Zastavnik (barjaktar) somborskih graničara Nikola Lalošević, iz porodice koja je u Sombor doselila u Velikoj seobi 1690. godine, iz okoline Peći sa Metohije, nalazio se od 1741. godine, sa ostalim somborskim graničarima, u Ratu za austrijsko nasleđe, koji je vođen zbog osporavanja prava Mariji Tereziji na presto. Njeno pravo da nasledi presto svog oca Karla VI osporavali su Francuska, Pruska, Bavarska, Saksonija i Španija, a podržavali su je Engleska, Holandija i Rusija, kao i sve austrijske zemlje sa Češkom i Ugarskom. Somborski graničari delom su se nalazili na frontu u Bavarskoj, a delom u Češkoj. Jedinica u kojoj je služio zastavnik Nikola Lalošević nalazila se u Vilshofenu, u Bavarskoj, na…
-
-
PREPLITANJE ISTORIJE SOMBORA I SUBOTICE
Retko koja dva grada imaju toliko isprepletenu istoriju kao Sombor i Subotica. Skoro kao neki istorijski blizanci, dva velika grada na severu Bačke delila su kroz istoriju mnoge zajedničke događaje i u isto vreme su nastajali, uzdizali se, pa skoro nestajali, obnavljali svoj urbanitet, dobijali privilegije i razvijali se u savremena naselja na skoro istovetan način. U sam suton 14. stoleća nastao je prvi pisani trag o naseljima Zabotka i Sentmihalj, srednjovekovnim pretečama današnje Subotice i Sombora. Prvi istorijski pomen oba ova naselja nalazi se u istom arhivskom dokumentu – zapisniku sa Skupštine Bodroške županije, održane 7. maja 1391. godine, kada je Zabotka pripadala Andriji, sinu Ladislava Pakaija, a Sentmihalj…
-
MAJ NA SOMBORSKIM SALAŠIMA
Maj je bio jedan od najdelatnijih meseci u godini na somborskim salašima. Uveliko rasvetala priroda iziskivala je povećan trud ratara i domaćina. Setva jarih žita i prolećnih useva bila je okončana do kraja aprila ili početka maja meseca, nakon čega je sledilo paranje plugom sa posebnim raonikom, tzv. „paračem“, koji je, obično, vukao konj, dok bi ratar držao ručice pluga sa kajasima oko vrata (ukoliko je konj bio mlad ili nenaviknut na ovaj posao, morao je neko da ga vodi, obično neko od mlađih ko još nije bio dorastao težim radovima). U drugoj polovini maja počinjalo je okopavanje kukuruza od trave i korova, sa proređivanjem i čupanjem zaperaka, pa zagrtanje.…
-
PRVA PRVOMAJSKA PROSLAVA U SOMBORU
Prvi maj, međunarodni Praznik rada, proslavlja se u sećanje na velike radničke proteste 1. maja 1886. g. u Čikagu, kada je policija ubila i ranila više radnika, a predvodnike protesta uhapsila, te su kasnije bili osuđeni na smrtne kazne ili dugogodišnji zatvor. U Kraljevini Srbiji (u Beogradu) ovaj praznik je prvi put obeležen 1893. godine, u isto vreme kada je počeo da se obeležava i u susednoj Austro-Ugarskoj. Praznik je obeležavan protestnim skupovima, govorima i zajedničkim odlaskom radnika na prvomajske izlete. Na raskršću 19. i 20. veka Sombor je bio županijsko središte i gospodski grad imućnih zemljoposednika, činovnika i trgovaca, među kojima je bilo Srba, Bunjevaca, Mađara, Nemaca i Jevreja,…
-
JEDNA TIPIČNA KOLONIZACIJA VOJVODINE – STANIŠIĆ 1945/46. GODINE
Približava se 80 godina od početka kolonizacije Stanišića, sela severno od Sombora – jedne od tipičnih posleratnih kolonizacija stanovništva iz siromašnih i pasivnih krajeva u Vojvodinu. Pre Drugog svetskog rata većinsko stanovništvo Stanišića, tada velikog sela i opštinskog središta, bilo je nemačke narodnosti (na popisu iz 1931. g. ovde je živelo 5.429 Nemaca, 1.102 Srbina, 772 Mađara, 185 Bunjevaca, 60 Roma i 40 Jevreja), a u vreme oslobođenja, u jesen 1944. godine, u Stanišiću je zatečeno oko 4.650 Nemaca. Ubrzo će jedan deo ovdašnjeg nemačkog stanovništva biti odveden u logore ili deportovan u Sovjetski Savez, a preostali stanišićki Nemci (njih preko 4.000) internirani su u logore u obližnjim selima Gakovu…
-
PROGON I DEPORTACIJA SOMBORSKIH JEVREJA 1944. GODINE
