Mada u našem narodu i na ovim prostorima nije bilo organizovanog proganjanja i spaljivanja navodnih veštica, niti histerije lova na veštice poput one koja je, tokom 16. i 17. veka, vladala mnogim evropskim i američkim gradovima, ovdašnji narod je u svom praznoverju i neukosti duboko verovao u veštice, vile i vampire (carsko-kraljevski vladin savetnik Fridrih Vilhelm fon Taube, u svojoj studiji, rađenoj sedamdesetih godina 18. veka, za potrebe Ilirske dvorske deputacije, kao negativne osobine “Ilira” ili Južnih Slovena navodi, pre svih, neznanje, sujeverje, gatanje i vračanje). Ipak, i kod nas se sudilo vešticama, često i pred županijskim sudovima, a žene optužene za veštičarenje bile su saslušavane, pa i mučene. Prvo…
-
-
LETELICE IZNAD SOMBORSKE VAROŠI
Ako ne računamo izjavu Somborca Siemeona Stojadinovića, koji je 1764. god. pred crkvenim vlastima saopštio da “prepoznaje veštice” i da je video kako njih četiri “lete iznad grada”, prve letelice iznad Sombora ukazuju se znatno kasnije. Krajem 19. veka dvojica avanturista su uzletela iz Beča vazdušnim balonom, koga su istog dana vazdušne struje donele i prizemile u okolinu grada (u atar Kupusine), a letači su se iz Sombora vozom vratili u Beč. Godine 1912, na tadašnjem stadionu kod kasarne na Bajskom putu, pred mnogobrojnom publikom, sa dva aviona sleteo je i uzleteo Andraš Kvas (1883-1974), jedan od najpoznatijih avijatičara u Austrougarskoj, koji je Somborcima pokazivao letačke veštine. Već naredne 1913.…
-
PRVA ŠTAMPANA RAZGLEDNICA NA SVETU POSLATA JE U SOMBOR
Za Sombor je vezana zanimljiva priča o najstarijoj štampanoj ilustrovanoj dopisnici. Nju je 1871. g. u Beču štampalo uredništvo srpskog političko-satiričnog mesečnika (kasnije dvonedeljnika) “Zmaj”. Časopis je izlazio između 1864. i 1871. godine, prvo u Budimu, potom u Pešti, Novom Sadu i na kraju, tokom svoje poslednje godine, u Beču. Njegov pokretač, vlasnik i prvi urednik bio je, do 1869. godine, pesnik Jovan Jovanović, koji je po ovom časopisu i dobio svoj čuveni nadimak (reč je, zapravo, o igri brojeva i reči jer je 3. maj, datum održavanja Majske skupštine u Sr. Karlovcima 1848. godine, na kojoj je proglašeno Vojvodstvo srpsko, saobrazan ćiriličnom: ЗМАЈ). “Zmaj” je bio vrlo kritičan prema…
-
SOMBORSKI DOBOŠARI
Doboši i dobošari bili su nekada važan sastavni deo četa somborskih graničara – militara, pa ih pominje još 1688. g. somborski kapetan Dujo Marković, koji od austrijskih vojnih vlasti traži zastave i doboše za svoju miliciju. Zabeleženi su i 1734. g. u testamentu ovdašnjeg kapetana Jovana Janka Brankovića, koji piše da je na doboše i zastave potrošio 900 forinti svojih para. Izgled dobošara sa Potiske vojne granice, kojoj je pripadao i somborski graničarski šanac, sačuvan je među bakrorezima Martina Engelbrehta, nastalim četrdesetih godina 18. veka. Osim što su bili nezaobilazni u bitkama, u kojima su, krajem 17. i tokom prve polovine 18. veka, učestvovali ovdašnji srpski i bunjevački graničari, dobošari…
-
SOMBORSKI AUTOBUSI
Preteča autobusa u Somboru javlja se početkom osamdesetih godina 19. veka (od 1881), kada se pojavio u Somboru prvi omnibus (pokrivena kola za prevoz većeg broja putnika, koja su vukli konji). Vlasnik prvog omnibusa bio je Bernard Špicer, zastupnik Dunavskog parobrodskog društva u Somboru. Omnibus je, svakog jutra u pola šest, kretao u pravcu Dunava kod Bezdana, do parobrodskog stajališta, kako bi se stiglo na polazak lađe, a odatle je, do Sombora, dovodio putnike koji su doplovili lađom. Vlasnik jednog omnibusa bio je u isto vreme i somborski kafedžija Stipan Horvatović, koji je držao poznatu gostionicu “Elefant”, čijim gostima je njegov omnibus jedino i bio dostupan. Godine 1887. konjski omnibusi…
-
OTKAKO JE TAJ ARTESKI BUNAR…
Još 1665. g. turski putopisac Evlija Čelebi beleži u Somboru svega četiri bunara sa živom vodom. Kasnije se broj javnih bunara povećao, pa ih je, 1864. godine, u gradu bilo trideset (održavali su ih i čistili posebno plaćeni radnici). Godine 1879/80. svi javni bunari su popravljeni, obnovljeni i osavremenjeni, o čemu je somborske vlasti izvestio gradski mernik. Ipak, kada je 1884. g. hemijski ispitan kvalitet vode iz 16 somborskih javnih uličnih bunara sa đermom, ustanovljeno je da je voda bila pitka i ispravna samo u dva bunara. Stoga su gradske vlasti odlučile da u središtu grada, na Svetođurđevskom trgu, sa istočne strane Gradske kuće, na mestu gde je i ranije…
-
ZAŠTO JE “FRUŠKA”?
