• Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    BAČKI STEPANOVIĆI

    Genetsko poreklo bačkih Stepanovića Na osnovu genetske analize Y-hromozoma (dakle, isključivo muške linije) preci bačke porodice Stepanović daljim poreklom potiču iz Donjih Banjana u Staroj Hercegovini (danas teritorijalno u zapadnom delu Crne Gore). Stepanovići pripadaju prilično retkoj i u Evropi skoro endemičnoj haplo-grupi N2 P189.2. Ovoj haplo-grupi, među Srbima, pripada manje od 3% stanovništva. Među ostalim balkanskim i evropskim narodima haplo-grupa N2 P-189.2 ili se uopšte ne sreće, ili je toliko retka da se njeno učešće u ukupnoj genetskoj slici evropskih nacija (osim srpske) može meriti samo u delovima promila. Krsna slava Stepanovića je Sv. Jovan Krstitelj (7/20. januara), što je karakteristično za genetski srodne porodice iz Donjih Banjana, kao…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    TRADICIJA BOGOJAVLJENSKOG OSVEĆENJA SOMBORSKE GRADSKE KUĆE

    Duže od dva veka trajala je tradicija osvećenja somborske Gradske kuće bogojavljenskom vodom, a utemeljena je još u vreme kada je graničarski kapetan somborskog šanca bio Jovan Janko Branković (između 1717. i 1734. godine). Njegov kaštel se od 1749. g. nalazio u osnovi kasnije somborske Gradske kuće. Somborski pravoslavni stanovnici, koji su tada činili 2/3 gradskog življa, svake godine o Bogojavljenju su, po svršetku vodoosvećenja,  išli u litiji iz Svetođurđevske crkve u Brankovićev kaštel (kasnije Gradsku kuću), gde je s najvećom svečanošću u velikoj dvorani, uz pojanje bogojavljenskih pesama, protojerej čitao svečano jevanđelje o krštenju Hristovom i zatim osvećenom vodicom blagoslovio ovaj opštinski dom i sva njegova odeljenja, a zatim…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKI KAPETANI I PLEMIĆI MARKOVIĆI

    Iz bunjevačke graničarske oficirske porodice Marković potekao je prvi kapetan somborskih militara Dominik Dujo Marković, jedan od predvodnika poslednje velike seobe Bunjevaca u Bačku, u vreme Velikog bečkog rata. U leto 1687. g. trupe bavarskog izbornog kneza Maksimilijana spuštale su se iz Solnoka i Segedina kroz Bačku, uz reku Tisu, pa su se 9. jula u njegovom štabu pojavili izaslanici tek doseljenih Bunjevaca (knez Maksimilijan u svom izveštaju naziva ih die catolischen Rätzen) Dominik Dujo Marković i Đuro Vidaković. Oni su, sa oko 5.000 sunarodnika, prešli sa prostora Kliškog i Ličkog sandžaka u Bačku i zatražili da budu stavljeni pod komandu i zaštitu carske vojske, te da im se dodeli…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    STARE MERE U BAČKOJ

    Mere za masu, zapreminu, dužinu i površinu, kao i za vrednost novca, koje su korišćene na prostoru današnje Bačke u rasponu od 16. do 19. veka, menjale su se tokom vremena i bile su izrazito nestandardne. Najstarije su zapisane turske mere, kojima se ovdašnji svet služio od polovine 16. do početka 18. veka, a ponegde i nešto duže.  Za dužinu je u tursko vreme osnovna mera bila ARŠIN (današnjih 0,68 metara), a za površinu DUNUM ili DULUM (10 ari ili 1.000 m2). Za masu je bilo više mera: DRAM (oko 3 grama), OKA (1,27 kg), KILA (oko 25 kg), STAMBOLSKA KILA (oko 45 kg), KANTAR (44 oke ili 56,11 kg)…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKA GRANA KNEŽEVA RAŠKOVIĆA

    Stara srpska vlastelinska i kneževska porodica Rašković poreklom je sa Starog Vlaha. Raškovići nisu zvanično imali ugarsko plemstvo, ali su pripadali redu srpskih ober-knezova i beratlija, kojima je pravo na nasledne posede bilo dodeljeno sultanovim pismom (beratom). Prilikom austrijskog osvajanja Srbije 1689. godine, starovlaški knezovi Jovan, Mojsilo, Ilija i Mihailo Rašković preselili su se na teritoriju Habzburškog carstva i pridružili austrijskoj vojsci, nakon što su primili zaštitno pismo (carski patent) Ratnog saveta. Jovan Rašković bio je prvopotpisan među svetovnim Srbima (odmah nakon potpisa beogradskog mitropolita Simeona Ljubibratića i rudničkog episkopa Teofana), na punomoći koja je 1690. g. data episkopu Isaiji Đakoviću, kao srpskom zastupniku kod cara Leopolda I (Rašković se…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    JEDAN MILENIJUM APATINA

