINE SOMBORA I OVDAŠNJE HAJDUČIJE  IZ 1688. GODINE

    Zanimljiv i dragocen opis somborske okoline potiče iz pera Osman-age Temišvarskog, mladog turskog oficira i prevodioca. On beleži kako se, početkom jula 1688. godine, vraćao iz Temišvara za Segedin, sa iznosom od 60 dukata, koliko je trebalo da isplati jednom austrijskom poručniku za svoj otkup iz zarobljeništva u koje je pao posle austrijskog osvajanja tvrđave u Lipovi, ali je u Segedinu saznao da je oficir već otišao prema Erdutu i Osijeku, pa se i Osman-aga uputio u tom pravcu. Prolazio je krajevima između Segedina i Sombora, koje opisuje kao bačke pustopoljine, puste i nenaseljene, gde je danju vrućina bila neizdrživa i gde u toj beskrajnoj ravnici nije bilo moguće pronaći…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    KUGA U SOMBORU 1738/39. GODINE

    Pojava kuge 1738/39. g. bila je poslednja velika epidemija ove bolesti na prostoru Bačke. Prvo upozorenje na moguću zarazu, koja je već vladala u Erdelju i okolnim županijama, dostavilo je Bačkoj županiji Ugarsko namesničko veće, 31. decembra 1737. godine, sa preporukama o preduzimanju preventivnih mera zaštite i suzbijanju bolesti (uvođenje propusnica i karantina, podizanje bolnica, zabrana održavanja godišnjih vašara, stočnih pijaca, skitnje i prosjačenja, čišćenje odeće i robe, i slično). Uprkos preduzetim merama, zaraza je prešla Tisu, a najraniji izveštaj o tome dostavio je polovinom 1738. g. komandant segedinske tvrđave, pa je car Karlo VI izdao stroga naređenja kako bi se sprečilo širenje bolesti preko Tise i Dunava. Najraniji slučajevi…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORCI U BITKI KOD SLANKAMENA 1691. GODINE

    Kada su u jesen 1690. godine, nakon dve godine austrijskog boravka u gradu, Turci ušli u Beograd i preneli ratište na prostor Srema i Bačke, i Sombor, koji je u austrijskim rukama bio od kraja leta 1697. godine, ponovo je postao ugrožen, a turske jedinice su dva puta neuspešno pokušale da ga ponovo osvoje. Kapetan Dujo Marković i njegov stariji sin Đuro, čijoj su se miliciji u Somboru uskoro priključili i Srbi doseljeni u Velikoj seobi, odbili su turske napade i progonili napadače sve do Višnjice i Iriga u Sremu, gde su ih sustigli i porazili. Tokom zime 1690/91. g. somborski militari su proterivali Turke i Tatare sa prostora Bačke…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVA SOMBORSKA SRPSKA PLEMIĆKA PORODICA

    Prezime prve somborske srpske plemićke porodice Asimarković beleženo je, od kraja 17. do polovine 19. veka, na različite načine, sa oblicima Hadžimarković, Asimarković, Aksimarković, Ačić, Aćić, Adžić i Hadžić, kao i sa sekundarnim prezimenom Nemeš ili Nemeški. Zaviša Hadžimarković, verovatni predak ove porodice, zapisan je 1684. godine, još u vreme turske uprave, kao somborski stočni trgovac koji je svoje trgovačke poslove, sa još nekolicinom sugrađana i sunarodnika, proširio sve do Zadra. U vreme Velikog bečkog rata (1683-1699) somborski militari su, posle 1690. godine, učestvovali u svim važnijim austrijsko-turskim bitkama, posebno u dve najveće – kod Slankamena (1691) i kod Sente (1697). Posle Bitke kod Sente, car Leopold I je, u…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRECI NAJBOGATIJE SRPSKE VOJVOĐANSKE PORODICE ISTERANI SU IZ SUBOTICE KAO NEDOSTOJNI GRAĐANI

