Kao posledica carske naredbe od 1729. g. da se u svim zemljama austrijske krune raširi kult novokanonizovanog svetitelja Ivana Nepomuka, zaštitnika od poplava i zaštitnika svete tajne ispovedi, podizane su crkve i kapele posvećene ovom svetitelju. Ivan Nepomuk je rođen polovinom 14. veka i bio je češko-nemačkog porekla, a u mladosti je studirao teologiju u Padovi i postao doktor kanonskog prava. Imenovan je za vikara praškog nadbiskupa, a u sukobu između crkve i češkog kralja Vaclava zalagao se za očuvanje crkvenog integriteta i autonomije, zbog čega je bio pogubljen. Kasniji izvori (iz polovine 15. veka) navode da je Ivan Nepomuk pogubljen zbog zaveta da ne izda svetu tajnu ispovedi, nakon…
-
-
OBESNA ĆUD BAČKOG PLEMIĆA
O obestima i neobuzdanim ćudima bogate bačke plemićke vlastele pričane su i ostale zapisane mnogobrojne zgode. U drugoj polovini 18. i tokom većeg dela 19. veka bački vlastelini su bili pravi mali kraljevi, posednici desetina hiljada jutara zemlje, sa bogatstvom i prihodima tolikim, da često više ni sami nisu znali šta i koliko imaju. Jedna o najbogatijih i najuticajnijih bačkih plemićkih porodica bili su pomađareni Bunjevci Latinovići, koji su plemstvo dobili još početkom 18. stoleća. Tokom druge polovine 19. veka u Bačkoj, na ogromnim imanjima u susednim selima Boršod i Kaćmar, 30-tak kilometara severno od Sombora, živeo je bogati, dekadentni i obesni Ivan (Hanzi) Latinović, čukununuk Danila Latinovića, koji je…
-
PAŠINA KULA – NAJDUGOVEČNIJE SOMBORSKO ZDANJE
Iz perioda turske uprave nad Somborom (1541-1687) postoji pouzdano svega jedna sačuvana građevina – Pašina ili Turska kula. Ona predstavlja jedini beleg turskog vojnog prisustva u Somboru i najstarije je sačuvano gradsko zdanje, koje je svoj sadašnji oblik dobilo tokom prve polovine 18. veka, nekoliko decenija nakon turskog povlačenja. Ova kula predstavljala je deo nekadašnje turske tvrđave, koja je, verovatno, podignuta na temeljima nekadašnje srednjovekovne tvrđave braće Cobor, iz predturskog perioda. Ovdašnja vlastelinska i plemićka porodica Cobor dobila je 1469. g. dozvolu od ugarskog kralja Matije Korvina da u svom rezidencijalnom središtu Coborsentmihalju, preteči današnjeg Sombora, podigne utvrđenje (kaštel), načinjeno od kamena i drveta, što je do 1476. g. i…
-
NAJSTARIJI SOMBORSKI SOKAK
Uz susednu Dositejevu ulicu (nekada Pašina), današnja Pariska ulica jedna od najstarijih somborskih ulica, a protezala se od Trga Sv. Trojstva do južnog gradskog šanca (kasnije Venca) i pouzdano je postojala još u vreme turske uprave gradom. Tradicionalno je ova ulica bila središte zanatskih radnji. Neko vreme, polovinom 19. veka, na kraju ulice (na mestu kasnije kuće Jakobčića) nalazilo se gradsko poštansko zdanje porodice Volf, te je ulica nazvana Novopoštanskom (staro mesto ove pošte bilo je u uličici preko puta Male pravoslavne crkve). Prilikom preimenovanja dela somborskih ulica imenima mađarskih istorijskih ličnosti, krajem 19. veka, Novopoštanska ulica prozvana je Zrinji ulicom, po imenu Nikole Šubića Zrinskog (Zrínyi Miklós), znamenitog hrvatskog…
-
IVANJDANSKI VENČIĆI
Po Somboru i okolnim naselјima, kao i po celoj Bačkoj i Vojvodini, raširen je, još uvek, prastari običaj pletenja ivanjdanskih venčića. Pletenje venčića od ivanjskog i drugog letnjeg cveća predstavlјa očuvani ritual dubokih paganskih i staroslovenskih korena. Ivanjdan (Ivandan, Ivanje), koji se poklapa sa hrišćanskim praznikom Rođenja svetog Jovana Krstitelјa i Preteče (kod pravoslavnih hrišćana 24. juna po julijanskom, odnosno 7. jula po gregorijanskom kalendaru), predstavlјa jedan od najvažnijih datuma u narodnom kalendaru svih slovenskih naroda i neposredno je vezan za dan letnjeg solsticija ili dugodnevnice, a u osnovi njegovih ritualnih običaja nalazilo se poštovanje kulta sunca i svetlosti. U godišnjem krugu, ovaj praznik bio je simetričan Božiću, kao danu…
