U arhivu Kaločke nadbiskupije (u Mađarskoj), sačuvan je jedan neobičan i sa jezičkog, sociološkog i etnološkog stanovišta, posebno za bačke Šokce, dragocen i zanimljiv dokument, koji je načinjen u novembru 1811. g. između Ivana Lerića, žitelja sela Berega (danas Bačkog Brega – naselja severno od Sombora), i njegove supruge Jele rođ. Derventić, poreklom iz Ižipa (danas Topolja) – Beregu najbližeg baranjskog podunavskog sela. Lerići su stara bereška šokačka porodica, koja se u selu beleži još 1715. godine, a Derventići su u Ižipu (Topolju) zapisani još krajem 17. veka. Pred crkvenim sudom Kaločke nadbiskupije supružnici su 12. novembra 1811. g. načinili pogodbu o ispravljanju svog dotadašnjeg, očito problematičnog bračnog života. Dokument…
-
-
JEDAN VEK SOMBORSKE OPŠTE BOLNICE
Dvadeset i četvrtog maja 2025. g. navršilo se jedno stoleće od svečanog otvaranja i početka redovnog rada nekadašnje somborske Županijske bolnice „Kralj Aleksandar i kraljica Marija“, koja će, između 1929. i 1941. godine, imati status Banovinske bolnice. To je bilo prvo bolničko zdanje budućeg kompleksa somborske Opšte bolnice. Najstariji pouzdan trag o postojanju bolnice u Somboru potiče iz 1749. godine, kada je gradski Magistrat tek proglašenog slobodnog i kraljevskog grada Sombora, u godišnjem izveštaju Kraljevskoj komori, osim ostalog (u čl. 44) navodi i da somborske bolnice (Nosocomium i Hospitalium) ne raspolažu bilo kakvim novčanim fondacijama za svoje izdržavanje, niti ih neposredno izdržavaju ovdašnja pravoslavna i katolička crkvena opština , koje…
-
ĆIRILIČKO PISMO SOMBORSKOG IZASLANIKA, BUNJEVCA MARTINA PARČETIĆA, IZ 1746. GODINE
Tokom perioda borbe za elibertaciju Sombora i njegovog uzdizanja u status slobodnog i kraljevskog grada, u Beču je, pune tri godine (1746-1749), boravilo somborsko izaslanstvo, koje je pregovaralo o uslovima i ceni elibertacije grada i ujedno prikupljalo pozajmice za uplatu visokog iznosa koji je određen za otkup željenog statusa, u visini od 150.000 florina, a koji je trebalo da do proleća 1748. g. bude uplaćen u carsko-kraljevsku blagajnu. O svemu što se dešavalo u Beču u vezi sa elibertacijom grada, izaslanstvo je redovno, putem pisama pisanih narodnim jezikom somborskih Srba i Bunjevaca, kako latinicom tako i ćirilicom, izveštavalo građane Sombora i njihove predvodnike – doskorašnje graničarske oficire (u somborskom Istorijskom…
-
NEOBIČNO JUTRO NAD SOMBOROM I APATINOM, KRAJEM OKTOBRA 1954.
U maju 1954. godine izašao je prvi broj „Somborskih novina“ – prvog štampanog lokalnog lista u Somboru nakon završetka Drugog svetskog rata. List je bio nedeljnik (izlazio je, kao i danas, petkom), a u podnaslovu njegovog naziva pisalo je da su „Somborske novine“ organ Socijalističkog saveza radnog naroda za Srez somborski. Naravno, u člancima koji su objavljivani nije moglo da bude ni pomisli o bilo kakvom senzacionalizmu, pa ni o slobodnoj novinarskoj interpretaciji u opisima svakodnevnih događanja u gradu i okolini. Sve je prolazilo kroz striktnu lupu stroge ideološke uredničke cenzure. Ipak, u šestom mesecu svog izlaženja, u broju 24, od 5. novembra 1954. godine, „Somborske novine“, na drugoj stranici…
-
VELIKE DUNAVSKE POPLAVE U BAČKOJ OD SREDNJEG VEKA DO DANAŠNJEG VREMENA
Prvi sačuvan arhivski trag o velikoj poplavi Dunava u Panonskoj ravnici potiče iz 1267. godine. Od 13. do 16. veka arhivski izvori beleže 14 velikih poplava, od kojih su neke bile i ledene. U 17. veku bilo je pet velikih dunavskih poplava (1605. g. poplava je na Veliki ponedeljak potopila Beograd), a u narednom stoleću Dunav se izlivao preko 20 puta, a posebno su pogubne po stanovništvo bile velike ledene poplave u februaru 1712, u martu 1744. i u februaru 1775. godine, kada je Dunav srušio čak 611 kuća u Pešti (polovinu svih stambenih objekata u gradu). Velika poplava Dunava iz 1751. g. gotovo je uništila grad Baju na severu…
-
STARA BUNJEVAČKA PLEMIĆKA PORODICA KAIĆ
