Uz susednu Dositejevu ulicu (nekada Pašina), današnja Pariska ulica jedna od najstarijih somborskih ulica, a protezala se od Trga Sv. Trojstva do južnog gradskog šanca (kasnije Venca) i pouzdano je postojala još u vreme turske uprave gradom. Tradicionalno je ova ulica bila središte zanatskih radnji. Neko vreme, polovinom 19. veka, na kraju ulice (na mestu kasnije kuće Jakobčića) nalazilo se gradsko poštansko zdanje porodice Volf, te je ulica nazvana Novopoštanskom (staro mesto ove pošte bilo je u uličici preko puta Male pravoslavne crkve). Prilikom preimenovanja dela somborskih ulica imenima mađarskih istorijskih ličnosti, krajem 19. veka, Novopoštanska ulica prozvana je Zrinji ulicom, po imenu Nikole Šubića Zrinskog (Zrínyi Miklós), znamenitog hrvatskog…
-
-
IVANJDANSKI VENČIĆI
Po Somboru i okolnim naselјima, kao i po celoj Bačkoj i Vojvodini, raširen je, još uvek, prastari običaj pletenja ivanjdanskih venčića. Pletenje venčića od ivanjskog i drugog letnjeg cveća predstavlјa očuvani ritual dubokih paganskih i staroslovenskih korena. Ivanjdan (Ivandan, Ivanje), koji se poklapa sa hrišćanskim praznikom Rođenja svetog Jovana Krstitelјa i Preteče (kod pravoslavnih hrišćana 24. juna po julijanskom, odnosno 7. jula po gregorijanskom kalendaru), predstavlјa jedan od najvažnijih datuma u narodnom kalendaru svih slovenskih naroda i neposredno je vezan za dan letnjeg solsticija ili dugodnevnice, a u osnovi njegovih ritualnih običaja nalazilo se poštovanje kulta sunca i svetlosti. U godišnjem krugu, ovaj praznik bio je simetričan Božiću, kao danu…
-
SOMBORSKE IVANJDANSKE VATRE
U predvečerje praznika Rođenja svetog Jovana Krstitelja (Ivandan, Ivanje, 24. juna/7. jula), u somborskih i bačkih Srba i u Bunjevaca poštovani su brojni stari običaji, blisko vezani sa snažnim kultom sunca i svetlosti, odnosno letnjim solsticijem, očuvanim još iz dubokih paganskih vremena (stari hroničari su, govoreći o igrama nekrštenih Slovena, zabeležili da čeres ognj skačjut, a podatak iz 1282. g. govori da pred vrati domov svoih požar zapalivši preskakajot, po drevnome nekomu običaju). Ivanjdanske vatre bile su letnji pandan paljenju božićnog badnjaka, a njihovo paljenje bilo je poznato svim slovenskim narodima, ali se održalo uglavnom kod Ukrajinaca i Srba (bilo je to vreme opšteg paznika koji se nazivao Kupala, a…
-
KAKO JE MONOŠTORSKI SKELEDŽIJA PREVEZAO TITA
U maniru srednjovekovnog feudalnog plemstva pripadnici nekadašnjeg jugoslovenskog komunističkog vrha često su odlazili u višednevni lov, koji nije predstavljao samo strast i razonodu, već i meru pripadnosti najuticajnijem upravljačkom krugu, u kome se, često, rešavala i politička sudbina svakog od njih, ali gde su došnošene i važne, ponekad sudbinske odluke o državnoj politici. Bilo je nezamislivo da visoki rukovodilac odbije poziv neprikosnovenog vladara države i partije za odlazak u lov, ili izrazi svoje protivljenje prema činu ubijanju životinja, u kom mahom nije bilo mere. Mada je Maršal Tito, doživotni predsednik SFRJ, svega jednom zvanično posetio Sombor (19. aprila 1969), mnogo puta je prošao kroz ovaj grad, odlazeći na svoja omiljena…
-
SPOMENIK KRALJU ALEKSANDRU U SOMBORU
