U vreme trščanih krovova i starih dimnjaka česti su, tokom 18. i 19. veka, bili požari u Somboru. U najvećem od njih, 1826. godine, izgorele su Gradska bolnica na Apatinskom putu i 82 kuće u njenom okruženju. Zbog toga su Somborci svih veroispovesti izuzetno cenili sv. Florijana Mučenika, zaštitnika od požara i patrona dimničara i vatrogasaca. Sveti Florijan (250-304) je, kao rimski vojnik, otvoreno zagovarao i širio hrišćanstvo, odbivši privilegije u zamenu za odricanje od vere, zbog čega je osuđen da bude spaljen na lomači, a kada je postavljen na lomaču tražio je od vojnika da što pre upale vatru kako bi im na plamenim jezicima pobegao na nebo. Starešinu…
-
-
KARAĐORĐE U SOMBORU
U Somboru su, na levoj strani Staparskog puta, tokom sedamdesetih godina 18. veka, iza ostrva „Pandur“ na kome će tridesetak godina kasnije biti podignuto današnje zdanje Županije, sagrađene tri velike prizemne kasarne, koje su se nalazile na prostoru današnjeg Pedagoškog fakulteta, OŠ „Avram Mrazović“ i Doma učenika. Kasarne su zidane sredstvima Bačke županije, a u vreme Austrijsko-turskog rata od 1787. do 1791. godine, u ovim kasarnama boravili su srpski frajkori (dobrovoljački vojni odredi sastavljeni od mlađih muškaraca vičnih oružju, koji su predstavljali udarnu prethodnicu austrijskim carskim trupama u ratu sa Turcima). Prema zapisanom kazivanju buljubaše Petra Jokića, komandira lične straže vožda Prvog srpskog ustanka Đorđa Petrovića Karađorđa, vožd je Jokiću…
-
SOMBOLED (ISTORIJA SOMBORSKOG MLEKARSTVA)
Na somborskim salašima, severno od grada, vekovima je spravljan čuveni somborski ovčiji sir, koji je, početkom 20. veka, bio jedan od najvažnijih izvoznih artikala u gradu. Ipak, organizovane industrijske proizvodnje mlečnih proizvoda nije bilo sve do tridesetih godina prošlog stoleća. Tradicija mlekarske industrije i industrijske proizvodnje sira u Somboru utemeljena je između dva svetska rata, osnivanjem preduzeća “Švajcarska sirana”, koju je, na Gakovačkom putu, tokom 1934/35. godine, pokrenuo Švajcarac Maks Dipli, a koja je uskoro postalo vlasništvo preduzimljivog Eugena Grabinskog. Sirana je, od vremena kada je preuzeo Grabinski, započela otkup sirovog mleka, koje su somborski proizvođači donosili do otkupnih stanica otvorenih po okolnim, pa i udaljenim selima. Na taj način…
-
ZDANJE ŽUPANIJE U SOMBORU
Još je tokom prve decenije 16. veka naselje Coborsentmihalj, preteča današnjeg Sombora, bilo neko vreme županijsko središte Bodroške županije, dok je na njenom čelu bio Martin Cobor, posednik Coborsentmihalja. Nakon povlačenja Turaka 1687. g. Sombor je pripao Bačkoj županiji, kojoj je, od kraja dvadesetih godina 18. veka, administrativno pripojena i nekadašnja Bodroška županija, mada je ovo pripajanje formalno ozvaničeno tek 1802. godine. Sednice županijske skupštine održavane su i u Somboru, kao i u drugim većim naseljima Bačke županije (u Somboru su zasebne sednice županijske skupštine održane 26. maja 1731, 8. jula 1733, 15. jula i u oktobru 1737. godine, a generalna skupština održana je ovde 28. jula 1738. godine). Tokom…
-
BAČKI GUSARI – PRECI STAPARACA
Bačvane, obično, oni koji ih ne poznaju dobro, smatraju za malo usporene, mirne i vredne ljude i veseljake, ali često se, kad ih upoznaš, nazire i njihova druga strana, koja se ogleda u tvrdoj, teškoj i prekoj naravi (ipak su to, dobrim delom, potomci nekadašnjih srčanih graničara i šajkaša). Imali su Bačvani, preko skoro tri veka, i svoje gusare, stvarne, opasne i nemilosrdne pljačkaše, koji su, katkad, umeli i za glavu da skrate da bi se dočepali plena. Čitavo jedno selo, koje se zvalo Bokčinović (a pisano je na mapama i u zvaničnim dokumentima i kao Bukčinović, Bokčinovac i Bukčinovac), bilo im je jatak, a na kraju je, nekoliko godina,…
