• Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Znamenite ličnosti

    MAĐARSKO-SRPSKI JUNAK JANOŠ HUNJADI – SIBINJANIN JANKO

    Janoš Hunjadi ili Sibinjanin Janko rođen je 1407. godine, kao sin Vojka, a unuk Srbe, vlaškog kneza iz Banata (Jankov deda imao je, osim Jankovog oca, i sinove Magoša i Radola). Prezime Hunjadi porodica je ponela nakon što je ugarski kralj Žigmund Luksemburški 1409. g. darovao Jankovom ocu Vojku posed i zamak Vajda-Hunjad. Deo mađarskih istoričara smatrao je da je ova porodica bila srpskog porekla (mađarska legenda prenosila je da je Janko zapravo vanbračni sin kralja Žigmunda, a srpska da je vanbračni sin despota Stefana Lazarevića, a time i unuk kneza Lazara Hrebeljanovića). Sibinjanin Janko bio je tamiški župan, severinski ban, erdeljski vojvoda, kapetan beogradske tvrđave i namesnik Kraljevine Ugarske.…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKA PLEMIĆKA PORODICA BALUN

    Stara mađarska plemićka porodica poreklom iz Njitranske županije, koja je plemićku grbovnicu dobila 1569. godine, a njen predak Stefan Balun zapisan je 1635. godine. Na osnovu grbovnice iz 16. veka, plemstvo joj je potvrđeno u Njitranskoj županiji 1723. godine. Na državnom popisu ugarskih plemića 1754/55. g. u Njitranskoj županiji zapisani su Stefan i Franja Balun, a u Vespremskoj županiji Aleksandar Balun. Plemićki grb: na plavom polju štita nalazila se crvena greda, sa 12 zlatnih šestokrakih zvezda, te sa dve veće zlatne šestokrake zvezde iznad i jednom ispod grede. Donja zvezda nalazila se između dva bela jelena u skoku, na zelenom tlu. Iznad štita stojala je kaciga sa perjanicom, bez krune.…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRINC EUGEN SAVOJSKI

    U istoriji Bačke i Vojvodine značajnu ulogu je imao znameniti vojvskovođa princ Eugen Savojski, i to ne samo svojim pobedama nad Turcima u slavnoj Bitki kod Sente 1697. i kod Petrovaradina 1716. godine, već i kasnije, u vreme kada je njegova podrška često bila presudna za postojanje i opstanak Podunavske i Potiske vojne granice, u čijim su šančevima (varošicama i naseljima), tokom prve polovine 18. stoleća, srpski i bunjevački graničari predstavljali izrazitu većinu. Princ Eugen Franc Savojski rođen je 18. oktobra 1663. g. u Parizu, kao potomak znamenite italijanske plemićke porodice i najmlađe dete iz braka princa i grofa Eugena Mauricija od Savoje i Olimpije Manćini, sinovice uticajnog francuskog državnika…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    KAKO JE IZGLEDALA BAČKA PRE VIŠE OD TRI VEKA – CRTEŽI BAČKIH NASELJA IZ 1697. GODINE

    Prvi sačuvani izgled 15-tak bačkih sela i varošica potiče iz 1697. godine, a naslikao ih je, u ratnom topografskom albumu (nazvanom Marches et Campemens de L’ Armée Imperiale en Hongrie Sous le Commandement de Son Altesse serenissime Le Prince Eugene de Savoïe – Marševi i taborovanja carske vojske u Mađarskoj pod komandom Njegovog Visočanstva presvetlog princa Eugena Savojskog), Fransoa Nikolas Spar de Bensdorf, francuski topograf koji je služio u štabu princa Eugena Savojskog, glavnokomandujućeg austrijske vojske u Ugarskoj. On je, od prvog do poslednjeg dana austrijskog vojnog pohoda protiv Turaka, u leto 1697. godine, prvo skicirao, a potom slikao sve tabore austrijske vojske, počevši od Koluta, sela 20-tak kilometara severno…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    JUL NA SOMBORSKIM SALAŠIMA

    Jul je, uz septembar, među somborskim salašarima bio najaktvniji mesec u godini. Nakon kosidbe ječma, krajem juna, u julu je prvo košena raž, a zatim pšenica. Domaćin je svakodnevno motrio da li su usevi sazreli, i to ne toliko po slami, već po tvrdoći zrna. Nije se smelo čekati da letina prezre, kako ne bi polegla i kako se pri žetvi ne bi previše krunila. Žetva pšenice, ječma, zobi i repice bila je mukotrpan posao (opširniji opis u prilogu: https://www.ravnoplov.rs/zetva/), koji se obavljao po užarenom suncu od njegovog izlaska do zalaska (u somborskih salašara postojala je izreka, koju je početkom 19. stoleća zabeležio Avram Mrazović, da u leto jedan sat…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    TORBARENJE U SOMBORU

