• Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    BESEDA O DUHU GRADA

    Prilikom restauracije (izbora) gradskog Magistrata, u burnim vremenima Revolucije 1848. godine, somborski senator Petar Konjović, predsednik Odbora za restauraciju Magistrata, izrekao je 22. maja 1848. godine kratku besedu na sednici Unutrašnjeg senata slobodnog i kraljevskog grada Sombora, koja je na najbolji način i suštinski oslikavala i simbolizovala tradicionalni duh Sombora, kao i načela novih vremena i shvatanja: „Naš grad se uvek razlikovao od drugih i odlikovali su ga miroljubivost i dobri građani. Sve što je kod nas svojstveno i što se značajno desilo postignuto je mirnim putem. Verujem da će i prilikom ove restauracije Magistrata sve teći na isti način i da ćemo drugima služiti za primer. Zbog toga nemojte…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKO SALAŠKO NASELJE MILČIĆ

    Salaško naselje Milčić (često se izgovara i kao Milčići), koje se nalazi severoistočno od Sombora, nalazi se na nekadašnjoj pustari, na kojoj je još u 17. veku postojalo omanje naselje. Pustara Miličić, kako je tada nazivana, pripala je 1702. g. somborskim graničarima. U opisu koji je 1746. g. načinio upravnik komorskih dobara baron Redl, zapisano je da godišnji prihod sa ove pustare iznosi 764,45 krajcara, a njena ukupna vrednost procenjena je na 15.295 forinti, što je Miličić činilo najvrednijom među vojničkim pustarama. Prilikom elibertacije grada 1749. g. atar pustare Miličić nije pripao Somboru, već je na njemu osnovano plemićko selo Nemeš Militič (Lemeš), ali su Somborci vešto „odrezali“ jedan deo…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

     SOMBORSKO BRIJANJE BUDUĆEG POLJSKOG KRALJA

    Urbani razvoj nekadašnjeg naselja Coborsentmihalj, srednjovekovne preteče kasnijeg Sombora (koji se ovim imenom prvi put pominje 1543), ubrzan je kada su 1498. g. na dužnost velikih župana Bodroške županije, na čijoj se teritoriji ovo naselje i nalazilo, bila imenovana braća Emerik i Martin Cobor (Emerik će ubrzo otići na druge dužnosti, a Martin će biti veliki bodroški župan sve do smrti 1514. godine). Bili su potomci porodice kojoj je preteča današnjeg Sombora pripadala tad već duže od jednog stoleća. U to vreme, poslednje godine 15. veka, njihovo vlastelinsko središte prvi put je zabeleženo kao grad. Najraniji zapis o tome višestruko je značajan. U Coborsentmihalju je, na proputovanju za Bač, 19.…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  RAVNIČARSKI DIVANI

    SOMBORSKO SALAŠKO NASELJE ŠAPONJE

    Pustara, a kasnije i salaško naselje istočno od Sombora, pominje se još u turskim popisima u drugoj polovini 16. veka, kada su sa ovim imenom, u široj okolini Sombora, zabeležena naselja Srednje, Male i Gornje Šaponje, koja su imala svega po nekoliko kuća. Pustara se pominje i 1643. godine, a početkom poslednje decenije 17. veka pustara Saponÿa zapisana je kao komorski posed. Od 1702. g. Šaponje su jedna od pustara u posedu somborskih graničara, a 1749. g. ova pustara pripala je posedima slobodnog i kraljevskog grada Sombora. U opisu koji je 1746. g. načinio upravnik komorskih dobara baron Redl, zapisano je da godišnji prihod sa ove pustare iznosi 509 forinti…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKA BOLNICA

    Postojanje bolnice u Somboru zapisano je još krajem druge decenije 18. veka, a i tokom narednih godina postojali su u gradu karantini i bolnice o kojima su brinule pravoslavna i katoličke crkva. Prvi gradski lekar ili fizikus (Phisici civitatis) bio je od 1778. g. Martin Peter Kral, sa godišnjom platom od 300 forinti, koji je, ujedno, bio i upravnik somborske bolnice. Najstarija Gradska bolnica (dve zgrade sa deset soba, tri kuhinje, dve ostave i bunar) izgrađena je u drugoj polovini 18. veka na Apatinskom putu, nedaleko od Velikog katoličkog groblja (na njenom mestu i danas se nalazi bolnica). Ova bolnica je više puta obnavljana, pa i iznova građena, a pred…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    BAČKI CAR JOVAN NENAD

