Žarko Zrenjanin Uča rođen je 11. septembra 1902. godine, u selu Izbištu kraj Vršca. Najistaknutiji je organizator i rukovodilac KPJ i NOB u Vojvodini. Potiče iz siromašne seljačke porodice. Osnovnu školu učio je u Vršcu, a gimnaziju u Segedinu, Beloj Crkvi i Pančevu. Između 1921. i 1923. g. pohađao je i završio Učiteljsku školu u Somboru. Još kao đak somborske Učiteljske škole u prišao je naprednom omladinskom pokretu. Od 1923. do 1926. bio je učitelj u selu Kanatlarci, u srezu prilepskom, gde je upoznao tegobe života makedonskog seljaka bezemljaša i pčelara. To saznanje presudno je uticalo na njegovo političko opredjeljenje. Da bi pomogao seljacima, naučio je makedonski i turski jezik,…
-
-
TITO U SOMBORU
Pre tačno 50 godina, 19. aprila 1969. godine, predsednik nekadašnje SFR Jugoslavije, maršal Josip Broz Tito, zvanično je posetio Sombor. Mada je, odlazeći u svoja omiljena lovišta kraj Bačkog Monoštora i Bezdana, često prolazio kroz Sombor, bila je to njegova prva i jedina poseta gradu, koji ga je još 21. maja 1962. g. proglasio za svog počasnog građanina. Predsednik SFRJ je posetio Sombor u sklopu četvorodnevne posete Vojvodini, koja je trajala od 18. do 21. aprila 1969. godine, a održana je svega par nedelja po završetku 9. kongresa Saveza komunista Jugoslavije. Njegovu posetu najavile su “Somborske novine” dan ranije, u broju od petka, 18. aprila 1969. godine. Tito je na…
-
APRILSKO STRADANJE SOMBORACA 1941. GODINE
U tri navrata građani Sombora bili su, tokom Drugog svetskog rata, žrtve surovih progona. U aprilu 1941. godine, nakon ulaska okupacionih trupa Hortijeve Mađarske, stradalo je pretežno srpsko stanovništvo. U aprilu 1944. g. mađarske vlasti su deportovale preko hiljadu somborskih Jevreja, od kojih je većina postradala u nemačkim koncentracionim logorima. Odmah nakon oslobođenja 1944. g. pred prekim vojnim sudovima stradao je i znatan broj nedužnih građana, mahom nemačke i mađarske narodnosti. Šest dana nakon nemačkog napada na Kraljevinu Jugoslaviju, mađarske trupe su 12. aprila ušle u Sombor, koji je predat bez borbe. Već sutradan po ulasku u grad, honvedi su iscenirali pucnjavu i navodne napade „četnika“, što je bio povod…
-
VELIKA SEOBA SRBA
U ranu jesen 1690. godine, u dugoj istoriji srpskih seoba na sever, dogodila se i ona najveća, poznata pod imenom „Velika seoba“. U vreme Bečkog rata (1683-1699) Turci su se postepeno povlačili pred hrišćanskim vojskama, sjedinjenim pod zastavom austrijske krune, napuštajući teritorije koje je Sulejman Veličanstveni zaposeo vek i po ranije. Oslobođeni su svi značajniji gradovi po Ugarskoj, a od jeseni 1686. do leta 1688. g. i cela Bačka (u Somboru su, između 1. i 4. septembra 1687, već boravile trupe bavarskog kneza Maksimilijana II Emanuela, a 16. septembra u grad je ušao i glavnokomandujući hrišćanske vojske vojvoda Karlo Lotarinški). Osvajanjem Petrovaradinske tvrđave, hrišćanskim vojskama bio je otvoren put prema…
-
BAČKA PALANKA
Bačka Palanka, grad na levoj obali Dunava, nastao je na mestu ranijeg naselja koje je, tokom 16. veka, zapisano sa imenom Pešt, a nalazilo se preko puta Iloka. Ovo naselje ucrtano je i na svim važnijim mapama Ugarske tokom 16. i 17. veka, a na turskom popisu iz 1570. g. u njemu je zapisano 31 domaćinstvo (sva imena popisanih domaćina bila su srpska). Ime Palanke moglo bi da se poveže sa obližnjim turskim utvrđenjem, nastalim u drugoj polovini 16. veka. Ipak, sa današnjim imenom Palanka je najranije zapisana tek nakon proterivanja Turaka iz Bačke, na popisu naselja i pustara nastalim oko 1690. godine, kada je zabeležena kao fiskalna (komorska) pustara,…
-
“VERUJTE PRVO!” – ČUVENA BUDNICA MLADOG SOMBORCA VELJKA PETROVIĆA