Porodica KAIĆ iz sela Svetozara Miletića kod Sombora (ranije Nemeš Militič ili Lemeš) jedna je od najstarijih bačkih bunjevačkih plemićkih porodica, a plemstvo je, za svoje ratne zasluge, stekla još krajem 17. stoleća. Iako prezime porodice KAIĆ (povremeno pisano i kao Kajić) na prvi pogled ne deluje endemično, malo je tragova njegovog porekla. U turskom defteru Kliškog sandžaka iz 1550. godine, u mezri Sušani u Bilaju (danas Bjelaj, zapadno od Bosanskog Petrovca), u nahiji Unac, zabeležen je Vukdrag, sin Kajića. Pred početak Morejskog rata između Mletačke republike i Turske (1684), u Šibenik je prešlo više katoličkih osmanskih podanika iz okoline Drniša, među kojima je zabeležen i Jerko Kaić. U 19.…
-
MILAN KOSTIĆ – BAČVANIN KOJI JE UTEMELJIO SAVREMENO CRNOGORSKO ŠKOLSTVO
MILAN KOSTIĆ, teolog i sveštenik, pedagog, školski nadzornik, srpski pisac i prevodilac, rođen je 28. januara / 9. februara 1840. g. u Sivcu, u porodici tamošnjeg sveštenika Jovana Kostića. Nemačku osnovnu školu završio je u Petrovaradinu, a gimnaziju je pohađao od 1851. do 1859. g. u Vrbasu, Sremskim Karlovcima i Budimu, posle čega je, između 1859. i 1863. godine, završio i Bogosloviju u Sremskim Karlovcima. Dve godine je u Pešti studirao prava (1865-1867), a naredne dve godine (1867-1869) pohađao je znamenitu Duhovnu akademiju u Kijevu, u kojoj je stekao zvanje magistra bogoslovskih nauka. Osim maternjeg srpskog, odlično je govorio nemački, francuski, ruski i mađarski jezik, a poznavao je crkvenoslovenski, grčki…
-
PRVI IZBORI ZA ČLANOVE GRADSKE UPRAVE I SLUŽBENIKE SLOBODNOG I KRALJEVSKOG GRADA SOMBORA, 24. APRILA 1749. GODINE
Kako bi, istovremeno sa svečanim proglašenjem Sombora za slobodan i kraljevski grad, mogao da bude izabran i konstituisan prvi gradski Magistrat i druga gradska upravna i predstavnička tela, carsko-kraljevski izaslanik (komesar) Johan Jozef Koler zatražio je, tokom dogovora održanog sa predstavnicima grada, 23. aprila 1749. godine, dan pred svečanu instauraciju, da opština sačini spisak istaknutih i imućnijih žitelja Sombora, koji su posedovali kuće u gradu i imanja u gradskom ataru, i to bez obzira na veroispovest, ali uz izostavljanje turskih podanika, odnosno grčkih trgovaca. Kada je spisak načinjen, komesar Koler odabrao je po 49 imena iz svake od dve veroispovesti i stavio je taj spisak, uz Elibertacionu povelju, na uvid…
-
SVEČANO PROGLAŠENJE SOMBORA ZA SLOBODAN I KRALJEVSKI GRAD, 24. APRILA 1749. GODINE
Carica Marija Terezija potpisala je 17. februara 1749. g. u Beču carsku diplomu – Povelju slobodnog i kraljevskog grada Sombora. Četiri sedmice kasnije, 17. marta, Ugarska dvorska kancelarija potvrđuje da je komorsko mesto Sombor uzdignuto u rang slobodnih i kraljevskih gradova, te upućuje da se svečana diploma preda predstavnicima Sombora. Carsku povelju preuzeli su u Beču somborski predstavnici Mihailo Bokerović, Avram Rašković i Atanasije Stojšić, posle čega su brodom, ploveći Dunavom, krenuli prema Somboru. Iskrcali su se 27. marta 1749. g. na dunavskom pristaništu u obližnjem selu Monoštoru i najavili svoj dolazak, pa ih je ispred ulaza u grad, po susnežici, svečano dočekao Nikola Parčetić, privremeni gradski sudija, sa banderijom…
-
PREDAVANJE “TRI SOMBORSKA KORIFEJA”
U utorak, 3. oktobra 2023. godine, u Velikoj sali zdanja Županije u Somboru održano je predavanje “Tri somborska korifeja”, posvećeno životu i radu tri znamenita srpska naučnika i akademika, koji su poreklom ili delom života bili vezani za Sombor (Atanasije Nikolić, Milan Jovanović Batut i Bogdan Maglić). Prisutne građane i akademike SANU pozdravila je u ime Grada Sombora Anita Stojakov, članica Gradskog veća, a potom se obratio i Milan Stakić, direktor somborskog Centra za stručno usavršavanje zaposlenih u obrazovanju, podsetivši na dugu tradiciju i značajna imena iz istorije prosvete, nauke i kulture u Somboru. Uvodnu besedu izrekao je akademik prof. dr Miloš Đuran, upravnik centra SANU za naučnoistraživački rad, koji…
