Neposredno pored crkve Sv. Trojstva u Somboru nalazi se barokno zdanje današnjeg Župnog dvora (Plebanije), koje je podignuto između 1743. i 1749. godine, i u kome se, do 1786. godine, nalazio nekadašnji franjevački samostan. Crkva i samostan podignuti su trudom ovdašnjih franjevaca i sredstvima somborskog bunjevačkog stanovništva, tada izrazito većinskog u rimokatoličkoj populaciji grada. Nakon što su iz ovog zdanja iseljeni somborski franjevci, ono je služilo kao adminstrativno sedište Bačko-bodroške županije, sve do završetka izgradnje nove županijske zgrade u Somboru 1808. godine, posle čega je, naredbom austrijskog cara Franca I, nekadašnje zdanje franjevačkog samostana predato somborskom rimokatoličkom Župnom uredu, zajedno sa okolnim prostorom pijace „U lancima“, koji se prostirao sa…
-
-
LETELICE IZNAD SOMBORSKE VAROŠI
Ako ne računamo izjavu Somborca Siemeona Stojadinovića, koji je 1764. god. pred crkvenim vlastima saopštio da “prepoznaje veštice” i da je video kako njih četiri “lete iznad grada”, prve letelice iznad Sombora ukazuju se znatno kasnije. Krajem 19. veka dvojica avanturista su uzletela iz Beča vazdušnim balonom, koga su istog dana vazdušne struje donele i prizemile u okolinu grada (u atar Kupusine), a letači su se iz Sombora vozom vratili u Beč. Godine 1912, na tadašnjem stadionu kod kasarne na Bajskom putu, pred mnogobrojnom publikom, sa dva aviona sleteo je i uzleteo Andraš Kvas (1883-1974), jedan od najpoznatijih avijatičara u Austrougarskoj, koji je Somborcima pokazivao letačke veštine. Već naredne 1913.…
-
RIBLJI PAPRIKAŠ – KULTNO JELO GORNJEG PODUNAVLJA
Riblji paprikaš, danas kultno jelo Gornjeg Podunavlja, nekada je predstavljalo specijalitet siromašnih dunavskih alasa, koji je, vremenom, postao omiljen i među gradskim ili imućnijim svetom ovog podneblja. Smatra se kako se onaj prâvi riblji paprikaš priprema na relativno uskom prostoru Podunavlja, od grada Baje u Mađarskoj, do Bogojeva u Srbiji (Bačvani još, sa srokom, kažu: „Od Mohača pa do Bača“), odnosno na dužini od svega stotinjak kilometara, i to sa obe strane reke (ređaju se tu, od Baje, brojna naselja „zone ribljeg paprikaša“ – Batmonoštor, Nađbaračka, Davod, Santovo, Bački Breg, Bezdan, Batina, Zmajevac, Suza, Bački Monoštor, Sombor, Kupusina, Apatin, Sonta, Bogojevo i Bač, ali odnedavno i Osijek, Dalj i Vukovar).…
-
PRVA ŠTAMPANA RAZGLEDNICA NA SVETU POSLATA JE U SOMBOR
Za Sombor je vezana zanimljiva priča o najstarijoj štampanoj ilustrovanoj dopisnici. Nju je 1871. g. u Beču štampalo uredništvo srpskog političko-satiričnog mesečnika (kasnije dvonedeljnika) “Zmaj”. Časopis je izlazio između 1864. i 1871. godine, prvo u Budimu, potom u Pešti, Novom Sadu i na kraju, tokom svoje poslednje godine, u Beču. Njegov pokretač, vlasnik i prvi urednik bio je, do 1869. godine, pesnik Jovan Jovanović, koji je po ovom časopisu i dobio svoj čuveni nadimak (reč je, zapravo, o igri brojeva i reči jer je 3. maj, datum održavanja Majske skupštine u Sr. Karlovcima 1848. godine, na kojoj je proglašeno Vojvodstvo srpsko, saobrazan ćiriličnom: ЗМАЈ). “Zmaj” je bio vrlo kritičan prema…
-
TAMBURE ZA CARSKE UŠI
Tradicija vojvođanske tamburaške muzike i danas se najčešće vezuje za Sombor i Suboticu. Dok su im preci pevali uz gusle i gajde, Somborci i Subotičani su, već od prve polovine 19. veka, sve više svoja veselja i bećarenja vezivali za tamburaše. Njihovi tamburaši su svirali i daleko izvan svojih gradova, odlazeći sve do Pešte, Beča ili Pariza, pa čak i preko okeana, u Ameriku (znameniti srpski spisatelj Jaša Ignjatović beleži u svojim sećanjima kako su prvi tamburaši, koje je čuo u svom detinjstvu, tridesetih godina 19. veka u Sentandreji, bili iz Subotice). No, ovde ćemo ipak nešto više pričati o somborskim tamburašima. Najstariji podaci o tamburašima u Somboru zapisani su…
