Osamnaesti novembar predstavlja godišnjicu znamenitog Protestnog zbora somborskih graničara, jednog od najznačajnijih događaja u dugoj istoriji Sombora, kojim je utrt put ka dobijanju statusa slobodnog i kraljevskog grada. Smrću Karla VI, vladara Habzburške monarhije i cara Svetog rimskog carstva, u oktobru 1740. godine, na osnovu odredbi Pragmatične sankcije iz 1713. g. stupila je na presto njegova kćer Marija Terezija. Francuska, Bavarska i Pruska osporile su odredbe tog dokumenta, smatrajući da žena ne može da nasledi vladarski presto. Zapravo, želeli su da iskoriste ovaj trenutak kao dobru priliku da se poljulja i oslabi moć Habzburške monarhije. Uskoro su im se pridružile Saksonija, Španija, Švedska i Đenovljanska republika, a podršku Habzburškoj monarhiji…
-
-
SOMBORSKI SVEŠTENIK KOJI JE UGOSTIO CARA
Atanasije, sin Kirila Zarića, sveštenika somborske crkve Svetog Jovana Preteče, i unuk sveštenika iste crkve Zaharija Bungurovića (o kome je sačuvano predanje da je još u tursko vreme, pre 1687. godine, preko Slavonije u Sombor doselio stanovnike iz Srbije), rođen je u Somboru 1756. godine. U rodnom gradu je završio osnovnu i Gramatikalnu školu, a kao vršnjak i blizak prijatelj Avrama Mrazovića (očevi su im, istovremeno, bili sveštenici u istoj crkvi), odmah po osnivanju Norme završio je i tromesečni učiteljski tečaj, pa ga je Mrazović postavio za pomoćnog učitelja, a kasnije, nakon rukopoloženja, i za katihetu (veroučitelja) u svojoj školi. Na tom mestu Atanasije Zarić ostaće duže od tri decenije,…
-
JEDAN ZANIMLJIV ZAPIS O STAROM SOMBORU
U svojoj knjižici „Sitnice i krupnice s puta od Zagreba do Sombora (u 1885. godini)“ novinar zagrebačkog srpskog lista “Srbobran” Manojlo Đorđević Prizrenac, potpisan sa pseudonimom „Iksion“, opisuje Sombor prilikom dolaska na vidovdansku proslavu i opšti politički zbor Srpske narodne slobodoumne stranke 1885. godine, ostavivši dragocene podatke o izgledu grada i njegovim ljudima u vreme svog boravka. Došavši u Sombor vozom Đorđević opisuje kako se pred železničkom stanicom „otegao čitav red karuca“ (fijakera). Za svoje domaćine iz Odbora za doček gostiju kaže da su se „skromno, ljubazno i srdačno ponašali“, te da se „otvorenost, živahnost i dobra volja ogledala u svačijem ponašanju, na svačijem licu“, i da se „svaki grabio…
-
SOMBORSKA “NORMA” – PRVA ŠKOLA ZA OBRAZOVANJE SRPSKIH UČITELJA
Prvog maja navršava se godišnjica početka obrazovanja srpskih učitelja, koje je utemeljeno osnivanjem somborske gradske škole “Norma” 1778. godine, sa prvim tečajevima za osposobljavanje i obrazovanje srpskih učitelja. Prosvetiteljstvo u hrišćanskim evropskim državama i nastanak građanskog društva pogodovali su u drugoj polovini 18. stoleća razvoju svetovnog školstva, izuzetog iz, ranije prevashodno, crkvene nadležnosti. Zbog toga je došlo do temeljne reforme školstva i u austrijskoj carevini, čija su opšta načela, sem za nemački, uskoro primenjena i na druge njene mnogobrojne narode svih veroispovesti, pa i na srpski narod, jedan od najbrojnijih na južnim rubovima Habsburške monarhije, preseljavan i doseljavan preko Dunava i Save u neprestanim talasima seoba izazvanim turskim osvajanjima još…
-
GODIŠNJICA ULASKA SRPSKE VOJSKE U SOMBOR
Početkom novembra 1918. g. somborski Srbi i Bunjevci su, zajedničkim naporima, pokrenuli akciju otcepljenja grada od Kraljevine Ugarske i prisajedinjenja Kraljevini Srbiji, što predstavlja jedan od ključnih događaja u dugoj istoriji Sombora. Somborci su imali vidnu i zapaženu ulogu u celokupnom procesu prisajedinjenja Vojvodine Srbiji, u završnim danima Prvog svetskog rata. Početak tog rata obeležio je niz represivnih mera prema ovdašnjem srpskom stanovništvu, čije su viđenije predvodnike državne vlasti Austro-Ugarske uzimale za taoce, a znatan broj, posebno mladih ljudi, bio je hapšen i interniran (nekolicina je i streljana), a zatim im je suđeno na veleizdajničkim procesima. Somborskim Srbima bile su premetane kuće, razbijane radnje, srpske kulturne i prosvetne institucije bile…
