Kada se Sombor, po završetku Prvog svetskog rata i prisajedinjenja Vojvodine Srbiji, odnosno ujedinjenja južnoslovenskih zemalja, našao krajem 1918. g. u novoj državnoj zajednici – Kraljevini SHS, počela je brza promena svih segmenata koji su simbolizovali raniju pripadnost mađarskoj državi u okviru nekadašnje Dvojne monarhije. Menjani su nazivi ulica koje su nosile imena ličnosti iz mađarske nacionalne istorije, promenjen je jezik lokalne administracije, kao i nastavni jezik u školama, a gradska, županijska i državna vlast trudila se da u svim sferama života iskaže novi, srpski i jugoslovenski duh i karakter grada. Sveobuhvatnom uklanjanju tragova prethodne države cenu su platila i tri gradska spomenika, posvećena Francu I, austrijskom caru (iz 1820),…
-
-
GRADSKA KUĆA U SOMBORU
Prema svom geografskom položaju i svojoj delatnosti, Gradska kuća je puna dva veka predstavljala najvažnije središte Sombora, a svojim oblikom i prepoznatljivo arhitektonsko znamenje grada. Ovo zdanje, koje gleda na dva najveća gradska trga i podjednako je udaljeno od pravoslavne Svetođurđevske crkve i rimokatoličke crkve Sv. Trojstva, nastalo je na mestu ukrštanja glavnih puteva, koji su, Glavnom ulicom, vodili od juga ka severu, a Čitaoničkom ulicom (kao nastavkom Lenčanskog puta) i ul. Laze Kostića (kao prethodnicom Apatinskog puta) od istoka ka zapadu . Prva somborska Gradska kuća (ili Magistrat) podignuta je na temeljima nekadašnjeg zdanja grofa Jovana Janka Brankovića, koji je, od 1717. do 1734. godine, bio kapetan ovdašnjih graničara.…
-
SOMBORSKI BUNJEVAC – CARSKI GENERAL
Imali su somborski Bunjevci, krajem 17. i tokom prve polovine 18. veka, nekolicinu poznatih graničarskih oficira (kapetani Dujo i Đuro Marković, te potpukovnik Marko Matija Marković), ali se ni jedan bunjevački graničar nije u vojničkoj hijerarhiji ispeo tako visoko kao Ignjac Fratrićević, carsko-kraljevski konjički general u doba Austrougarske, u drugoj polovini 19. veka. Ignjac Fratrićević je rođen 21. jula 1820. g. u Somboru, kao sin somborskog plemića i senatora Ignjaca Fratrićevića starijeg i Barbare rođ. Buzagić. Kršten je u crkvi Sv. Trojstva, 23. jula iste godine, a na krštenju je dobio ime Ignjac Alojzije Andrija Gedeon Fratrićević. Kum na krštenju bio je pl. Andrija Odri iz Nemeš Militiča, sa suprugom…
-
SOMBOR U PUTOPISU EVLIJE ČELEBIJA
Znameniti turski putopisac Evlija Čelebi (1611-1682) učestvovao je 1663/64. godine, kao deo svite velikog vezira Ahmed-paše Ćurpilića, u Austrijsko-turskom ratu, a neko vreme se pridružio i odredima tatarskog hana Ahmeda Giraja, s kojima je učestvovao u pustošenju austrijskih poseda. Nakon neuspelog pohoda na Beč i turskog poraza u leto 1664. godine, Čelebi se, posle potpisivanja mira, vratio sa turskom vojskom, preko Ujvara i Budima, u Beograd, gde je ostao do proleća 1665. godine. Tokom juna 1665. g. Čelebi je sa turskim izaslanstvom otputovao u Beč radi utvrđivanja detalјa mirovnog sporazuma, a po povratku u Budim mirovni sporazum je predao budimskom beglerbegu Gurdži Mehmed-paši, koji mu je, kao nagradu, naložio da…
-
LUDI ĆIRA – NAJBOGATIJI SOMBORAC I NAJVEĆI EKSCENTRIK
Poznata somborska porodica Falcione bila je italijanskog porekla, a njen predak u Sombor se doselio početkom 19. veka, u vreme Napoleonovih ratova, kada je, kao intendantski oficir, sa francuske prešao na austrijsku stranu. Matične knjige rimokatoličke crkve Sv. Trojstva porodicu Falcione beleže u Somboru najranije 1817. godine. Potomci ove, vremenom pomađarene porodice, bili su, tokom druge polovine 19. i početkom 20. veka, uspešni i imućni trgovci, zemljoposednici, privrednici, te gradski i županijski upravitelji. Svakako, najživopisniji lik već razgranate porodice, bio je Šandor Ćira Falcione (1868-1944), sin imućnog Somborca Lorenca Lovre Falcionea, osim ostalog i vlasnikа velikog somborskog parnog kupatila. Mada je sa ocem bio u lošim odnosima (nasledio je svega…