Raskošna pitomina Fruške gore, najpoznatije vojvođanske planine, malo koga ostavlja ravnodušnim (mladi Laza Kostić pevao je o njoj: Ubava Fruško, divoto moja, a Zmaj-Jova u jednoj pripovetki piše: Frušku je Bog stvorio odmarajući se). Njeni vinogradi rađaju grozdove od kojih se prave najbolja naša vina, a njene šume bila su pluća Vojvodine. Načičkana je starim srpskim manastirima, nastalim od 15. do 18. veka (Krušedol, Staro i Novo Hopovo, Grgeteg, Šišatovac, Jazak, Vrdnik-Ravanica, Kuveždin, Đipša, Privina glava, Velika i Mala Remeta, Bešenovo, Petkovica, Beočin i Rakovac). Malo je tog što ne znamo o Fruškoj gori, osim zašto se zove “Fruška” i šta znači taj naziv, koji nosi već skoro hiljadu godina?…
-
ŠOROM ŠAJKE, A DUNAVOM – VOZ!
Nekada su vozovi prelazili Dunav i bez mosta, a danas ne idu ni preko mosta. Još je početkom 1848. godine, na zasedanju Državnog sabora Ugarske, grof Ištvan Sečenji obrazložio osnovne principe izgradnje mađarske železnice, prema kojima železničke linije treba da se šire od prestonice, odnosno od Budima i Pešte, prema Jadranskom moru i krajevima u kojima su živele velike etničke zajednica Hrvata, Srba, Rumuna i Podunavskih Nemaca. U duhu ideje grofa Sečenjija, izgradnja železnice je, nakon Austro-ugarske nagodbe iz 1867. godine, krenula grozničavim tempom, ali je nedostatak mostova predstavljao najozbiljniju smetnju za ostvarenje tih planova, koji su bili od presudne važnosti za ekonomski i privredni razvoj Ugarske kraljevine u okviru…
-
MITSKI BODROG
Tajanstveni i skoro mitski Bodrog, dunavsko utvrđenje okruženo gustim drevnim šumama na severozapadu Bačke, danas, nakon toliko vekova od njegova nestanka, pomalo podseća na panonski pandan britanskom Avalonu, a njegova znamenita tvrđava na dvor Kamelot, ali, za razliku od legendarnih središta ostrvske kriptoistorije, Bodrog je istorijskim izvorima dokaziva činjenica, sačuvana u brojnim srednjevekovnim arhivalijama, u toponimiji, te u nazivu županije, prvo srednjovekovne (Bodroške), a kasnije i savremene (Bačko-bodroške), čije je središte bilo u Somboru, a njenu upravnu oblast činila je celokupna današnja Bačka. Nastanak i ime Bodroga, kao jednog od najznačajnijih srednjevekovnih naselja na levoj obali Dunava, od Budima na severu, do Trajanove ploče u Đerdapskoj klisuri na jugu, stariji…
-
VELIKI BAČKI KANAL
Prokopavanje Velikog bačkog kanala predstavljalo je jedan od najznačajnijih poduhvata u istoriji Sombora, ali i cele Bačke. Kanal je bio posebno važan za regulisanje nivoa voda u gradskom ataru, pre svega na oranicama, pašnjacima i livadama. Njegovim prokopavanjem značajno je smanjen broj bara, močvara, mrtvaja, jezeraca i rečica koje su, povremeno ili stalno, ugrožavale zemljište u ataru grada i okolnih naselja. Samim tim, znatno su umanjene i stalne pretnje od malaričnih zaraznih bolesti, koje su decenijama i vekovima ranije često desetkovale ovdašnje stanovništvo i domaće životinje. Istovremeno, kanal je mogao i da navodnjava okolinu u vreme sušnih perioda. Poseban značaj kanal je imao za privredu grada jer su poljoprivredni proizvodi…