-
SOMBORSKE IVANJDANSKE VATRE
U predvečerje praznika Rođenja svetog Jovana Krstitelja (Ivandan, Ivanje, 24. juna/7. jula), u somborskih i bačkih Srba i u Bunjevaca poštovani su brojni stari običaji, blisko vezani sa snažnim kultom sunca i svetlosti, odnosno letnjim solsticijem, očuvanim još iz dubokih paganskih vremena (stari hroničari su, govoreći o igrama nekrštenih Slovena, zabeležili da čeres ognj skačjut, a podatak iz 1282. g. govori da pred vrati domov svoih požar zapalivši preskakajot, po drevnome nekomu običaju). Ivanjdanske vatre bile su letnji pandan paljenju božićnog badnjaka, a njihovo paljenje bilo je poznato svim slovenskim narodima, ali se održalo uglavnom kod Ukrajinaca i Srba (bilo je to vreme opšteg paznika koji se nazivao Kupala, a…
-
KAKO JE MONOŠTORSKI SKELEDŽIJA PREVEZAO TITA
U maniru srednjovekovnog feudalnog plemstva pripadnici nekadašnjeg jugoslovenskog komunističkog vrha često su odlazili u višednevni lov, koji nije predstavljao samo strast i razonodu, već i meru pripadnosti najuticajnijem upravljačkom krugu, u kome se, često, rešavala i politička sudbina svakog od njih, ali gde su došnošene i važne, ponekad sudbinske odluke o državnoj politici. Bilo je nezamislivo da visoki rukovodilac odbije poziv neprikosnovenog vladara države i partije za odlazak u lov, ili izrazi svoje protivljenje prema činu ubijanju životinja, u kom mahom nije bilo mere. Mada je Maršal Tito, doživotni predsednik SFRJ, svega jednom zvanično posetio Sombor (19. aprila 1969), mnogo puta je prošao kroz ovaj grad, odlazeći na svoja omiljena…
-
SPOMENIK KRALJU ALEKSANDRU U SOMBORU
Nije Sombor kroz istoriju imao sreće sa svojim spomenicima, posebno ne sa onima koji su se odnosili na istorijske ličnosti. Uklonjeni su, posle Prvog svetskog rata, spomenici Francu I, austrijskom caru (piramidalni obelisk podignut 1820. g. na početku pijace „u lancima“), Jožefu Švajdlu, mađarskom generalu iz vremena Revolucije 1848/49. godine, inače rođenom Somborcu nemačkog porekla (podignut 1905. g. na ulazu u Županijski park) i Ferencu Rakociju, predvodniku mađarskog ustanka protiv Habzburške vlasti s početka 18. veka (podignut 1912. g. na današnjem Trgu Republike, ispred Gradskog muzeja). Uklonjen je, posle Drugog svetskog rata (1947), i barokni spomenik Svetom Trojstvu, podignut još 1774. g. na istoimenom trgu ispred Gradske kuće, a na…
-
PČELARSTVO U SOMBORU
Kovanluk ili pčelarenje bili su najčešća sporedna privredna aktivnost somborskih zemljodelaca. Ogromni okolni pašnjaci i livade, kao i obližnje šume i barska vegetacija, predstavljali su savršen preduslov za gajenje pčela. Još je na turskom katastarskom popisu iz 1570. g. u Somboru, na ime desetine od košnica i pčelarenja, sakupljen iznos od 200 akči. Svega osam godina kasnije (1578) popis navodi da deswetina od košnica u Somboru iznosi 920 akči (veća nego od ovčarstva, koje je bilo glavna grana stočarstva). Očito, u samo jednoj deceniji plečarstvo je višestruko uznapredovalo. Na prvom austrijskom popisu, nastalom 1699. godine, 12 godina nakon izgona Turaka, u vlasništvu Somboraca zapisana je 651 košnica, a 1702. godine, uoči…
-
SOMBORSKE PIJACE
Još je 1749. g. četvrtim članom Elibertacione povelje carice Marije Terezije potvrđeno da slobodnom i kraljevskom gradu Somboru pripada pravo na dohodak od pijačarine, a članom 13 određena su dva pijačna dana tokom sedmice (sreda i subota), kao i datumi četiri godišnja vašara (dozvoljeno je da toliko puta godišnje mogu da budu održani i stočni vašari). Prvi vašar u godini održavan je na rimokatoličke Blagovesti, drugi o pravoslavnom Spasovdanu, treći o pravoslavnoj Velikoj Gospojini (ovaj vašar bio je i najveći, a na njega bi bilo doterano i po 2.000 grla marve), a četvrti na katoličke Svisvete (od 1814. g. datum četvrtog vašara bio je, odlukom cara Franca I, pomeren za…