-
TURSKA KUĆA U SOMBORU
Kada je krajem 18. veka (1789) grad ponudio u zakup poštansku službu, zakupnik je postao somborski Nemac Bertelan Volf. Pouzdano znamo, po situacionom planu iz 1808. godine, da se njegova poštanska zgrada nalazila na mestu prizmene kuće u kojoj je, prema predanju, u 17. veku bilo sedište nekadašnje turske opštine. Kuća se nalazila naspram nekadašnje džamije, koju su somborski Srbi, ubrzo nakon povlačenja Turaka 1687. godine, pretvorili u svoju pravoslavnu bogomolju (na mestu sadašnje Male pravoslavne crkve). Uz nekadašnju “tursku kuću”, u kojoj je Volf držao poštu, gradske vlasti ustupile su mu i posed (livadu) iza kuće, na kome su pasli poštanski konji uprezani u diližanse. Njima se, ispočetka, jednom…
-
SOMBORAC – SEVERNJAČKI GENERAL I AMERIČKI AMBASADOR
Brigadni general vojske SAD u vreme američkog Građanskog rata bio je Aleksander Esbot (Alexander Asboth), zapravo Šandor Ašbot. Rođen je 1818. g. u mestu Kesthelj, na obali Balatona, u mađarskoj porodici koja se preselila u Sombor kada mu je bilo osam godina. Ovde je završio osnovnu školu, koja se tad nalazila u nekadašnjem zdanju Gramatikalne škole, na čijem mestu će 1886. g. biti podignuta zgrada današnje somborske gimnazije. Moguće da je ovde pohađao i razrede niže realne gimnazije, u školi otvorenoj 1830. godine. Ašbot se, po želji roditelja, kasnije školovao za inženjera, a studirao je na Rudarskoj akademiji Šelmecbanja i Geometrijskom institutu u Pešti. Pohađao je i vežbe na Vojnoj…
-
KAPELA SV. IVANA NEPOMUKA U SOMBORU
Kao posledica carske naredbe od 1729. g. da se u svim zemljama austrijske krune raširi kult novokanonizovanog svetitelja Ivana Nepomuka, zaštitnika od poplava i zaštitnika svete tajne ispovedi, podizane su crkve i kapele posvećene ovom svetitelju. Ivan Nepomuk je rođen polovinom 14. veka i bio je češko-nemačkog porekla, a u mladosti je studirao teologiju u Padovi i postao doktor kanonskog prava. Imenovan je za vikara praškog nadbiskupa, a u sukobu između crkve i češkog kralja Vaclava zalagao se za očuvanje crkvenog integriteta i autonomije, zbog čega je bio pogubljen. Kasniji izvori (iz polovine 15. veka) navode da je Ivan Nepomuk pogubljen zbog zaveta da ne izda svetu tajnu ispovedi, nakon…
-
PAŠINA KULA – NAJDUGOVEČNIJE SOMBORSKO ZDANJE
Iz perioda turske uprave nad Somborom (1541-1687) postoji pouzdano svega jedna sačuvana građevina – Pašina ili Turska kula. Ona predstavlja jedini beleg turskog vojnog prisustva u Somboru i najstarije je sačuvano gradsko zdanje, koje je svoj sadašnji oblik dobilo tokom prve polovine 18. veka, nekoliko decenija nakon turskog povlačenja. Ova kula predstavljala je deo nekadašnje turske tvrđave, koja je, verovatno, podignuta na temeljima nekadašnje srednjovekovne tvrđave braće Cobor, iz predturskog perioda. Ovdašnja vlastelinska i plemićka porodica Cobor dobila je 1469. g. dozvolu od ugarskog kralja Matije Korvina da u svom rezidencijalnom središtu Coborsentmihalju, preteči današnjeg Sombora, podigne utvrđenje (kaštel), načinjeno od kamena i drveta, što je do 1476. g. i…
-
NAJSTARIJI SOMBORSKI SOKAK
Uz susednu Dositejevu ulicu (nekada Pašina), današnja Pariska ulica jedna od najstarijih somborskih ulica, a protezala se od Trga Sv. Trojstva do južnog gradskog šanca (kasnije Venca) i pouzdano je postojala još u vreme turske uprave gradom. Tradicionalno je ova ulica bila središte zanatskih radnji. Neko vreme, polovinom 19. veka, na kraju ulice (na mestu kasnije kuće Jakobčića) nalazilo se gradsko poštansko zdanje porodice Volf, te je ulica nazvana Novopoštanskom (staro mesto ove pošte bilo je u uličici preko puta Male pravoslavne crkve). Prilikom preimenovanja dela somborskih ulica imenima mađarskih istorijskih ličnosti, krajem 19. veka, Novopoštanska ulica prozvana je Zrinji ulicom, po imenu Nikole Šubića Zrinskog (Zrínyi Miklós), znamenitog hrvatskog…
