Prvi automobil u Somboru bio je vlasništvo imućnog Somborca Julija Đule Semzea, koji ga je, pred začuđenim sugrađanima, prvi put provozao Glavnom ulicom 1. aprila 1903. godine. Sa njim su, u tek kupljenom automobilu, bili i Fridrih Heteshajmer, direktor Tvornice mašina iz Novog Sada, kao i mehaničar Josip Sigeti. Automobil je dovezen iz Novog Sada, a na otvorenom putu razvijao je brzinu i do 45 km na čas. U narednim godinama automobile su posedovale i druge bogatije porodice, pa je 1912. g. jedan automobil zabeležen u vlasništvu Fedora Pavlovića, a auto je u to vreme imao i ovdašnji zubni lekar dr Kosta Grgurov. Godine 1907. dogodila se i prva automobilska saobraćajna…
-
-
SOMBOR NIJE POSTAO BRANKOVIĆEVO
Kao dodatan vid poniženja i nipodaštavanja Sombora između dva svetska rata (a bilo ih je mnogo), došao je krajem 1935. g. predlog Uprave Dunavske banovine iz Novog Sada da, zbog „posrbljavanja naziva mesta“, ime grada bude promenjeno u BRANKOVIĆEVO, što su Somborci jednodušno i sa prezirom odbili. Novi naziv grad je trebalo da dobije po svom nekadašnjem graničarskom kapetanu grofu Jovanu Janku Brankoviću (oko 1675-1734), a ovde je u 19. veku (od 1859. do 1882) okružni prota bio još jedan Branković – Georgije, kasnije srpski patrijarh od 1890. do 1907. godine – obojica znameniti ljudi svog vremena, ali svakako ne toliko da bi ime grada, staro vekovima, bilo menjano zbog…
-
SOMBORAC – OSNIVAČ MATICE SRPSKE I PISAC PRVOG SRPSKOG GRAĐANSKOG ZAKONIKA (Jovan Hadžić)
Jovan Hadžić, poznat i po pseudonimu Miloš Svetić, srpski književnik, pesnik, pravnik, zakonopisac, istoričar i političar tokom prve polovine 19. veka, rođen je u Somboru, kao sin Nikole Hadžića i Sofije, ćerke Petra Ćirkovića, a kršten je u ovdašnjoj Svetođurđevskoj crkvi 8/19. septembra 1799. godine. Izdanak je imućne somborske trgovačke porodice grčkog porekla. Između 1806. i 1809. g. Jovan Hadžić je u rodnom gradu pohađao Glavnu narodnu školu (tzv. “Normu” Avrama Mrazovića, sa prvim tečajevima za osposoblјavanje srpskih učitelјa), a prema školskom izveštaju iz 1807. g. mladi Jovan Hadžić je već bio u klasi časlovaca, u pripremnom razredu. Do 1811. g. završio je i osnovnu školu na nemačkom jeziku u…
-
SOMBORKA – SRPSKA SARA BERNAR (Milka Grgurova)
Milica Milka Grgurova (u porodici prozvana Milčikom) krštena je 15/27. februara 1840. g. u somborskoj crkvi Sv. Jovana Preteče (Maloj pravoslavnoj crkvi). Bila je ćerka ovdašnjeg trgovca Save Grgurova i njegove supruge Sofije, u porodici koja je starijim poreklom potekla iz sela Lalića (tridesetak kilometara jugoistočno od Sombora). U rodnom gradu Milka je završila osnovnu školu, posle koje je tri godine pohađala ovdašnji tek pokrenut “Zavod u za vaspitanje i obrazovanje srpskih kćeri”. Već sa 16 godina roditelji su je udali u bogatu trgovačku kuću Matićevih u Sremskim Karlovcima, ali je dve godine kasnije, ne mogavši da izdrži porodičnu stegu Matićevih, napustila muža i vratila se (imala je tek 18…
-
SOMBORAC – DOBITNIK OSKARA (JOŽEF KIŠ)
Zapis iz matične knjige krštenih somborske crkve Sv. Trojstva beleži kako je 14. juna 1899. g. u Somboru, u kući na uglu ulica Zelene Bašte (danas Maksima Gorkog) i Šeširdžijske (danas Ilije Birčanina), na Selenči, rođen Jožef Mihalj Kiš, kao najmlađe od 12 dece Jožefa Kiša, somborskog gostioničara rodom iz Sonte i njegove druge supruge Katalin Kun, rodom iz Kečkemeta. Nakon osnovne škole koju je završio u Somboru, Jožef Kiš je izučio trgovinu kao šegrt u Strilićevoj radnji, u prizemlju somborskog Župnog dvora (Plebanije), na pijaci „U lancima“. Bio je od mladosti zaljubljenik u fotografiju, te je 1917. g. kupio sebi, za 18. rođendan, prvi fotoaparat i napravio je svoju…
-
SOMBORSKI TURSKI “UMIVAONIK”