    Apatin je naselje na levoj obali Dunava, čiji kontinuitet može da se prati još od početka 11. veka, kada je dunavsko ostrvo Obod, na kome će kasnije nastati preteča Apatina, prvi ugarski krunisani hrišćanski kralj Stefan podario, kao posed, udaljenoj Vespremskoj opatiji. Mnogobrojni arheološki tragovi u Apatinu i njegovoj neposrednoj okolini ukazuju na dugo prisustvo ljudi još u praistoriji, od neolita do latenskog doba. U vreme rimske provincije Panonije, od današnjeg Apatina je, u pravcu jugozapadne Bačke, izgrađen velik rimski odbramben šanac, odnosno nasip. Polovinom 14. veka (1350) Apatin je u posedu Kaločke nadbiskupije, a pripada teritoriji kraljevske Bodroške županije. Zahvaljujući blizini Dunava i rečnom prometu naselje je relativno rano…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKI KONJOVIĆI

    Konjovići su patricijska somborska srpska porodica, čiji su potomci skoro tri veka predstavljali duhovnu, kulturnu, privrednu, političku i intelektualnu elitu Sombora. Po doseljenju bili su sveštenička i graničarska, koja je u Somboru najranije zabeležena 1724. godine, kada je na popisu somborskih pravoslavnih sveštenika zapisan Jovan Konjović, prezviter Svetođurđevske crkve u vojnom šancu, čiji je nadgrobni kamen sačuvan do danas u zidu sa leve strane južnih ili velikih ulaznih vrata u somborsku Svetođurđevsku crkvu. Prema očuvanom porodičnom predanju, Konjovići su se doselili u Velikoj seobi iz okoline Peći, a prvobitno su se naselili na pustaru Nađfenj ili Naćvin (danas Žednik) kod Subotice, odakle su se, sa mnogobrojnom stokom, prvih decenija 18. veka…

  • Istorija,  Običaji,  OBZORJA PROŠLOSTI,  RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    JANUAR NA SOMBORSKIM SALAŠIMA

    Obično se smatra da su zimski meseci vreme smiraja na salašima i među paorima, kao i vreme slava, veselja, okupljanja, prela, kola itd. Ipak, i najhladniji mesec bio je vreme stalnog  rada. Početkom godine, u januaru, pri lepšim danima, na još neuzorane njive (kao i u bašte i vinograde), izvlačen je stajnjak (stajsko đubrivo) koje je slagano na gomile kako mu hladan vazduh, vetar i mraz ne bi izvukli snagu. Gde je bilo moguće na njive je rastiran i razdrobljeni „kamenozem“ (glinoviti krečnjak), koji je dobro đubrio (gnojio) zemlju. Tokom zimskih meseci popravljana je i zemlja „peskulja“ tako što je na nju vučena ilovača, a na ilovaču je, opet, vučen…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKI SVEŠTENIK – PISAC PRVE SRPSKE KNJIGE O PČELARSTVU

    Somborski pravoslavni sveštenik i dugogodišnji katiheta somborske Preparandije Avram Maksimović rođen je u Somboru 1772. godine, kao sin Damjana i Jelene Maksimović. Osnovno obrazovanje i učiteljski tečaj završio je u Mrazovićevoj Normi, nakon čega je pohađao Bogosloviju u Karlovcima. Za đakona i učitelja u selu Sivcu postavljen je 1790. godine, a 1794. g. postao je parohijski sveštenik u selu Riđici kraj Sombora, gde se na imanju riđičkog vlastelinskog dobra porodice Kovač upoznao sa uzornim pčelarstvom, voćarstvom i vrtlarstvom. Od 1803. g. Avram Maksimović je postao paroh somborskog Svetođurđevskog hrama i ubrzo je u okolini Sombora, na osnovu iskustava stečenih na riđičkom vlastelinskom dobru, na 14 jutara zemlje načinio oglednu ekonomiju…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    NAJSTARIJI ZAPISI O SOMBORSKIM SRBIMA IZ 16. I 17. VEKA

    Osim u poimeničnim turskim popisima stanovnika Sombora iz 1570. i 1578. godine, najstariji podaci o somborskom srpskom stanovništvu zabeleženi su u pomenicima Krušedolskog i Kruševskog manastira. Od prve polovine 16. veka, pa do pred kraj 17. veka, pravoslavni kaluđeri manastira Krušedola na Fruškoj Gori i manastira Kruševa u Polimlju, imali su dozvolu turskih vlasti da na teritoriji tadašnje Turske carevine prikupljaju priloge za svoje manastire, obilazeći predele naseljene Srbima, od Kosova i Makedonije, preko Slavonije, Srema, Banata i Bačke, sve do Budima, Pešte i severnih predela nekadašnjeg Ugarskog kraljevstva. U svojim knjigama priložnika (pomenicima) kaluđeri su beležili imena ljudi koji su prilagali darove za manastir bilo u novcu, bilo u…