-
TRAGIČNA SUDBINA SOMBORSKOG “ŠINDLERA”
U ratnim vrtlozima ljudskost je osobina koja je uvek značila i opasnost po čoveka koji je iskazuje. Jedan od Somboraca imao je dovoljno hrabrosti i čovečnosti da u proleće 1941. g. spasava sugrađane koje je okupator zatvarao ili nameravao da strelja. Reč je o Merei Stevanu, rođenom u Somboru 1902. godine, u mađarizovanoj porodici nemačkog porekla, koja se već pokolenjima bavila saračkim i sedlarskim zanatom, pa je i on, kao prvorođeni sin, bio viđen da nastavi porodični posao. Maturirao je u somborskoj Gimnaziji, a već kao zreo čovek upisao je Pravni fakultet u Pečuju. Između dva svetska rata bio je uspešan privrednik i član somborskog Gradskog odbora (gradske uprave), dobrotvor…
-
SOMBORSKE “SLUŽBENE” RODE
Kao i drugi veći panonski gradovi, imao je Sombor svoje niže gradske službenike – redare, odnosno pandure (preduslov je bio da govore tri jezika – mađarski, nemački i srpski), dobošare, odžačare, kočijaše, nadglednike pijaca i vašara itd. Ipak, osim Sombora, nijedan drugi grad nije imao i – službene rode! Puna dva veka odvod atmosferskih i prisustvo podzemnih voda bio je skoro nerešiv problem za Sombor, kako u središtu grada (na današnjem „Vencu“), tako i u predgrađima. U središtu grada ovaj problem je, donekle, rešen puštanjem vode kroz veliki otvoren gradski šanac, iskopan za odbranu grada oko 1684/85. godine, pred povlačenje Turaka iz Sombora. U šanac, koji je pratio tok današnja…
-
PRVA ELEKTRIČNA CENTRALA U SOMBORU
Dugo najavljivana elektrifikacija Sombora počela je je tek prvih godina 20. stoleća. Prva zamisao o elektrifikaciji Sombora javila se još prilikom javne rasprave o izboru javnog osvetljenja u Somboru, u leto 1883. godine, ali je izgradnja centrale tada proglašena za neostvarivu zabludu. Ipak, tada je urađen prvi predračun za izgradnju gradske centrale, koji je iznosio 20.880 forinti, sa uračunatim postrojenjem, mašinskim delom, održavanjem i predujamom za plate zaposlenih. O električnoj centrali ponovo je vođena rasprava i oko Uskrsa 1885. godine. Pet godina kasnije, sve više se zagovara uvođenje električne struje i postavljanje gradske električne rasvete, ali ova namera tada nije dobila podršku gradskih odbornika. Prvi konkurs za podizanje Električne centrale…
-
SOMBOR NIJE POSTAO BRANKOVIĆEVO
Kao dodatan vid poniženja i nipodaštavanja Sombora između dva svetska rata (a bilo ih je mnogo), došao je krajem 1935. g. predlog Uprave Dunavske banovine iz Novog Sada da, zbog „posrbljavanja naziva mesta“, ime grada bude promenjeno u BRANKOVIĆEVO, što su Somborci jednodušno i sa prezirom odbili. Novi naziv grad je trebalo da dobije po svom nekadašnjem graničarskom kapetanu grofu Jovanu Janku Brankoviću (oko 1675-1734), a ovde je u 19. veku (od 1859. do 1882) okružni prota bio još jedan Branković – Georgije, kasnije srpski patrijarh od 1890. do 1907. godine – obojica znameniti ljudi svog vremena, ali svakako ne toliko da bi ime grada, staro vekovima, bilo menjano zbog…
-
SOMBORSKI TURSKI “UMIVAONIK”
Iz skoro jedan i po vek dugog perioda turske uprave u Somboru (1541-1687), koji je u to vreme predstavljao značajno nahijsko središte, jedva da je ostalo materijalnih tragova (par nadgrobnih nišana, jedan „umivaonik“ i, pretpostavljamo, osnova nekolicine starih zdanja). Prema zapisu hronike fra Bone Mihaljevića, sačuvani kameni „umivaonik“ poticao je iz nekadašnjeg somborskog turskog kupatila, koje se nalazilo na mestu sadašnje Gimnazije. Ovo kupatilo još krajem 16. veka u svom zapisu pominje turski putnik i pisac Ašik Mehmed, a Evlija Čelebi ga u svom putopisu 1665. god. naziva hamamom koji dušu osvežava. Mihaljević je napomenuo da su, nakon odlaska Turaka, somborski franjevci preneli umivaonik iz ostataka kupatila u dvorište svog…