Aprila 1944. g. dogodio se tragičan i masovni progon, sa deportacijom somborskih Jevreja u nacističke koncentracione logore, gde će preko 80% njih stradati u holokaustu. Jevrejska zajednica u Somboru utemeljena je krajem 18. veka i vremenom je rasla, da bi pred Drugi svetski rat ovde živelo 1.200 Jevreja (oko 3,60% od ukupnog broja stanovnika grada). Oni su, između dva svetska rata, u većem delu još negovali mađarsko nacionalno osećanje i govorili su mađarskim kao maternjim jezikom. Nakon napada nacističke Nemačke i njenih saveznica na Kraljevinu Jugoslaviju, 6. aprila 1941. godine, usledila je brza propast jugoslovenske države i potpun poraz kraljevske vojske za svega 11 dana. Bačku i Baranju je okupirala…
-
PRVI ĆIRILIČNI POPIS SOMBORACA IZ 1728. GODINE
Jedan od prvih sačuvanih ćiriličnih rukopisa u Somboru potiče iz 1728. godine. Reč je o popisu komorskih stanovika Sombora, koji je 22. maja te godine načinjen za potrebe Bačke županije. Sombor je prvoj polovini 18. veka bio administrativno (ali ne i fizički) podeljen na vojnički šanac i komorsku varoš. Vojničkom šancu pripadalo je oko ¾ ukupnog stanovništva Sombora, oni su imali svog kapetana, a neposredno nadređena bila im je komanda Potiske vojne granice u Segedinu, te nad njima nikakvu vlast nisu imale Bačka županija i Komorska uprava. Istovremeno, ¼ Somboraca potpadala je pod vlast državne Komorske uprave i Bačke županije, te su imali svoju zasebnu opštinu sa pečatom. U komorskoj…
-
PRVI VELIKI POLJOPRIVREDNI SAJAM U VOJVODINI ODRŽAN JE U SOMBORU 1929. GODINE
Pre skoro jednog veka održana je u Somboru Opšta poljoprivredna, trgovačka i industrijska izložba, najveći sajamski događaj u dotadašnjoj istoriji grada, ali i najveći sajam nakon Prvog svetskog rata u Vojvodini (u Novom Sadu je, u avgustu 1923. godine, održana Novosadska zemaljska izložba, ali nije bila tog obima). Somborska izložba priređena je u avgustu 1929. godine, u organizaciji Bačkog poljoprivrednog udruženja, čije se sedište nalazilo u Somboru, a na čijem čelu je bio somborski politički prvak dr Jovan Joca Lalošević, nekadašnji predsednik Narodne uprave (pokrajinske vlade) nakon prisajedinjenja Vojvodine Kraljevini Srbiji. Upravom izložbe predsedavao je Somborac Ervin Vamošer. Organizaciju je, sa 50.000 dinara, pomogla Oblasna samouprava Bačke oblasti čije je…
-
SOMBORSKI ĐAK I UČITELJ – PRVI SRPSKI DOKTOR FILOZOFIJE (JOVAN POPOVIĆ BERIĆ)
Jovan Popović Berić rođen je 1786. g. u Brestovcu, selu nedaleko od Sombora. Poticao je iz svešteničke porodice (njegov deda Mihailo bio je sveštenik, pa otuda drugo porodično prezime Popović) koja je, besumnje, bila u srodstvu sa somborskom porodicom Berić, koija se ovde javlja od početka 18. veka. Osnovnu školu (somborsku Mrazovićevu „Normu“) i privatnu Gramatikalnu školu Vasilija Kovačića, koji ga je i materijalno pomagao, završio je u Somboru. Gimnaziju je završio u Karlovicma, a filozofiju je studirao u Pešti, gde je u septembru 1809. g. promovisan u zvanje doktora filozofije i slobodnih veština. Iste godine završio je i prava u Požunu. Neko vreme radio je u Somboru kao predavač…
-
BILIĆ
Pustara, a kasnije salaško naselje Bilić (Bilics) zabeležena je najranije početkom poslednje decenije 17. veka, u posedu ili zakupu vlastelinske porodice Geci, sa deset forinti godišnjeg prihoda od zakupa. Godine 1702, na spisku pustara koje su pripadale somborskim graničarima. Da je pustara sa ovim imenom postojala ranije svedoči i prezime Ilije Bilićanina, koji je zabeležen kao stanovnik Sombora 1699. godine. Kao pustara u vlasništvu somborskih graničara Bilić je ponovo zapisan 1720. i 1740. godine. U detaljnom opisu somborskih pustara, koji je 1746. godine, nakon razvojačenja graničarskog šanca, načinio komorski administrator Franc Jozef de Redl, zapisano je da je pustara Bilić (Prædium Bility) od Sombora udaljena tri četvrtine časa, da u…