Iz skoro jedan i po vek dugog perioda turske uprave u Somboru (1541-1687), koji je u to vreme predstavljao značajno nahijsko središte, jedva da je ostalo materijalnih tragova (par nadgrobnih nišana, jedan „umivaonik“ i, pretpostavljamo, osnova nekolicine starih zdanja). Prema zapisu hronike fra Bone Mihaljevića, sačuvani kameni „umivaonik“ poticao je iz nekadašnjeg somborskog turskog kupatila, koje se nalazilo na mestu sadašnje Gimnazije. Ovo kupatilo još krajem 16. veka u svom zapisu pominje turski putnik i pisac Ašik Mehmed, a Evlija Čelebi ga u svom putopisu 1665. god. naziva hamamom koji dušu osvežava. Mihaljević je napomenuo da su, nakon odlaska Turaka, somborski franjevci preneli umivaonik iz ostataka kupatila u dvorište svog…
-
SOMBORAC KOJI JE “PREPOZNAVAO” VEŠTICE
Mada u našem narodu i na ovim prostorima nije bilo organizovanog proganjanja i spaljivanja navodnih veštica, niti histerije lova na veštice poput one koja je, tokom 16. i 17. veka, vladala mnogim evropskim i američkim gradovima, ovdašnji narod je u svom praznoverju i neukosti duboko verovao u veštice, vile i vampire (carsko-kraljevski vladin savetnik Fridrih Vilhelm fon Taube, u svojoj studiji, rađenoj sedamdesetih godina 18. veka, za potrebe Ilirske dvorske deputacije, kao negativne osobine “Ilira” ili Južnih Slovena navodi, pre svih, neznanje, sujeverje, gatanje i vračanje). Ipak, i kod nas se sudilo vešticama, često i pred županijskim sudovima, a žene optužene za veštičarenje bile su saslušavane, pa i mučene. Prvo…
-
BERBERI SU PRVI LJUDI…
Još krajem 15. veka, u Coborsentmihalju, naselju koje je prethodilo današnjem Somboru, postojali su berberi, pa je zapisano da je poljski vojvoda Žigmund (kasnije će postati i kralj Poljske) na proputovanju za Bač, krajem oktobra 1500. g. boravio u naselju Coborsentmihalj (koji on na latinskom beleži kao CzoMbor villa Sancti Michaelis), te da je na berberske usluge potrošio tri ugarska denara (denari su sitan srebrni novac). Berberi su prvi ljudi, pevalo se nekada. Šišali su, brijali, vadili zube, lečili visok pritisak pijavicama koje su držali u velikim staklenim teglama s bunarskom ili barskom vodom i koje su isisavale tzv. „nezdravu krv“, a već da su bili o svemu najobavešteniji u…
-
KAKO SMO PROSVETLELI – SOMBORSKE SVETILJKE
Nadzor nad osvetljenjem somborskih ulica pominje se u obavezama gradskog konzula još 1813. godine. Prvi trag o sistemskom osvetljenju središta grada potiče iz 1828. godine, kada je osam lampi postavljeno ispred Gradske kuće, a četiri godine kasnije i oko zgrade Županije (po potrebi su bili osvetljavani i vašari ili svetkovine) Polovinom 19. veka gradska uprava je zaključila da su mnogi ulični fenjeri razbijeni, pa je gradonačelnik Stevan Lalošević predložio nabavku 50 novih fenjera, koji bi bili postavljeni po važnijim ulicama i na pijaci. Prema podatku iz 1854. godine, svaki fenjer je, tokom noći, trošio oko tri decilitra ulja od repice, a svetleo je pomoću stenjka (fitilja). Godine 1858. središnje gradske…
-
STARI SOMBORSKI SALAŠI
Bački salaš – mnogoopevan znamen poetičnosti prostora ravnice prostrte između Dunava i donjeg toka Tise – postoji, po mišljenjima istoričara i etnologa, još od 15 veka. Etimološko značenje naziva salaš korene ima u mađarskom jeziku, u reči szállás zabeležene najranije u 13. veku, sa značenjem zaštićeno mesto, odnosno azil (i u savremenom mađarskom jeziku ova odrednica ima značenje konačište, odnosno prenoćište). Na putopisnoj mapi Hejnriha Otendorfa pored Sombora je 1667. godine, na nemačkom, upisan toponim Salaš (Sallasch), a naziv sallasch zapisan je i 1735. g. na nemačkom jeziku u popisu ostavine somborskog kapetana Jovana Janka Brankovića. U dokumentu pisanom crkvenoslovenskim jezikom četrdesetih godina 18. veka pustare oko Sombora, ali i…
