• Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORCI U BITKI KOD SLANKAMENA 1691. GODINE

    Kada su u jesen 1690. godine, nakon dve godine austrijskog boravka u gradu, Turci ušli u Beograd i preneli ratište na prostor Srema i Bačke, i Sombor, koji je u austrijskim rukama bio od kraja leta 1697. godine, ponovo je postao ugrožen, a turske jedinice su dva puta neuspešno pokušale da ga ponovo osvoje. Kapetan Dujo Marković i njegov stariji sin Đuro, čijoj su se miliciji u Somboru uskoro priključili i Srbi doseljeni u Velikoj seobi, odbili su turske napade i progonili napadače sve do Višnjice i Iriga u Sremu, gde su ih sustigli i porazili. Tokom zime 1690/91. g. somborski militari su proterivali Turke i Tatare sa prostora Bačke…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVA SOMBORSKA SRPSKA PLEMIĆKA PORODICA

    Prezime prve somborske srpske plemićke porodice Asimarković beleženo je, od kraja 17. do polovine 19. veka, na različite načine, sa oblicima Hadžimarković, Asimarković, Aksimarković, Ačić, Aćić, Adžić i Hadžić, kao i sa sekundarnim prezimenom Nemeš ili Nemeški. Zaviša Hadžimarković, verovatni predak ove porodice, zapisan je 1684. godine, još u vreme turske uprave, kao somborski stočni trgovac koji je svoje trgovačke poslove, sa još nekolicinom sugrađana i sunarodnika, proširio sve do Zadra. U vreme Velikog bečkog rata (1683-1699) somborski militari su, posle 1690. godine, učestvovali u svim važnijim austrijsko-turskim bitkama, posebno u dve najveće – kod Slankamena (1691) i kod Sente (1697). Posle Bitke kod Sente, car Leopold I je, u…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRECI NAJBOGATIJE SRPSKE VOJVOĐANSKE PORODICE ISTERANI SU IZ SUBOTICE KAO NEDOSTOJNI GRAĐANI

    Preci najbogatije srpske vojvođanske porodice Dunđerski živeli su tokom 18. veka u Subotici. Odatle su bili isterani kao nedostojni građani, te su preseljeni u Sentomaš (Srbobran). Vek kasnije, njihovi potomci predstavljali su srpsku privrednu elitu, sa velikim posedima u Sentomašu, Novom Sadu, Čebu (Čelarevu) i brojnim drugim naseljima, a u znatnoj meri pomagali su kulturne, prosvetne, zdravstvene i humanitarne ustanove srpskog naroda u Vojvodini. Ipak, njihovi neposredni preci (dedovi, pradedovi i čukundedovi Gedeona Gece Dunđerskog i njegovog sina Lazara), koji su tokom 18. veka živeli u Subotici, bili su sušta suprotnost svojim potomcima. Zbog nedoličnih dela, koje su pripadnici ove porodice godinama konstantno činili, na kraju su jednostavno isterani iz…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVA CARSKA PRIVILEGIJA SRPSKOM NARODU IZ 1690. GODINE

    Godine 1690, u vreme Velike seobe Srba na sever, austrijski vladar, car Leopold I, na traženje srpskog klera i naroda (a posle pregovara sa energičnim vladikom Isaijom Đakovićem), izdao je poznatu privilegiju od 21. avgusta 1690. godine. Njome su najvećim delom bili ispunjeni zahtevi Beogradskog sabora, a srpskom narodu je garantovana sloboda veroispovesti, potpuna zaštita, samostalni izbor crkvene jerarhije, raspolaganje svim pravoslavnim crkvama i manastirima, izgradnja hramova, oslobađanje od poreza nad crkvenim dobrima itd. Carska privilegija Srbima iz 1690. god. bila je osnova za sve kasnije privilegije koje su srpskom narodu u Habzburškom carstvu izdavali i potonji vladari Austrijske monarhije. U prilogu sledi celokupan prevod teksta privilegije: Mi LEOPOLD, po…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  Umetnost

    CRKVA SV. OCA NIKOLAJA U STANIŠIĆU

    Prva crkva u Stanišiću nastala je ubrzo po doseljenju ovdašnjeg srpskog stanovništva iz sela Baračke i Dautova na nekadašnju stanišićku pustaru, tokom 1763/64. godine, a 1765. g. popisana su u selu sva petorica doseljenih sveštenika – Nićifor Petrović i Timotije Selakov iz Baračke (u svešteničkoj službi od 1746, odnosno od 1753. godine), te Petar Grujić, Grigorije Borđoški i Kiril Stojanović (u službi od 1743, 1759. i 1760. godine). Četiri godine kasnije (1769), zapisano je da je selo, sa 110 srpskih kuća, imalo crkvicu, sa parohijom koja je pripadala bajskom protoprezviteratu. Reč je, verovatno, samo o kući u kojoj je obavljana crkvena služba. Do kraja te decenije stanišička crkva je imala…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    JUN NA SOMBORSKIM SALAŠIMA