Mladi Somborac Veljko Petrović (1884-1967) bio je pesnik blistavog početka. Skoro oduševljeno podržan od dvojice ključnih srpskih književnih kritičara s početka 20. veka, svemoćnog Jovana Skrelića i suverenog arbitra književnih vrednosti Bogdana Popovića, Veljko Petrović piše niz pesama koje su svrstane u srpsku rodoljubivu liriku. Uticajni Skerlić, prikazujući prve Petrovićeve pesme, u članku naslovljenom “Obnova naše rodoljubive poezije” (1908), piše: “Veljko Petrović javlja se dosta često svojim rodoljubivim i političkim pesmama u Srbobranu i drugim političkim listovima. Čitajte te pesme. To su ne samo najbolje patriotske pesme koje danas jedan Srbin iz Ugarske peva, to ide možda u najbolje, ali izvesno u najoriginalnije stvari celokupne rodoljubive poezije srpske“. Godine 1909.…
-
RANČEVO
Najsevernije somborsko salaško naselje Rančevo, nazvano i „Gornji salaši“, koje se danas nalazi desetak kilometara severno od Sombora, prvi put je zapisano 1658. g. kada je, kao selo, formalno pripadalo trojici ugarskih vlastelina. Rančevo se 1702, 1720. i 1740. g. nalazilo među pustarama u vlasništvu somborskih graničara. U opisu koji je 1746. g. načinio upravnik komorskih dobara baron Redl, zabeleženo je da je udaljena od Sombora tri četvrtine časa, da na njoj postoje znamen crkve, stajaće vode i salaši somborskih graničara sa pustare Bilić. U ataru pustare moglo je da se naseli 50 težaka i da bude zasejeno 335 njiva jesenjih, a 180 njiva prolećnih useva (po 60 njiva ječma…
-
DOROSLOVO
Doroslovo, selo nastalo na nekadašnjoj desnoj obali Mostonge, 20-tak kilometara južno od Sombora, jedno je od najstarijih naselja u okolini Sombora, čije postojanje, u kontinuitetu, može da se prati duže od osam vekova (novo naselje je, polovinom 18. veka, nastalo na levoj obali Mostonge, gde se i danas nalazi). Na mestu današnjeg Doroslova zapisan je oko 1192. g. posed Petka i Prvoslava, a 1230. g. posed Petka, sina Prvoslava. Sa imenom Doroslov (Doruzlou), ovo naselje, nastalo kraj reke Mostonge, zabeleženo je u Bačkoj županiji 1250, 1277, 1292. i 1313. godine. Pavle, sin Prvoslava od Doroslova, zabeležen je 1347. godine, a selo je kasnije često navođeno u raznim arhivskim dokumentima iz…
-
STAPAR – NAJVEĆE SRPSKO SELO U BAČKOJ
Stapar je selo udaljeno desetak kilometara južno od Sombora). Nastao je na mestu srednjovekovnog naselja Sentpal (Sv. Pavle), koje se beleži u Bačkoj županiji još krajem XII veka. U tursko vreme, na ovom mestu se nalazilo naselje Pavlovci, u kome je 1570. g. zabeleženo 12 srpskih porodica. Na Stapar se verovatno odnosi zapis o selu Czápor iz spiska poseda Kaločke nadbiskupije, sačinjenog četrdesetih godina 17. veka, a kasnije pogrešno datiranog u 1543. godinu. Krajem 17. veka, u spisku opustelih bačkih sela, navedeno je i selo Czapar, na čijem se mestu nalazila komorska pustara, koja je sa imenom Sztapare, zapisana na spisku poseda u Bačkoj, početkom poslednje decenije 17. veka. Stapar…
-
KLJAJIĆEVO (KRNJAJA)
Preteča današnjeg Klajićeva, sela koje se nalazi desetak kilometara istočno od Sombora, bilo je selo Gornji Sentkiralj, koje je u somborskoj nahiji zapisano 1570. g. sa 22 srpska domaćinstva (u Bodroškoj županiji jedan Sentkiralj zapisan je još 1391. godine). U turskim popisima iz 1578. i 1590. g. navodi se da je ovo selo poznato i sa drugim imenom Krnjaja. Sa tim imenom selo je zapisano i 1601. godine, a u prvoj polovini 17. veka obilazili su ga i kaluđeri Kruševskog manastira (na reci Limu), te su u svom pomeniku zabeležili imena ovdašnjih priložnika. Neposredno po povlačenju Turaka, Krnjaja je zapisana sa 60 kuća, a kada je 1702. godine, kao pustara,…