-
BATINSKA BITKA
Batinska bitka, koja je trajala od 11. do 29. novembra 1944. godine, bila je jedna od najvećih zajedničkih vojnih operacija Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije i sovjetske Crvene armije na tlu Jugoslavije „kako po svojoj dimenziji, obostranom učešću krupnih vojnih snaga i koncentraciji borbene tehnike, posebno artiljerije, tako i po svojim zamašnim operativno-strategijskim ciljevima i ishodom, koji je uticao na konačno uništenje nemačkog fašizma“ (Kosta Nađ, komandant Glavnog štaba narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda Vojvodine i komandnat Treće armije). Jedinice Trećeg ukrajinskog fronta, pod komandom maršala Fjodora Tolbuhina i generala Mihaila Šarohina, i 51. Vojvođanske divizije, pod komandom pukovnika Srete Savića, izbile su, krajem oktobra 1944. godine, na levu obalu Dunava, pa…
-
TRGOVAČKO-ZANATLIJSKA BANKA I SRPSKI PEVAČKI DOM
Somborsku Trgovačku i zanatlijsku banku koju osnovao je 1871. g. ovdašnji imućni trgovac i privrednik Simeon Sima Bikar, koji je bio i njen prvi predsednik (osim njega, osnivači su bili neki od najimućnijih Somboraca tog vremena, mahom srpske narodnosti). Banka je započela rad prodajom 1.500 svojih akcija (svaka akcija bila vredela je po 100 forinti), a već prve godine imala je 384 akcionara. Njen ukupan promet u narednih 17 godina bio je, ipak, znatno manji od prometa uspešne Somborske štedionice. Banka je prestala sa radom 1907. godine, a somborski srpski list „Sloga“ pisao je da je do njenog gašenja došlo zbog nesposobnosti uprave (prethodnu godinu banka je završila sa gubitkom…
-
ŽUPANIJSKI TRG (TRG CARA UROŠA)
Sve do druge polovine 19. veka ispred zdanja Županije nalazilo se gradsko vašarište, odnosno stočna pijaca. Omanji trg ispred zgrade načinjen je odmah po njenoj izgradnji (1805-1808). Početkom tridesetih godina 19. veka kamenom je popločan trotoar oko zgrade Županije, a 1841. g. kaldrmisan je drvenim kockama i trg ispred Županije. Stočna pijaca, koja se u to vreme, prema starom običaju, održavala na vašarištu kraj Županije, uskoro je delimično izmeštena, a ispred zgrade su posađeni omanji drvoredi, pored kojih su načinjene staze (slika ovog „perivoja“ sačuvana je na najstarijoj fotografiji Sombora nastaloj oko 1868. godine). Kada je između 1880. i 1882. g. obnavljana i proširena zgrada Županije, dotadašnji drvoredi i staze…
-
ŠEŠIRDŽIJSKI SOKAK
Jedna od najdužih ulica nekadašnjeg somborskog predgrađa Selenče, protezala se od ugla koji je spajao Kaluđersku ulicu (Kneza Miloša), Ulicu Belog Goluba i Sonćanski put, pa presecajući Ulicu Zelene bašte (Maksima Gorkog), sve do izlaska na središnji deo Apatinskog puta. Šeširdžijski sokak je, besumnje, ime dobio po jednoj ili više radionica za pravljenje šešira, a posle Prvog svetskog rata nazvana je imenom Ilije Birčanina, kako se i danas zove. Završetak ove ulice bio je i završetak naseljenog dela grada u njegovom zapadnom predgrađu Selenča. Sačuvana je fotografija ulice s početka 20. veka, na kojoj se, u pozadini, vidi nekadašnji parni mlin “Korona” koji se nalazio na uglu Šeširdžijskog sokaka i…
-
ŠPANSKI PLEMIĆI U SOMBORU
Istorijskim slučajem i po potrebi službe, u Somboru je, početkom 18. veka, nekoliko godina živela jedna oficirska grana znamenite i razgranate španske plemićke porodice Mendosa, poreklom iz Kastilje. Porodica Mendosa imala je značajnu političku ulogu u istoriji Kastilje između 14. i 17. veka. Koreni su joj iz grada Mendose, u brdovitoj pokrajini Alava, u Baskiji, a njeni članovi dugo su zauzimali položaje najviših kraljevskih savetnika, činovnika, oficira-vojskovođa i sveštenika. Uspon ove, ranije male pokrajinske plemićke porodice, koja će uskoro dobiti grofovski status, počinje oko 1370. godine, dobrim odabirom političke strane i zapaženim učešćem u bitkama i ratovima, a trajaće i tokom narednih vekova. Plemićki grb: mada se vremenom razvio znatan…