    Preci najbogatije srpske vojvođanske porodice Dunđerski živeli su tokom 18. veka u Subotici. Odatle su bili isterani kao nedostojni građani, te su preseljeni u Sentomaš (Srbobran). Vek kasnije, njihovi potomci predstavljali su srpsku privrednu elitu, sa velikim posedima u Sentomašu, Novom Sadu, Čebu (Čelarevu) i brojnim drugim naseljima, a u znatnoj meri pomagali su kulturne, prosvetne, zdravstvene i humanitarne ustanove srpskog naroda u Vojvodini. Ipak, njihovi neposredni preci (dedovi, pradedovi i čukundedovi Gedeona Gece Dunđerskog i njegovog sina Lazara), koji su tokom 18. veka živeli u Subotici, bili su sušta suprotnost svojim potomcima. Zbog nedoličnih dela, koje su pripadnici ove porodice godinama konstantno činili, na kraju su jednostavno isterani iz…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVA CARSKA PRIVILEGIJA SRPSKOM NARODU IZ 1690. GODINE

    Godine 1690, u vreme Velike seobe Srba na sever, austrijski vladar, car Leopold I, na traženje srpskog klera i naroda (a posle pregovara sa energičnim vladikom Isaijom Đakovićem), izdao je poznatu privilegiju od 21. avgusta 1690. godine. Njome su najvećim delom bili ispunjeni zahtevi Beogradskog sabora, a srpskom narodu je garantovana sloboda veroispovesti, potpuna zaštita, samostalni izbor crkvene jerarhije, raspolaganje svim pravoslavnim crkvama i manastirima, izgradnja hramova, oslobađanje od poreza nad crkvenim dobrima itd. Carska privilegija Srbima iz 1690. god. bila je osnova za sve kasnije privilegije koje su srpskom narodu u Habzburškom carstvu izdavali i potonji vladari Austrijske monarhije. U prilogu sledi celokupan prevod teksta privilegije: Mi LEOPOLD, po…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  Umetnost

    CRKVA SV. OCA NIKOLAJA U STANIŠIĆU

    Prva crkva u Stanišiću nastala je ubrzo po doseljenju ovdašnjeg srpskog stanovništva iz sela Baračke i Dautova na nekadašnju stanišićku pustaru, tokom 1763/64. godine, a 1765. g. popisana su u selu sva petorica doseljenih sveštenika – Nićifor Petrović i Timotije Selakov iz Baračke (u svešteničkoj službi od 1746, odnosno od 1753. godine), te Petar Grujić, Grigorije Borđoški i Kiril Stojanović (u službi od 1743, 1759. i 1760. godine). Četiri godine kasnije (1769), zapisano je da je selo, sa 110 srpskih kuća, imalo crkvicu, sa parohijom koja je pripadala bajskom protoprezviteratu. Reč je, verovatno, samo o kući u kojoj je obavljana crkvena služba. Do kraja te decenije stanišička crkva je imala…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    JUN NA SOMBORSKIM SALAŠIMA

    Početkom meseca uzoravana je zemlja na ugaru, a prethodno je po njoj rastrto đubre koje je još tokom zime ovde sadeveno na gomile, da bi se moglo zaorati i na taj način bi lakše bile istrebljene zubača i druge trave. Zemlju koja je „ugarena“ valjalo je duboko orati kako bi se korenje i trava zubača bolje izvukli i lakše isušili i pokupili grabljama ili bili pojedeni od marve. Tamo gde nije bilo dovoljno đubriva, dva put je prevlačena drljača sa gvozdenim zupcima, na kojima je ostajala izvučena zubača ili korenje. Strnjika je zaoravana da istrune u zemlji i verovalo se da se i na taj način zemlja valjano đubri. Na…

  • Običaji,  RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija,  Znamenja

    NADIMCI SOMBORSKIH BUNJEVAČKIH PORODICA

    Porodični nadimci ili ime “po ruganju” imale su skoro sve somborske porodice, kako srpske, tako i bunjevačke. Porodični nadimak najčešće je nastajao prema imenu ili ličnom nadimku relativno skorijeg pretka porodice (mada ima i porodica, poput Bošnjaka-Vranješevih, čiji je nadimak stariji od dva i po stoleća), njegovoj psihičkoj ili fizičkoj osobini, poslu kojim se bavio, ličnom umeću, nekom neobičnom događaju koji ga je karakterisao itd. Nadimci su prenošeni s kolena na koleno i omogućavali su da se unutar već velikih i razgranatih porodica istog prezimena razlikuju pojedine grane. To je bilo posebno važno za somborske Bunjevce, koji su dugo predstavljali oko trećine ukupnog stanovništva grada. Kako je broj njihovih porodica…