• Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    LOV NA “DUNAVSKE KITOVE”

    Tokom 18. i 19. veka dunavski alasi iz bačkog Podunavlja, posebno oni iz Sonte i Apatina, išli su dva puta godišnje, s proleća i jeseni, u lov na najveću dunavsku ribu – morunu. Moruna ili beluga, kako je još nazivana, riba je iz porodice jesetri i živi u Crnom i Kaspijskom moru, a tokom razmnožavanja migrira u slatke vode velikih reka iz sliva ova dva mora – Dunava i Volge. Ima kratka trouglasta usta i pljosnate niti brade, kao i vretenasto telo, slično ostalim jesetrama, samo nešto zdepastije. Gornja strana njenog tela bila je najčešće tamnosiva, a trbušna strana prljavobela. Ranije je migrirala sve do iznad Budimpešte i do gornjeg…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    NAJSTARIJI SRPSKI NOVAC

    Dugo vremena u srpskoj istoriografiji smatrano je da se najraniji srpski kovani novac pojavio krajem prve trećine 13. stoleća, u vreme vladavine kralja Stefana Radoslava, sina kralja Stefana Prvovenčanog i unuka velikog župana Stefana Nemanje. Novija istraživanja pojedinih autora ukazuju na mogućnost da su prve srpske kovanice, ipak, načinjene nešto ranije, u vreme vladavine tek krunisanog kralja Stefana Prvovenčanog. Još dalje se u istraživanjima otišlo tokom leta 2021. godine, kada je postavljena sasvim ozbiljna naučna hipoteza, koja bi mogla da pomeri vreme ustanovljavanja srpskog novčarstva znatno ranije, na sam početak 11. veka, u doba vladavine dukljanskog kralja Jovana Vladimira. Ove tvrdnje potiču na osnovu više pronađenih primeraka bronzanog novca, načinjenog…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVI SRPSKI SREBRNI DINARI POSLE ČETIRI VEKA

    Trebalo je da prođe skoro 420 godina od kovanja poslednjeg srpskog srebrnog dinara iz vremena vladavine despota Lazara Brankovića (1456-1458), iskovanog pred pad Smedereva i propast srednjovekovne srpske države, da bi Srbija ponovo iskovala svoj srebrni dinar. U vreme vladavine mladog kneza Milana Obrenovića, Kneževina Srbija je, na osnovu Pariske novčane konvencije i Zakona o kovanju srpske srebrne monete usvojenog u Narodnoj skupštini 29. novembra 1873. godine, počela 1875. g. da kuje svoj prvi srebrni novac od 50 para, 1 i 2 dinara. Prvi savremeni srpski dinar nastao je u kovnici u Beču, a njegov graver bio je Fridrih Leisek. Dinar je imao prečnik od 23 mm, bio je težak…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    MONOŠTORSKI ROMI – NAJVEĆA ROMSKA SKUPINA U OKOLINI SOMBORA

    Romsko naselje pored Monoštora danas je sastavni deo sela, a nastalo je na njegovom jugozapadnom obodu (još 1936. g. romsko naselje činila je svega jedna ulica, sa oko 40 kuća). Nema potpuno pouzdanih podataka o tačnom vremenu doseljavanja Roma u Monoštor, ali se pretpostavlja da se to dogodilo polovinom 19. stoleća, kada se nekoliko manjih skupina Roma iz tadašnje Vlaške (Rumunije) stalno naselilo pored Monoštora i Apatina, gde su bili goniči konja za vuču dunavskih i kanalskih lađi. Kada je ovaj način vuče lađi prestao, blizina velikih podunavskih šuma omogućavala je ovdašnjim Romima potrebne sirovine za bavljenje koritarstvom (izradom drvenih korita i valova), ali i proizvodnjom drugih kućnih potrepština od…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    KAKO JE LAZA KOSTIĆ POSTAO NAJPLAĆENIJI GLUMAC NA SVETU

    Godine 1895. pričao je Laza Kostić, malo u šali, a više u zbilji, kako je, sedam godina ranije, postao najplaćeniji glumac na svetu, i to – na Cetinju. Glumeći u pozorišnoj predstavi Kostić je, za svaku izgovorenu reč, dobio ni manje, ni više, no po 15 srebrnih florina (ili 185 grama srebra). Kako je Kostić postao toliko plaćen glumac govori priča koja sledi. Godine 1886. g. štampano je na Cetinju prvo izdanje  drame „Balkanska carica“ crnogorskog kneza Nikole I Petrovića, koja je, u kraćoj verziji, premijerno izvedena na Cetinju još 1884. godine. Knez Nikola je, u jesen 1888. godine, u čast dolaska svoje rođake kneginje Darinke i njene kćerke Olge…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    NJIHOVA VELIČANSTVA U SOMBORU 

