• Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    TISA SE MUTI… (PESMA O ODLASKU POTISKIH GRANIČARA U RAT 1741)

    Dolazak na presto carice Marije Terezije 1740. g. otvorio je vrata novom evropskom ratu. Ne priznajući slovo Pragmatične sankcije cara Karla VI Habzburga, kojim je svojoj ćerki omogućio da dođe na presto u nedostatku muških potomaka, Francuska i Bavarska, kojima su se pridružile Pruska i Španija, pokrenule su Rat za austrijsko nasleđe, kojim je počela borba za dinastičku prevlast u nemačkom prostoru. Već u decembru 1740. g. Pruska je upala o Donju Šlesku i time započela vojne operacije, u kojima je austrijska vojska ređala neuspehe i poraze. Angažujući sve vojne snage, došao je red i na potiske, pomoriške i podunavske graničare, u najvećem delu sastavljene od srpskih graničara u Bačkoj…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKI GRCI

    Sombor je u 18. veku imao jedan broj žitelja grčkog porekla, koji su se, pretežno, bavili trgovinom. U vreme turske uprave u Somboru nisu zabeleženi grčki trgovci, a trgovinom su se, osim somborskih žitelja turske i srpske narodnosti, bavili još i Dubrovčani (krajem 16. i početkom 17. veka), te bosanski katolički trgovci, od kojih se neki, polovinom 17. veka, za stalno naseljavaju u Somboru. Već nakon Rakocijeve bune (1703-1711) u Somboru se javljaju i prvi grčki trgovci, doseljeni sa turske teritorije, od kojih većina ovde ostaje za stalno. Prvi zapisan somborski grčki trgovac bio je Dim Grk (Domo Graeci von Sombor), koji je 1716. g. u segedinskoj solani nabavio  pet…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PEČAT SONTE – NAJSTARIJI SAČUVAN SIMBOL NEKOG NASELJA U BAČKOJ

    Mada je velik broj naselja tokom srednjeg veka postojao u Bačkoj i Bodroškoj županiji, koje su se nalazile na prostoru današnje Bačke, sačuvan je svega jedan pečat sa simbolom nekog grada ili naselja na ovom prostoru iz srednjovekovnog perioda. Reč je o pečatu tadašnjeg gradića, odnosno trgovišta Sonte kraj Dunava, danas naselja jugozapadno od Sombora i jugoistočno od Apatina. Sonta se u arhivskim dokumentima pominje od kraja 12. veka, a nalazila se u blizini stare zemljane tvrđave koja je postojala još u doba slovenske prevlasti u Panonskoj niziji, pre dolaska Mađara. Staro slovensko ime ove tvrđave bilo je Savnica (Savonca), a 1206. g. tvrđava i naselje zapisani sa oblikom Souncha.…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    BAČ – GRADIĆ KOJI JE UCRTAN NA DVE NAJPOZNATIJE SREDNJOVEKOVNE MAPE SVETA

    Blizu ušća reke Mostonge u Dunav nalazi se Bač, staro središte srednjovekovne Bačke županije i jedno od najstarijih naselja na prostoru Panonske nizije, koje svoj urbani kontinuitet može da prati sve do vremena vizantijskog cara Justinijana I. On u svom pismu iz 535. godine pominje arhiepiskopiju dela Druge Panonije koja je u gradu Baču (…pars secundæ Panoniæ, quae in Bacensi est civitate). Biskupija u Baču uspostavljena je, verovatno, početkom 6. veka, nakon što su Avari 505. g. razorili dotadašnje biskupsko sedište Sirmium. Može se pretpostaviti da je u vreme Avarskog kaganata, koji je na prostoru Panonske nizije postojao od druge polovine šestog do kraja osmog veka, Bač bio avarsko utvrđenje.…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    ZAPIS UZIDAN U TEMELJE SOMBORSKE SVETOĐURĐEVSKE CRKVE

    Pedesetih godina 18. veka odlučili su somborski Srbi (kojih je tada bilo preko dve trećine od ukupnog somborskog stanovništva) da na mestu pređašnje male Svetođurđevske crkve sazidaju nov veliki hram, dostojan i njihovih materijalnih mogućnosti i statusa slobodnog i kraljevskog grada, koji je Sombor nekoliko godina ranije stekao. kao piše stari hroničar ove crkve (Nikola Vukićević, znameniti pedagog i dugogodišnji upravitelj somborske Srpske preparandije), zidanje nove crkve počelo je u proleće 1759. godine, svesrdnim prilozima ne samo imućnih nego i siromašnih pravoslavnih Srba somborskih, a bez svake pomoći državne i tuđinske. Besumnje, namera da se sagradi nova crkva postojala je od ranije, pa su do 1759. g. prikupljana materijalna sredstva…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SEDAM STOLEĆA BAČKOG BREGA 1319 – 2019 (ISTORIJSKA IZLOŽBA)

