Kao i drugi veći panonski gradovi, imao je Sombor svoje niže gradske službenike – redare, odnosno pandure (preduslov je bio da govore tri jezika – mađarski, nemački i srpski), dobošare, odžačare, kočijaše, nadglednike pijaca i vašara itd. Ipak, osim Sombora, nijedan drugi grad nije imao i – službene rode! Puna dva veka odvod atmosferskih i prisustvo podzemnih voda bio je skoro nerešiv problem za Sombor, kako u središtu grada (na današnjem „Vencu“), tako i u predgrađima. U središtu grada ovaj problem je, donekle, rešen puštanjem vode kroz veliki otvoren gradski šanac, iskopan za odbranu grada oko 1684/85. godine, pred povlačenje Turaka iz Sombora. U šanac, koji je pratio tok današnja…
-
-
GRB SOMBORA
Srednjovekovno naselje Coborsentmihalj, kao prethodnica današnjeg Sombora, nije imalo svoj zvaničan znamen, ali je posednik ovog naselja, vlastelinska porodica Cobor, koja je ovde imala i svoje rezidencijalno središte, imala svoj zvaničan grb još od 1458. godine, koji joj je dodelio tada još mladi ugarski vladar Matija Korvin. Kasnije je ovaj njen prvi, skromni grb, iz polovine 15. veka, zamenjen raskošnijim grofovskim znamenjem, ali su Cobori, početkom 16. veka, bili zauvek odseljeni sa ovih prostora, pa njihov grb nije postao deo gradskih simbola, tim pre što je nastupilo vreme turske uprave i islamske civlizacije, koja je ime grada promenila u Sombor i koja nije dopuštala niti negovala znamenja te vrste. …
-
PRVA ELEKTRIČNA CENTRALA U SOMBORU
Dugo najavljivana elektrifikacija Sombora počela je je tek prvih godina 20. stoleća. Prva zamisao o elektrifikaciji Sombora javila se još prilikom javne rasprave o izboru javnog osvetljenja u Somboru, u leto 1883. godine, ali je izgradnja centrale tada proglašena za neostvarivu zabludu. Ipak, tada je urađen prvi predračun za izgradnju gradske centrale, koji je iznosio 20.880 forinti, sa uračunatim postrojenjem, mašinskim delom, održavanjem i predujamom za plate zaposlenih. O električnoj centrali ponovo je vođena rasprava i oko Uskrsa 1885. godine. Pet godina kasnije, sve više se zagovara uvođenje električne struje i postavljanje gradske električne rasvete, ali ova namera tada nije dobila podršku gradskih odbornika. Prvi konkurs za podizanje Električne centrale…
-
STARE SOMBORSKE KAFANE
Još Evlija Čelebi, u svom opisu Sombora iz 1665. godine, navodi da u varoši postoje dva hana za putnike namernike. Komorska uprava dozvolila je 1699. g. Martinu Lipkoviću da na razvalinama somborskog turskog kupatila podigne pivnicu. U prvoj polovini 18. veka u Somboru je već postojao znatan broj gostionica (krčmi, birtija, bircuza, mehana, pivnica i kafana). Jednu od njih posedovao je 1734. g. i ovdašnji graničarski kapetan Jovan Branković, a polovinom 18. veka grad je davao u zakup nekoliko svojih gostionica u kojima se točilo vino. Godine 1746, kada je u Somboru bilo svega oko 750 kuća i oko 4.500 stanovnika, u gradskim krčmama prodato je 538 akova vina (oko 30.400…
-
POP ĆIRA I POP SPIRA BILI SU SOMBORCI
Kada su 1898. g. u “Brankovom kolu” počeli da izlaze nastavci šaljivog romana Stevana Sremca “Pop Ćira i pop Spira”, u somborskoj Srpskoj čitaonici došlo je do otimanja ko će pre da dobije na čitanje primerke ovog časopisa. Razlog je bio jednostavan i to su dobro znali svi Somborci – glavni junaci zapravo su bili njihovi sugrađani. Rođeni ujak i hranitelj Stevana Sremca, pisca čuvene komedije, bio je nekadašnji somborski županijski pisar Jovan Đorđević, pokretač Društva srpskog pozorišta u Somboru, kasnije osnivač Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu i Narodnog pozorišta u Beogradu. Đorđević je svom nećaku ispričao (ne)zgodu koja se u vreme njegovog boravka u Somboru dogodila između dva…