-
FOTOGRAFI I FOTOGRAFIJE STAROG SOMBORA
Za razliku od nekih drugih okolnih panonskih gradova slične veličine, Sombor, pre pojave prvih fotografija, nema značajniji broj sačuvanih veduta, niti crteža ili slika grada iz nešto dalje prošlosti. Okviran izgled nekadašnjeg Sombora nalazi se na četiri vedute, od kojih su tri nastale tokom logorovanja austrijske carske vojske kraj Sombora tokom 1697/98. godine (čiji su autori vojni kartograf Fransoa Nikola Spar de Besndorf i vojni inženjer Lopold Franc fon Rozenfeld), a jedna se nalazi na mapi vlastelinskih poseda Baranje iz 1700. godine. Tokom narednih 110 godina o Somboru ne postoji sačuvan celovit vizuelni zapis, osim pojedinačnih arhitektonskih crteža nekih gradskih građevina – Svetođurđevske crkve iz 1763, Grašalkovićeve palate, kapele Sv.…
-
SOMBORSKI DOBOŠARI
Doboši i dobošari bili su nekada važan sastavni deo četa somborskih graničara – militara, pa ih pominje još 1688. g. somborski kapetan Dujo Marković, koji od austrijskih vojnih vlasti traži zastave i doboše za svoju miliciju. Zabeleženi su i 1734. g. u testamentu ovdašnjeg kapetana Jovana Janka Brankovića, koji piše da je na doboše i zastave potrošio 900 forinti svojih para. Izgled dobošara sa Potiske vojne granice, kojoj je pripadao i somborski graničarski šanac, sačuvan je među bakrorezima Martina Engelbrehta, nastalim četrdesetih godina 18. veka. Osim što su bili nezaobilazni u bitkama, u kojima su, krajem 17. i tokom prve polovine 18. veka, učestvovali ovdašnji srpski i bunjevački graničari, dobošari…
-
SOMBORSKI AUTOBUSI
Preteča autobusa u Somboru javlja se početkom osamdesetih godina 19. veka (od 1881), kada se pojavio u Somboru prvi omnibus (pokrivena kola za prevoz većeg broja putnika, koja su vukli konji). Vlasnik prvog omnibusa bio je Bernard Špicer, zastupnik Dunavskog parobrodskog društva u Somboru. Omnibus je, svakog jutra u pola šest, kretao u pravcu Dunava kod Bezdana, do parobrodskog stajališta, kako bi se stiglo na polazak lađe, a odatle je, do Sombora, dovodio putnike koji su doplovili lađom. Vlasnik jednog omnibusa bio je u isto vreme i somborski kafedžija Stipan Horvatović, koji je držao poznatu gostionicu “Elefant”, čijim gostima je njegov omnibus jedino i bio dostupan. Godine 1887. konjski omnibusi…
-
O PESMI “SANTA MARIA DELLA SALUTE”
Posle sedam godina provedenih na Cetinju, u Crnoj Gori, Laza Kostić se u proleće 1891. g. vratio u Bačku. Na imanju bogate srpske porodice Dunđerski u Čebu, u leto 1891. godine, prvi put je susreo Jelenu-Lenku, mladu, ali već odraslu, lepu, obrazovanu i umnu kćer svog domaćina, prijatelјa, kasnije i kuma, Lazara Dunđerskog, od koje je bio stariji skoro trideset godina (Lenka je, prema zapisu iz knjige krštenih srbobranske Bogojavljenske crkve, rođena 26. oktobra/7. novembra 1869. godine). Koliko je Kostić bio očaran njom, toliko je i Lenku, svestranu i mladalački radoznalu, barem intelektualno morala da privuče jedinstvena i neobična pesnička pojava Laze Kostića u njenoj blizini. Bila je odrešita i…
-
ĐERAM
Prastari đermovi, kao neki panonski svetionici i orijentiri, već vekovima stoje u ravnici. Rasuti bunari sa đermovima po bačkim i banatskim pustarama i salašima, bili su jedini izvor pitke vode za ljude i marvu po ovim beskrajnim prostranstvima, kao na ovoj fotografiji poznatog somborskog lekara, pasioniranog fotografa, etnografa i planinara dr Radivoja Simonovića, nastaloj 1900. g. kraj somborskog salaškog naselja Bukovac. Postojali su i korišćeni su na panosnkim prostorima još u srednjem veku. Đeram je radio na principu poluge. Najčešće je bio načinjen od bagremovog drveta, sa račvastim potpornim stubom i rudom, na kojoj se nalazi teg (kamen ili panj). Voda je iz bunara vađena drvenom kofom (vedricom), privezanom za…