    Nisu Sombor često obilazili krunisani vladari, ali istorija, ipak, beleži posete kraljeva i careva Somboru. Još u srednjem veku takvih poseta bilo je nekoliko. Putujući od Sonte ka Bodorgu, kroz prethodnicu Sombora, tadašnje naselje Coborsentmihalj, prošao je, početkom oktobra 1439. godine, tadašnji ugarski kralj Albert. Potom znamo da je 1500. g. ovde kratko boravio, na proputovanju za Bač, tadašnji poljski vojvoda i budući dugoveki kralj Poljske Sigmund, rođeni brat tadašnjeg ugarskog kralja Vladislava. On je u svojoj beležnici zapisao da je u Coborsentmihalju potrošio tri srebrna denara za berberske usluge, a što je mnogo važnije, u tom zapisu budući Sombor je već zabeležen sa imenom koje jasno naslućuje njegovo sadašnje…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SVEČANO PROGLAŠENJE SOMBORA ZA SLOBODAN I KRALJEVSKI GRAD (24. APRILA 1749)

    Nakon što je 17. februara 1749. g. carica Marija Terezija potpisala privilegijalno pismo, odnosno Elibertacionu povelju, kojom je Sombor uzdignut u status slobodnih i kraljevskih gradova, što je predstavljalo uspešno finale trogodišnje naporne borbe Somboraca za ostvarivanje svojih prava i privilegija, usledilo je i svečano proglašenje novog statusa grada. Carska Elebertaciona povelja svečano je doneta u Sombor 27. marta 1749. godine. Nju su iz Beča, u posebnoj načinjenoj metalnoj škrinji, doneli ugledni somborski građani Mihailo Bokerović, Avram Rašković i Atanasije Stojšić, koji su se iskrcali na dunavskom pristaništu u selu Monoštoru, severozapadno od Sombora. Mnogobrojni Somborci, predvođeni sveštenstvom obe konfesije, sa 40 konjanika na čijem je čelu bio biro (sudija)…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice

    SOMBORKA DORA KARAČON FERNBAH – PRVA ZAŠTITNICA PRIRODE I ORNITOLOG

    Isidora Dora Karačon rođena je u Somboru 1878. godine. Godine 1895. udala se za Karla Fernbaha iz Apatina, koji će postati veliki župan Bačko-bodroške županije. Posvećena je bila zaštiti prirode i ptica, posebno nakon što je njen suprug tokom 1906/07. g. sagradio dvorac „Baba Pusta“ na pustari Šara (danas selo Aleksa Šantić). Bila je idejni tvorac i realizator sadnje prvog engleskog parka na prostoru šire okoline grada, na imanju pored kaštela čija je bila gospodarica. Park se prostirao na deset hektara, a Dora Fernbah ga je pretvorila u utočište za ptice, u kome je sama dizajnirala velik broj veštačkih gnezda i zidova sa otvorima za ptice, hranilica i posuda (kadica)…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    MARIJA BRANKOVIĆ – PRVA EMANCIPOVANA SOMBORKA

    Početkom leta 1717. g. za kapetana somborskog graničarskog šanca postavljen je grof Jovan Janko Branković (oko 1675-1734), naslednik i blizak rođak nesuđenog srpskog despota i pisca obimnog petoknjižja „Slavoneserbske hronike“, grofa Đorđa Brankovića. Supruga kapetana Janka, kako su ga zvali Somborci, bila je Marija, rođena Kostić, najverovatnije rodom iz Feldvara (Bačkog Gradišta), gde je Jovan Branković ranije bio graničarski kapetan. U Somboru su rođena i njihova deca Jelena (1721), Nikola (1729) i Jovan (1733). Ova otresita, sposobna i odlučna žena putuje sa svojim suprugom prilikom njegovih odlazaka do Budima i upoznata je odlično sa njegovim pokušajima da preko carskog dvora stekne veliko nasleđe svog nekadašnjeg rođaka Đorđa Brankovića u Erdelju.…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost

    VELJKO PETROVIĆ O “PAORSKIM GNJIDAMA” I “LUTKAMA” NA KRATKIM KOLIMA

    Mladi srpski pesnik Veljko Petrović iz Sombora je 1906. godine objavio pesmu “Ratar”. Njeno postojanje je dokaz Petrovićevog ugledanja na Đuru Jakšića koji je srpskog poljoprivrednika takođe izrazito nazivao ratarom. Mladalačka poezija Veljka Petrovića svedoči da je smisao izraza paor u Vojvodini bio klasna uvreda. Ne postoji sažetija, osećajno snažnija, ubojitija i jasnija osuda upotrebe izraza paor van pesme “Vojvodino stara, zar ti nemaš stida”, iz 1912. godine. I svetuju „Balkan“ još te tvoje lutke: „nije dosta srpski, nema pojam bistar o slobodi“ – grme, oni koji ćutke trpe da ih ćuša ma čiji ministar, koji svog seljaka guleć’ ruže pseći, p’ onda ruke peru od „paorskih gnjida“, oni koji…