    Za sve prijatelje koji nisu u prilici da posete izložbu SEDAM STOLEĆA BAČKOG BREGA 1319-2019, čiji je autor potpisnik ovog priloga, a koja je posvećena obeležavanju 700 godina od prvog arhivskog pomena naselja BEREG ili BAČKI BREG, postavljamo ovu izložbu na sajt „Ravnoplov“. U organizaciji MZ Bački Breg, izložba je izložena u Sali MZ, od 24. do 31. avgusta 2019. godine. Radi lakše čitljivosti, u prilogu je, pored broja i naziva svakog od 13 panoa, dat i celokupan tekst sa panoa koji sledi. PANO 1 (NASLOVNI PANO) SEDAM STOLEĆA BAČKOG BREGA 1319-2019. Autor izložbe Milan Stepanović. Dizajn J. M. Jofke. Organizator izložbe MZ Bački Breg. Zahvaljujemo se na svesrdnoj i…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    KAKO JE LAZA KOSTIĆ ČESTITAO ZMAJU 50-GODIŠNJICU ŽIVOTA I ŠTA JE KASNIJE POKVARILO NJIHOVO POBRATIMSTVO

    Dugogodišnje blisko prijateljstvo i pobratimstvo između Laze Kostića i J. J. Zmaja, ukorenjeno još u njihovim mladalačkim danima, ogledalo se na mnogim poljima (ličnom, političkom, poetskom). Rezultat tog prijateljstva bila je i pesma „Pedeseta“, kojom je, u novembru 1883. godine, Kostić čestitao Zmaju 50. rođendan: PEDESETA (Pobri Zmaju – Jovanu Jovanoviću) Da l’ te, pobro, hvata seta što ti dođe pedeseta? Je l’ ti zato kosa ređa, jesi l’ zato lica bleđa, je l’ ti zato briga veća? Zato l’ snaga umornija, zato l’ misô sumornija? Zato l’ srce tvrđe biva, zato l’ sanče grđe sniva, zato l’ crnja mašta živa? Zato li te hvata seta što ti dođe pedeseta?…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKA SRPSKA PLEMIĆKA PORODICA POPOVIĆ – PAPHAZI

    U Somboru je, tokom prve polovine 18. veka, prezime Popović predstavljalo jedno od često zapisanih prezimena, koje su, obično, nosile svešteničke srpske porodice, neretko kao sekundarno prezime, pa se dešavalo da u dokumentima i crkvenim protokolima budu zapisane i svojim izvornim prezimenom, a povremeno i sa očinstvom (patronimom) Popović. O precima ove porodice postoji (nepouzdano) predanje da su osmorica somborskih Popovića poginula u Bitki kod Sente 1697. godine. Prvi pouzdano potvrđen predak porodice Popović, koja će, posle dobijenog plemstva, mađarizovati svoje prezime u Paphazi (ali će ostati u svojoj veri i narodnosti), bio je Atanasije Popović (1707-1752), somborski učitelj, graničar, veletrgovac i zanatlija, moguće potomak jednog od četiri somborska graničara…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKI PAŠIN SOKAK (DOSITEJEVA ULICA)

    Nekadašnji somborski Pašin sokak, koji od 1920. g. nosi naziv Dositeja Obradovića, jedna je od najstarijih ulica starog gradskog jezgra u Somboru. Protezala se od Trga Sv. Trojstva do južnog gradskog šanca (kasnije Venca Stepe Stepanovića) i pouzdano je postojala još u vreme turske uprave gradom. Prema predanju, u ulici se u 17. veku, za vreme turske uprave, nalazila pašina rezidencija. Skoro je sigurno da se upravo na to zdanje odnosi zapis turskog putopisca Evlije Čelebija, koji je 1665. g. posetio Sombor: Od svih dvoraca ističe se kao najbolji i najljepši dvorac (saraj) Beri-paše. To je pravi rajski vrt Irem. Tu sam boravio jednu sedmicu i provodio se onako kako…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    VELIKI RIMSKI NASIP U OKOLINI SOMBORA

    Na prelazu iz stare u novu eru današnju Bačku naseljavala su keltska i dačka plemena, a od početka 1. do polovine 2. veka nove ere, sa prostora današnje južne Rusije, u Panonsku niziju i Podunavlje prodirala su plemena iranskog porekla, među kojima je najbrojnije bilo ratoborno polunomadsko stočarsko i konjaničko pleme sarmatskih Jaziga, koji su, krajem 1. i tokom 2. veka,  prelazili Dunav i napadali rimsku provinciju Panoniju. Po ugledu na zatečeno keltsko i dačko stanovništvo, Jazigi su, vremenom, prestali da žive nomadskim načinom. Na osnovu znatnog broja arheoloških nalaza, koji se vezuju za period boravka Sarmata, moženo da pretpostavimo da je na prostoru današnjeg Sombora, između prvog i četvrtog…