Bukovac je salaško naselje koje se nalazi jugozapadno od Sombora. Sa imenom Vukovacz nekadašnja pustara je najranije zabeležena početkom poslednje decenije 17. veka, kao fiskalna (komorska) pustara, sa deset forinti godišnjeg prihoda. Nikola Vukićević, u svojoj poznoj povesnici grada, pisanoj početkom 20. veka, navodi da se atar Bukovca, svojevremeno (verovatno još u vreme turske uprave), prostirao sve do Gajske šume, odnosno do naselјa Vranješ, Bokčinović i Apatin. O nekadašnjem stanovništvu pustare Bukovac svedoči i prezime Utka Bukovčanina, zapisanog na popisu komorskih stanovnika Sombora 1728. godine. Godine 1702. Bukovac (Bukovac) je zapisan kao nenaselјena pustara na spisku 28 pustara dodelјenih somborskim graničarima, u čijem će posedu biti i 1720 (Bukovacz), 1722…
-
-
KRONIĆ PALATA – MRAČNE TAJNE LEPOG ZDANJA
Dr Stevan Kronić (1852-1920), imućni somborski advokat i zemljoposednik, bio je poreklom iz stare somborske porodice, koja je u gradu zabeležena još početkom 18. veka. Mada je bio sin somborskog opančara Andrije Ace Kronića, Stevan je uspeo da završi studije prava u Budimpešti. U vreme svog najvećeg bogatstva dr Stevan Kronić je posedovao preko 800 jutara zemlje, a zakupljivao je i udaljene pustare, poput Ilinaca, u opštini Borovo, u istočnoj Slavoniji. On je, početkom 20. veka, na Vencu Etveš Jožefa (Živojina Mišića), podigao jednospratno porodično zdanje klasične lepote, građeno u stilu eklekticizma, koje su Somborci prozvali Kronić-palatom. Zdanje je sagrađeno na nekadašnjem posedu porodice Vlaškalić, koji se 1837. g. prostirao…
-
VAJDINGEROVA PALATA
Prvobitno učiteljska, a zatim trgovačka jevrejska porodica Vajdinger doseljena je u Sombor šezdesetih godina 19. veka. Aleksandar Vajdinger je uskoro zatražio dozvolu gradskih vlasti za trgovinu barutom, a nešto kasnije otvorio je dobro snabdevenu i lepo uređenu prodavnicu mešovitom robom na uglu nekadašnje Školske ulice (Laze Kostića) i Venca Eržebet (Petra Bojovića), preko puta hotela „Lovački rog“, koju preporučuje kupcima 1882. godine, kao mesto na kome sve može da se nabavi. Kuća i radnja Aleksandra Vajdingera nalazili su se na posedu koji je u prvoj polovini 19. veka pripadao tada najimućnijem somborskom jevrejskom trgovcu Lazaru Štajnu, a kasnije njegovom nasledniku Marku Štajnu (Lazar Štajn, potomak prve i najstarije somborske jevrejske…
-
KONJOVIĆEVA PALATA
Preko puta tornja i zapadnog pročelja Svetođurđevske crkve nalazila se prizemna kuća dugogodišnjeg upravitelja somborske Srpske učiteljske škole, pedagoga i pisca Nikole Vukićevića (1830-1910). Kuća je ranije pripadala Atanasiju Zariću, Vukićevićevom dedi po majci, inače svešteniku ovdašnje Svetođurđevske crkve i katiheti somborske „Norme“ (sinu sveštenika Kirila Zarića, a unuku Zaharija Bungurovića, najstarijeg zapisanog sveštenika somborske crkve Sv. Jovana Preteče). Oženivši se Vukićevićevom ćerkom Verom, dr David Konjović, ugledan somborski advokat i poslanik u ugarskom Saboru (otac slikara Milana Konjovića), podigao je 1912. g. na mestu stare Vukićevićeve kuće novu prostranu dvospratnicu (za tu namenu podigao je zajam od 125.00 kruna u Sibinskoj banci) Zgrada je sagrađena prema planu arhitekte Šandora…
-
PALATA NIKOLIĆA
Ugledni somborski advokat dr Đorđe Đura Nikolić (1859-1935), dugogodišnji gradski kapetan i ugarski kraljevski ministartski savetnik, poznat po svojoj strogosti (u Somboru je, nakon što je Đura Nikolić nemilosrdnim kažnjavanjem prestupnika uspeo da iskoreni velike i učestale krađe konja i marve po salašima, spevana pesmica: Bog da živi Nikolića Đuru, / mnogima je taj dao po turu), podigao je 1906. g. na glavnoj ulici, na mestu svoje prethodne kuće, novu jednospratnicu, prema projektu koji je 1905. g. sačinio arhitekta Karel Bernhart (izveštaj o završetku gradnje ovog zdanja gradski inženjer podneo je 1909. godine). Otac Đure Nikolića, nekadašnji carski komesar, gradski blagajnik i rukovodilac gradskog katastra Ignjat Nikolić bio je rodom…