    Sombor je bio snažno trgovačko središte još u vreme turske uprave. Posle elibertacije (dobijanja statusa slobodnog i kraljevskog grada) 1749. godine, trgovina je u Somboru počela dodatno da se razvija. Somborci su već 1778. g. imali svoje cehovsko privilegovano udruženje trgovaca (više o istoriji trgovine u Somboru, u prilogu: https://www.ravnoplov.rs/somborske-trgovine-i-trgovci/). Osim stalnih trgovačkih radnji, kojih je u Somboru bilo na desetine, u gradu se, u drugoj polovini 18. veka i tokom većeg dela 19. veka, zadržao i prastari oblik trgovine torbarenjem (uličnom prodajom putujućih trgovaca). Ovom vrstom trgovine bavili su se siromašni trgovci, koji nisu imali dovoljno sredstava da zakupe lokal u gradu, a donekle i sitne zanatlije. Oni su,…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Znamenite ličnosti

    SOMBORAC ĐORĐE GEDEON PETROVIĆ – OD GRADSKOG ARHIVARA DO VLADIKE BAČKOG

    Bački vladika Gedeon, u svetovnom životu Đorđe Petrović rođen je u Somboru 1770. godine, kao sin ovdašnjeg građanina i pekara Petra Ćirkovića i Evdoksije rođ. Maširević. Deda Đorđa Petrovića, inače vešt ikonoslikar Kiril Trpković, doselio se u Sombor iz istočne Makedonije. Osnovnu ili glavnu gradsku školu (Mrazovićevu Normu), kao i Gramatikalnu školu, Đorđe Petrović je završio u Somboru, nakon čega je, kao darovit mladić, pohađao humanističke nauke u Segedinu i Pečuju. Po završetku školovanja, neko vreme je (od 1788) radio kao privremen gradski kancelista-arhivar, koji je, kako svedoči Nikola Vukićević, u red doveo gradsku arhivu starijeg vremena, i sačuvao u njoj, za prošlost Sombora izuzetno dragocene Acta ante Elibertationem. Posle…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    O TRADICIJI PIVARSTVA U SOMBORU

    Početkom devedesetih godina 17. veka, u vreme dok Sombor još nije imao svoju pivaru i pivnicu, Somborci su pivo uvozili, pa je zapisano da je deset akova piva (oko 500 litara) preneo preko carinarnice u Vesprimu, aprila 1692. godine, Radojica, Rac (Srbin) iz Sombora, koji je platio 40 denara tridesetnine i deset denara carine (jedna forinta imala je 100 denara), a istog meseca po šest akova piva (oko 300 litara) preneli su somborski “Raci” Veselin i Cvijo, i platili su 24 denara tridesetnine i šest denara carine. Krajem maja 1698. g. Budimska komorska administracija dozvolila je Martinu Lipkoviću, službeniku poštanske službe u Somboru, da na ruševinama nekadašnjeg turskog kupatila podigne…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    STARI SOMBORSKI KORZO

    Ugledajući se na velike evropske gradove i gradove Habzburške monarhije, i u Somboru je, polovinom 19. veka, načinjena prva promenada, odnosno gradsko šetalište (od francuskog promener – šetati se). Nekoliko decenija kasnije, gradsko šetalište preimenovano je u korzo (od italijanske reči corso). Njime su šetali građani Sombora različitih zanimanja, imovinskog stanja i uzrasta, ali masovno i, tokom prolećnih i letnjih meseci, svakodnevno.  Mada naizgled ne tako značajan, korzo je zapravo predstavljao važan element uspostavljenog građanskog sistema vrednosti, koji je imao svoj prepoznatljiv i jasno definisan stil života i ponašanja. U ranijim večernjim časovima (između šest i osam časova) po korzou su šetali učenici i učenice somborskih srednjih škola (Gimnazije, Preparandije,…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    KAKO SU JAROSAVLJEVIĆI POSTALI FELDVARI – PRIČA O KOMORANSKOJ I SOMBORSKOJ SRPSKOJ PLEMIĆKOJ PORODICI

    Somborska srpska plemićka porodica Feldvari bila je poreklom iz Komorana, a u Sombor je doselјena neposredno pred elibertaciju grada (1749). Porodica Feldvari imala je najdužu utvrđenu plemićku tradiciju među ovdašnjim srpskim porodicama. Ugarski plemićki list i grbovnicu dodelio je precima ove porodice kralј Matija II (kasnije car Sv. Rimskog Carstva), u Beču, 3. maja 1609. godine. Tom prilikom plemstvo je dato komoranskim stanovnicima Vinceu (Vićentiju) Rac-Feldvariju i njegovoj supruzi Doroteji, rođ. Jakšić, te Gaboru (Gavrilu) Rac-Feldvariju. Austrijski vladar Ferdinand III potvrdio je ranije porodično plemstvo sinu Vincea Feldvarija, komoranskom pukovniku i obervajdi Nikoli Feldvariju, u Požunu, 29. oktobra 1646. godine. Prema sačuvanom zapisu iz četrdesetih godina XVII veka, Nikola Feldvari…