    Jedna od najzagonetnijih ličnosti srpske istorije i svakako najpoznatiji samozvanac bio je “car” Jovan Nenad, vođa bačkih Srba u burnim vremenima nakon Mohačke bitke i propasti srednjovekovne Ugasrke kraljevine 1526. godine. Pouzdano se ne znaju ni njegovo pravo ime, nacionalnost, poreklo i zavičajnost, zapravo skoro ništa o njemu nije poznato, osim nekoliko poslednjih meseci njegovog života. Ilarion Ruvarac piše da se u istoriji “javio kao meteor i odmah iščezao”. Ne beleže ga ni srpski pisani spomenici, niti narodna epska poezija. Možda je tome razlog i činjenica da je njegova “carevina” trajala svega nekoliko meseci. Vreme turskog pustošenja, unutrašnjih smutnji i međusobnih sukoba preostalog ugarskog plemstva nakon Mohačke bitke izazvalo je…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    POČASNI GRAĐANI SOMBORA  

    Sombor je, kroz istoriju, tokom prethodnih 130 godina, zvanično imao 15 počasnih građana. Neki do njih su, zaista, imali izrazite zasluge za grad i njegov napredak. S druge strane, deo njih je status počasnog građanina Sombora dobio olako, bez stvarnih zasluga, isključivo zbog svog visokog političkog položaja, što je posebno bilo izraženo tokom prvih godina 20. stoleća. Još osamdesetih godina 19. veka za počasnog građanina Sombora izabran je kaločki nadbiskup dr Lajoš Hajnald [Haynald Lajos] (1816-1891), zaslužan za podizanje nekoliko bolničkih i prosvetnih zdanja u Somboru. Zvanje počasnog građanina Sombora dobio je osamdesetih godina 19. veka i grof Đula Andraši [Andrássy Gyula] (1823-1890), nekadašnji mađarski premijer (1867-1871) i austrougarski ministar…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    DVA ŠAHOVSKA SVETSKA ŠAMPIONA IGRALA SU U SOMBORU

    U razmaku od šest godina (1924-1930) Sombor su posetila dva šahovska svetska šampiona, dr Emanuel Lasker i Aleksandar Aljehin. Odigrali su u Somboru 65 partija i ni jednu nisu izgubili. Prvi tragovi organizovanog šahovskog života u Somboru zabeleženi su krajem šezdesetih godina 19. veka. U decembru 1866. g. somborska srpska omladina osnivala je prvo ovdašnje Šahovsko društvo, čiji je predsednik bio pravnik i srpski politički prvak dr Nikola Nika Maksimović (1840-1907), a sekretar Petar Despotović (1847-1917). O osnivanju somborskog “Šahskog kluba” izveštava u broju od 28. februara 1867. g. i novosadski srpski časopis “Matica”. Društvo je radilo kratko, tek nešto duže od dve godine. Somborac Nikola Konjović (1869-1950)  bio je,…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    ZANIMLJIVA FOTOGRAFIJA JEDNOG SOMBORSKOG VENČANJA IZ 1899. GODINE

    Kolikogod Sombor važio za varoš u kojoj je tolerancija bila jedna od karakternih osobina ovdašnjih građana, pre druge polovine 20. veka nisu bila česta venčanja između mladenaca različitih veroispovesti. Ipak, jedno takvo venčanje, kojim su u brak stupili sin i ćerka dvojice bogatih Somboraca (Semze Janoša i Jakova Jaše Laloševića), dogodilo se 27. novembra 1899. godine. Posebnu zanimljivost predstavlja činjenica da je sa ovog venčanja sačuvana foto-montaža, koju je majstorski načinio somborski fotograf Šamuel Singer. U donjem levu uglu ove impresivne foto-montaže, koja je predstavljala snimke više skupina gostiju na venčanju, nalazio se i snimak mladenaca sa najbližim rođacima i najuglednijim gostima. Na osnovu zapisa na poleđini, prepoznati su svi…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORAC – PRVI PREVODILAC DEFOOVOG „ROBINZONA KRUSA“ NA SRPSKI JEZIK (1799)

    Nikolaj Lazarević je rođen oko 1760. godine. Nema podataka o mestu njegova rođenja, ali je izvesno da nije rođen u Somboru, gde se u crkvenim matrikulama prezime Lazarević javlja tek u poslednjoj deceniji 18. veka. U prvim godinama postojanja Mrazovićeve somborske škole Norma, Nikolaj Lazarević je pohađao učiteljski tečaj, nakon čega je 1783. g. radio kao učitelj u Futogu. Od 1784. do 1786. g. bio je predavač nemačkog i srpskog jezika u somborskoj Normi i saradnik Avrama Mrazovića, koji ga je u proleće 1786. g. branio od napada somborskog gradskog školskog nadzornika i narodnog tribuna (predsednika opštestva) Nikole Mihajlovića, da bi se, nedugo potom, i sam žalio gradskom Magistratu kako…