-
SOMBORSKE DŽAMIJE
Kada je turska vojska osvojila 1541. g. nekadašnje srednjovekovno naselje Coborsentmihalj (koje će turski izvori dve godine kasnije prvi put zabeležiti sa imenom Sombor), zauzela je njegovu tvrđavu i ovde postavila svoju posadu, ali naselje oko tvrđave nije postojalo još nekoliko narednih godina. Kasaba Sombor nastala je tek pedesetih godina 16. veka, a njeno stanovništvo je u to vreme još bilo malobrojno, pa su somborski muslimani 1560/61. g. imali svega jedan mesdžid, odnosno malu bogomolјu bez minareta. Već na popisu iz 1570. g. u Somboru je zabeležena Mahala Časne džamije, pa je, do tog vremena, u gradu očito već postojala i prva džamija. Na popisu Sombora iz 1578. g. u…
-
TREĆI VEK SOMBORSKOG ZATVORA
Verovatno da nema grada u Srbiji, a moguće je i u okruženju, u kome se zatvor nalazi na istom mestu i u istom zdanju već 210 godina, kao što je to slučaj u Somboru. Kada je 1786. g. car Josif II odredio da Sombor postane županijsko središte, u podrumima nekadašnjeg franjevačkog samostana bile su smeštene ćelije županijskog zatvora. To je ogorčilo prvog somborskog hroničara, franjevca fra Bonu Mihaljevića, koji je u svom spevu „Kripost posli smerti živi…“, napisanom ikavicom i bunjevačkim narečjem, zabeležio kako car manastir komitatu (županiji) prida / da tamnice odma ovdi zida. Već 1787. g. Bačka županija (od 1802. g. Bačko-bodroška), načinala je plan za izgradnju nove…
-
SOMBORSKA KARMELIĆANSKA CRKVA I SAMOSTAN
Somborska rimokatolička crkvena opština obratila se, još 1818. godine, ugarskom Kraljevskom namesničkom veću, sa molbom da joj se besplatno dodeli plac za izgradnju nove katoličke crkve u Somboru, pošto je crkva Svetog Trojstva postala pretesna za velik broj vernika. Gradski senat se saglasio sa ovom molbom, ali se nakon toga zastalo, pa su vernici 1826. g. ponovo predložili da započnu radovi na izgradnji nove crkve. Gradske vlasti su 1828. g. taj predlog prihvatile i imenovale komisiju koja je trebalo da odredi mesto na kome će crkva biti podignuta, što je i učinjeno do 1833. godine, kada je na gradskom Vašarištu, sa severoistočne strane od zdanja Županije, određeno zemljište za zidanje nove…
-
SLAVUJSKI POJ PRED GRMLJAVINU TOPOVA
U samo praskozorje Velikog rata priređena je u Somboru jedna od najvećih kulturnih manifestacija u ovom gradu kroz čitavu njegovu istoriju. „Prva slava Srba pevača u Somboru“, kako je glasio zvaničan naziv ove velike manifestacije, održana je 7, 8. i 9. juna 1914. godine (po novom kalendaru), na pravoslavni praznik Duhova, a okupila je 17 najuglednijih i najuspešnijih srpskih pevačkih družina sa prostora tadašnje Austro-Ugarske monarhije, koje su učestvovale u takmičarskom delu, kao i Pevačku družinu „Stanković“ iz Beograda, koja je nastupila izvan konkurencije. Organizator ovog velikog okuplјanja Srba pevača bio je Savez srpskih pevačkih društava, čije je sedište bilo u Somboru, a inicijator i spiritus movens celokupnog događanja bio…
-
SVETOPRETEČEVA (MALA PRAVOSLAVNA) CRKVA U SOMBORU
Crkva Sv. Jovana Preteče, u Somboru znana i kao Svetopretečeva ili Mala pravoslavna crkva, jedino je somborsko zdanje koje ima status kulturnog dobra od izuzetnog značaja. Prema zapisanom predanju, koje istorija i arheologija nisu potvrdile, na mestu ove crkve, još pre dolaska Turaka, nalazila se hrišćanska bogomolјa, koju su Turci, nakon zauzimanja Sombora 1541. godine, pretvorili u džamiju. Posle povlačenja Turaka, krajem leta 1687. godine, pravoslavni stanovnici Sombora su, kako svedoče stari letopisi i zapisi, preuzeli džamiju i pretvorili je u pravoslavni hram Sv. Jovana Preteče. Uklanjajući se pred Turcima u vreme tzv. „Varadinskog“ rata, kaluđeri fruškogorskog manastira Jaska preneli su 1716. g. u somborsku Svetopretečevu crkvu mošti poslednjeg srpskog…