    Početkom meseca uzoravana je zemlja na ugaru, a prethodno je po njoj rastrto đubre koje je još tokom zime ovde sadeveno na gomile, da bi se moglo zaorati i na taj način bi lakše bile istrebljene zubača i druge trave. Zemlju koja je „ugarena“ valjalo je duboko orati kako bi se korenje i trava zubača bolje izvukli i lakše isušili i pokupili grabljama ili bili pojedeni od marve. Tamo gde nije bilo dovoljno đubriva, dva put je prevlačena drljača sa gvozdenim zupcima, na kojima je ostajala izvučena zubača ili korenje. Strnjika je zaoravana da istrune u zemlji i verovalo se da se i na taj način zemlja valjano đubri. Na…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVO POMINJANJE IMENA SOMBOR I POČETAK TURSKE UPRAVE U GRADU

    Nekadašnje srednjovekovno naselje Coborsentmihalj Turci su osvojili 1541. godine, kada su zauzeli celokupan prostor tadašnje južne i srednje Ugarske i pripojili ga državnoj teritoriji tadašnje Turske carevine. Turski putopisac Evlija Čelebi 125 godina kasnije piše kako je Sombor zauzeo na juriš hercegovački Pertev-paša. Najstariji arhivski trag turskog boravka u Somboru predstavlja kratak popis vojnika somborske tvrđave, koji je nastao tokom poslednje četvrtine 1543. godine. U ovom popisu prvi put je u jednom zvaničnom dokumentu, ranije naselje Coborsentmihalj (koje je već od 1500. g. zapisano kao Combor grad Sv. Mihaila) zabeleženo sadašnjim imenom Sombor (سومبور). Osim sa oblikom Sombor, ime grada će, tokom dugog perioda osmanske uprave, u različitim turskim, srpskim…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    KAKO SU STANIŠIĆANI GUBILI GLAVE ZBOG MALO RITA I PAŠNJAKA

    Revolucionarni pokreti 1848. godine zahvatili su i Habzburšku monarhiju, pa je 15. marta te godine započela u Pešti Mađarska revolucija, koja je postepeno vodila ka ideji samostalne i nezavisne mađarske države. Prvobitne simpatije nemađarskih naroda na prostoru ove kraljevine za programske ciljeve revolucije ubrzo su zamenjene zahtevima za kolektivnim nacionalnim pravima (uključujući i teritorijalna prava), u čemu su se posebno isticali zahtevi Srba, izneti na Majskoj skupštini u Sremskim Karlovcima, na kojoj je proglašeno Vojvodstvo srpsko (ili Vojvodovina Srbija), u čiji su sastav ušle teritorije Bačke, Srema i srpskog dela Banata. Kako nove mađarske vlasti nisu prihvatale srpske zahteve i zaključke Majske skupštine, već u junu je došlo do prvih…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PORODICA KOJA JE UTEMELJILA SOMBOR

    Cobori su srednjovekovna vlastelinska i plemićka porodica, koja je u jugozapadnom delu kraljevske Bodroške županije utemeljila naselje Sentmihalj. Vremenom, ovo naselje će se uzdizati i prerasti u jedan od najznačajnijih gradova Bačke, od polovine 16. veka nazvan današnjim imenom Sombor. Za porodicu Cobor neposredno je vezan jednoipovekovni uspon naselja [Cobor]Sentmihalj, od neznatnog vlastelinskog poseda, do jednog od tri najvažnija gradska središta na prostoru srednjovekovne Bodroške i Bačke županije. Detalj sa porodičnog grba Cobora u kome nad štitom stoji roda sa ribom u kljunu, možda upućuje na činjenicu da je rodonačelnik ove porodice pripadao redu nadzornika nekog od kraljevskih ili crkvenih ribnjaka (magistri piscinarum), kakvih je bilo više u predelima oko…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKO SALAŠKO NASELJE NENADIĆ

    Nekadašnja pustara, a zatim salaško naselje severno od Sombora najranije se, sa ovim imenom, pominje u popisu bačkih pustara i naselja s početka devedesetih godina 17. veka, kada je Nenadić zapisan kao fiskalna (komorska) pustara. Nenadić se 1702, 1720. i 1740. g. nalazilo među pustarama u vlasništvu somborskih graničara. U opisu i proceni koje je 1746. g. načinio upravnik komorskih dobara Franc Jozef Redl, zabeleženo je da godišnji prihod sa Nenadića iznosi 403 forinte i 45 krajcera, a ukupna vrednost pustare procenjena je na 8.085 forinti. Nenadić je ubeležen na svim najstarijim mapama Sombora, a nalazio se i na spisku pustara koje su 1749. g. gradu dodeljene Elibertacionom poveljom. Najstariji…