• Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  Umetnost

    NAJSTARIJA SAČUVANA FRESKA U BAČKOJ

    Najstarija freska u Bačkoj nalazi se ujedno i u najstarijoj sačuvanoj, danas franjevačkoj crkvi Uznesenja Marijina u Baču. Bač je naselje sa najdužom urbanom tradicijom na ovom prostoru, po kome je cela oblast Bačke i dobila svoj naziv. Kao arhiepiskopsko sedište Bač se pominje još u dokumentu vizantijskog cara Justinijana I još 535. godine. Srednjovekovni ugarski izvori ovo naselje, kao županijsko sedište Bačke županije, pominju krajem 11. i početkom 12. stoleća. U isto vreme Bač je i sedište Bačke biskupije, koja će, oko 1135. godine, biti sjedinjena sa Kaločkom biskupijom u Kaločko-bačku nadbiskupiju. Osnova današnje franjevačke crkve u Baču, svakako najkompleksnijeg kulturnog dobra na prostoru Vojvodine, nastala je krajem 12.…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    OPIS SOMBORSKE “RACKE” CURICE IZ 1831. GODINE

    Veoma je malo izvornih svedočanstava o tome kako su izgledale Somborke ili Somborkinje (kako se ranije govorilo) u prvoj polovini 19. veka. Jedno od njih potiče iz pera mađarskog putopisca Antala Mindsentija, a objavljeno je u Pešti 1831. godine. Iz šireg teksta, koji mahom opisuje somborska zdanja, izdvajamo dragocen opis načina na koji su se oblačile somborske žene i devojke pre skoro dva stoleća: “Sombor ima 18.140 stanovnika. Većinu čine Raci (Srbi i Bunjevci), a u manjoj meri Nemci, od kojih mnogi govore i mađarski. Rimokatolici imaju osnovnu školu (Capitalis) u kojoj nastavu izvode tri učitelja. Školska zgrada je smeštena iza Gradske kuće u zadnjem delu pijace. Pravoslavni takođe imaju…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SEPTEMBAR NA SOMBORSKIM SALAŠIMA

    Završetak leta bio je period pripreme za velike jesenje poslove na salašu i zemlji koja ga okružuje. Početkom septembra oranice su pripremane za jesenju setvu, po lošijoj zemlji bacano je đubre, nakon čega se takva zemlja još jednom podoravala. Odabirano je seme pšenice i raži za predstojeću setvu, a opravljani su jendeci i jarkovi na nižim ili „vodenim“ livadama i sa njih je grabljena mahovina. Sa ugara je vađen krompir i bela ili žuta repa, a prethodno je sa stabljika čupano lišće koje je davano kao dohrana muzarama. Oko Male Gospojine počinjalo je vreme setve koje je trajala, zavisno od vremenskih uslova, i posle Miholjdana, odnosno sve do druge polovine…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    PROMOCIJA KNJIGE “BITKA KOD SENTE – SLIKA SLAVNE ISTORIJE” U SENTI

    U Senti je, 11. septembra 2019. godine, na Dan grada i na 322. godišnjicu znamenite Bitke kod Sente, promovisana knjiga Milana Stepanovića “Bitka kod Sente – slika slavne istorije”. Knjiga je predstavljena u rodnoj kući Stevana Sremca u Senti, čija je sala bila popunjena do poslednjeg mesta, a promocija je održana u organizaciji SKC “Stevan Sremac” iz Sente, kao i UG “Norma” Sombor i somborske Gradske biblioteke. O knjizi su govorili Nataša Turkić, direktorka somborske Gradske biblioteke “Karlo Bijelicki”, profesor Jovan Gašović, istoričar iz Sente i Milan Stepanović, autor knjige. Uvodnu reč o značaju ovog zajedničkog izdavačkog projekta iza koga su stale UG “Norma” Sombor, Gradska biblioteka “Karlo Bijelicki” i…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SENĆANSKA BITKA – DOGAĐAJ KOJI JE PREOKRENUO ISTORIJU EVROPE

    Bitka kod Sente spada u red onih istorijskih događaja, koji su presudno uticali na tokove evropske, pa i svetske istorije. Tokom 14 godina ratovanja započetog napadom trupa Otomanske imperije na Beč 1683. godine, turska vojska je doživela niz poraza, te je austrijska carska vojska, potpomognuta trupama okolnih hrišćanskih kneževina i kraljevina, tokom nekoliko sledećih godina uspela da oslobodi veći deo nekadašnje Kraljevine Ugarske. Između 1686. i 1688. g. turska vojska je potisnuta iz Bačke, a oslobođena su i sva tadašnja veća i važnija bačka naselja i utvrđenja – Baja, Subotica, Sombor, Bač, Kovilj, Titel, Bečej i Senta. U narednoj decenije bitke sa Turcima vođene su sa promenljivim uspehom. Mada je austrijska…

  • PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice

    PLAZOVIĆ (KIĐOŠ) – KRIVUDAVA I JOGUNASTA BAČKA REKA

    Plazović ili Kiđoš (na mađarskom) uz Mostongu je druga reka u severozapadnom delu Bačke. Ova krivudava i jogunasta rečica, koja čas plavi stotine hektara, a čas sasvim nestaje i presušuje, svoj mađarski naziv dobila je od reči kígyó (zmija), po čestim meandrima. Dugačka je 128 km (76 km u Mađarskoj i 52 km u Srbiji). Reku čine dva kraka, od kojih prvi nastaje iz dva sliva nekoliko potoka koji izviru istočno od Baje, u predelu mađarskih bačkih sela Rem i Čavolj (Čavolja), odnosno Borota i Felšesentivan, koji se spajaju u jedan krak iznad sela Bačbokod (Bikić). Ovak krak Plazovića (Kiđoša) teče dalje u pravcu sever-jug pored Bačboršoda (Boršoda) i Kaćmara,…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    TISA SE MUTI… (PESMA O ODLASKU POTISKIH GRANIČARA U RAT 1741)

    Dolazak na presto carice Marije Terezije 1740. g. otvorio je vrata novom evropskom ratu. Ne priznajući slovo Pragmatične sankcije cara Karla VI Habzburga, kojim je svojoj ćerki omogućio da dođe na presto u nedostatku muških potomaka, Francuska i Bavarska, kojima su se pridružile Pruska i Španija, pokrenule su Rat za austrijsko nasleđe, kojim je počela borba za dinastičku prevlast u nemačkom prostoru. Već u decembru 1740. g. Pruska je upala o Donju Šlesku i time započela vojne operacije, u kojima je austrijska vojska ređala neuspehe i poraze. Angažujući sve vojne snage, došao je red i na potiske, pomoriške i podunavske graničare, u najvećem delu sastavljene od srpskih graničara u Bačkoj…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKI GRCI

    Sombor je u 18. veku imao jedan broj žitelja grčkog porekla, koji su se, pretežno, bavili trgovinom. U vreme turske uprave u Somboru nisu zabeleženi grčki trgovci, a trgovinom su se, osim somborskih žitelja turske i srpske narodnosti, bavili još i Dubrovčani (krajem 16. i početkom 17. veka), te bosanski katolički trgovci, od kojih se neki, polovinom 17. veka, za stalno naseljavaju u Somboru. Već nakon Rakocijeve bune (1703-1711) u Somboru se javljaju i prvi grčki trgovci, doseljeni sa turske teritorije, od kojih većina ovde ostaje za stalno. Prvi zapisan somborski grčki trgovac bio je Dim Grk (Domo Graeci von Sombor), koji je 1716. g. u segedinskoj solani nabavio  pet…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PEČAT SONTE – NAJSTARIJI SAČUVAN SIMBOL NEKOG NASELJA U BAČKOJ

    Mada je velik broj naselja tokom srednjeg veka postojao u Bačkoj i Bodroškoj županiji, koje su se nalazile na prostoru današnje Bačke, sačuvan je svega jedan pečat sa simbolom nekog grada ili naselja na ovom prostoru iz srednjovekovnog perioda. Reč je o pečatu tadašnjeg gradića, odnosno trgovišta Sonte kraj Dunava, danas naselja jugozapadno od Sombora i jugoistočno od Apatina. Sonta se u arhivskim dokumentima pominje od kraja 12. veka, a nalazila se u blizini stare zemljane tvrđave koja je postojala još u doba slovenske prevlasti u Panonskoj niziji, pre dolaska Mađara. Staro slovensko ime ove tvrđave bilo je Savnica (Savonca), a 1206. g. tvrđava i naselje zapisani sa oblikom Souncha.…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    BAČ – GRADIĆ KOJI JE UCRTAN NA DVE NAJPOZNATIJE SREDNJOVEKOVNE MAPE SVETA

    Blizu ušća reke Mostonge u Dunav nalazi se Bač, staro središte srednjovekovne Bačke županije i jedno od najstarijih naselja na prostoru Panonske nizije, koje svoj urbani kontinuitet može da prati sve do vremena vizantijskog cara Justinijana I. On u svom pismu iz 535. godine pominje arhiepiskopiju dela Druge Panonije koja je u gradu Baču (…pars secundæ Panoniæ, quae in Bacensi est civitate). Biskupija u Baču uspostavljena je, verovatno, početkom 6. veka, nakon što su Avari 505. g. razorili dotadašnje biskupsko sedište Sirmium. Može se pretpostaviti da je u vreme Avarskog kaganata, koji je na prostoru Panonske nizije postojao od druge polovine šestog do kraja osmog veka, Bač bio avarsko utvrđenje.…