-
SOMBORAC – UTEMELJITELJ TRADICIJE TRUBAČA U SRBA (Josif Šlezinger)
Iz Bačke su u Srbiju preneta dva njena danas prepoznatljiva znamena – šajkača, kapa bačkih graničara-šajkaša, koju su doneli srbijanski dobrovoljci posle Mađarske revolucije 1848/49. godine, i truba, koju je u Srbiju pod upravom kneza Miloša prvi uveo Somborac Josif Šlezinger. Rođen 1794. g. u Somboru, u ovdašnjoj jevrejskoj porodici poreklom iz Češke, kao sin Menahema Šlezingera, kantora jevrejske crkvene opštine, Šlezinger je, još kao mladić, dobio solidno muzičko obrazovanje od oca i od nastavnika u rodnom gradu, gde je naučio da svira violinu i orgulje. Neko vreme je svirao i u poznatoj peštanskoj kapeli Alojza Cibulke, a 1819. g. prešao je u Novi Sad, gde je postao kapelnik novosadske…
-
SOMBORSKI VODARI
Osam decenija zanimanje vodara predstavljalo je jednu od somborskih autentičnosti, ali ne toliko po svojoj retkosti (bilo ih je i u drugim mestima po Vojvodini), koliko po činjenici da je ovo zanimanje jedino u Somboru bilo institucionalizovano, a još više po jedinstvenim vodarskim kolima koja su predstavljala specifičnost isključivo ovdašnjih vodara. Vekovima je Sombor imao problem sa lošom pijaćom vodom (još 1598/99. g. kan krimskih tatara, turskih saveznika, koji se nalazio na zimovniku u Somboru, ispevao je pesmu u kojoj pominje “gorke vode Sombora”). Gradski (javni), pa i kućni bunari, ni u drugoj polovini 19. veka nisu bili dovoljno pitki i zdravi, pa izveštaj iz 1884. godine, na osnovu hemijski ispitanog…
-
“GOLUB” – SOMBORSKI LIST ZA MLADE IZ 19. VEKA
Somborski list za srpsku mladež „Golub“, uz Zmajev „Neven“, bio je najznačajniji omladinski list na srpskom jeziku s kraja 19. i s početka 20. stoleća. „Golub“ je bio tek nešto stariji (jednu godinu) i tek nešto dugovečniji (dve godine) od „Nevena“. Pokrenuli su ga nastavnici somborske Srpske više devojačke škole Petar Despotović i Jovan Blagojević. Blagojević je bio prvi i dugogodišnji urednik lista, sve do 1906. godine, kada ga je nasledio Kosta Stojačić, koji je list uređivao do kraja njegovog postojanja. Prvi broj somborskog „Goluba“ pojavio se 1. januara 1879. godine, u izdanju Izdavačke knjižarnice Milivoja Karakaševića, ovdašnjeg knjižara i izdavača. List je, sve do 1909. g. štampan u somborskoj…
-
PRVI SOMBORSKI MLINOVI
Sombor je, kao izrazito žitorodan kraj, stalno imao potrebu za velikim brojem mlinova. Tokom 18. i većeg dela 19. veka žito se mlelo u suvajama. Osim jedne zabeleške iz 1751. g. o maloj vodenici koja je bila građena na reci Mostongi, nije bilo drugih zapisa o vodenicama kraj Sombora, pa može da se pretpostavi da ih ovde i nije bilo jer nisu postojali dovoljno jaki vodeni tokovi koji bi pokretali veće vodenice, te je za meljavu žita u mlinu korišćena snaga konja, odnosno mlelo se „na suvo“ (otud u Bačkoj za takav mlin izraz „suvaja“ ili „suvača“). Žito je u suvaji mleveno „na prosto“ (mekinje nisu odvajane od brašna). Popis…
-
SOMBORSKI GAJDAŠI
Vekovima su, uz frule, gajde bile osnovni muzički instrument među bačkim Srbima i Bunjevcima (Ala ječi ova kuća naša / od frulaša i starih gajdaša), a još dugo ni pojava tambura i tamburaških bandi, u prvoj polovini 19. veka, nije mogla da im naudi i da ih istisne iz gostionica i sa ličnih i opštih svetkovina svih vrsta (gajde su bile paorska i ratarska svirala, a tambure purgreski – građanski instument). Uz gajde se rađalo, svatovalo, svečarilo, bećarilo, lumpovalo, kretalo u rat i ratovalo, odlazilo na birališta, pa i sahranjivalo. Načinjene od belih jarećih mešina svirale su gajde svatovce, bećarce, poskočice, kola, šarance, lese i ketuše, po bircuzima, mehanama i…