Nije Sombor kroz istoriju imao sreće sa svojim spomenicima, posebno ne sa onima koji su se odnosili na istorijske ličnosti. Uklonjeni su, posle Prvog svetskog rata, spomenici Francu I, austrijskom caru (piramidalni obelisk podignut 1820. g. na početku pijace „u lancima“), Jožefu Švajdlu, mađarskom generalu iz vremena Revolucije 1848/49. godine, inače rođenom Somborcu nemačkog porekla (podignut 1905. g. na ulazu u Županijski park) i Ferencu Rakociju, predvodniku mađarskog ustanka protiv Habzburške vlasti s početka 18. veka (podignut 1912. g. na današnjem Trgu Republike, ispred Gradskog muzeja). Uklonjen je, posle Drugog svetskog rata (1947), i barokni spomenik Svetom Trojstvu, podignut još 1774. g. na istoimenom trgu ispred Gradske kuće, a na…
-
PČELARSTVO U SOMBORU
Kovanluk ili pčelarenje bili su najčešća sporedna privredna aktivnost somborskih zemljodelaca. Ogromni okolni pašnjaci i livade, kao i obližnje šume i barska vegetacija, predstavljali su savršen preduslov za gajenje pčela. Još je na turskom katastarskom popisu iz 1570. g. u Somboru, na ime desetine od košnica i pčelarenja, sakupljen iznos od 200 akči. Svega osam godina kasnije (1578) popis navodi da deswetina od košnica u Somboru iznosi 920 akči (veća nego od ovčarstva, koje je bilo glavna grana stočarstva). Očito, u samo jednoj deceniji plečarstvo je višestruko uznapredovalo. Na prvom austrijskom popisu, nastalom 1699. godine, 12 godina nakon izgona Turaka, u vlasništvu Somboraca zapisana je 651 košnica, a 1702. godine, uoči…
-
SOMBORSKE PIJACE
Još je 1749. g. četvrtim članom Elibertacione povelje carice Marije Terezije potvrđeno da slobodnom i kraljevskom gradu Somboru pripada pravo na dohodak od pijačarine, a članom 13 određena su dva pijačna dana tokom sedmice (sreda i subota), kao i datumi četiri godišnja vašara (dozvoljeno je da toliko puta godišnje mogu da budu održani i stočni vašari). Prvi vašar u godini održavan je na rimokatoličke Blagovesti, drugi o pravoslavnom Spasovdanu, treći o pravoslavnoj Velikoj Gospojini (ovaj vašar bio je i najveći, a na njega bi bilo doterano i po 2.000 grla marve), a četvrti na katoličke Svisvete (od 1814. g. datum četvrtog vašara bio je, odlukom cara Franca I, pomeren za…
-
SOMBORSKA MAĐARSKA ČITAONICA
Sve do četrdesetih godina 19. veka u Somboru nije bilo javnih knjižnica – biblioteka, niti ustanova koje bi se bavile knjigom. Istina, postojala je svojevremeno skromna biblioteka nekadašnjeg franjevačkog manastira u Somboru (nešto preko 400 knjiga), koji je ugašen 1786/87. godine, kao i školska biblioteka koja je uspešno radila u sklopu somborske Srpske učiteljske škole (Preparandije), ali to su bile interne biblioteke. Na tragu kulturno-prosvetnih delatnosti liberalnog reformatora mađarskog društva grofa Sečenji Ištvana, polovinom 1844. g. i ovdašnji mladi mađarski intelektualci počeli su da rade na osnivanju gradske čitaonice u Somboru. U prvo vreme nije se postavljalo pitanje nacionalnog predznaka čitaonice, i namera osnivača bila je da u njeno osnivanje…
-
KAD SE ŽENI KOSTIĆ LAKA…
Laza Kostić (1841-1910), već kao proslavlјen i omilјen srpski pesnik, deverovao je 1. maja 1870. g. u Somboru Kosti Raduloviću (1842-1895), karlovačkom profesoru i novopostavlјenom upravitelјu somborske Niže varoške gimnazije, kasnije profesoru istorije, zemlјopisa i nemačkog jezika u somborskoj Preparandiji i jednom od urednika ovdašnjeg lista „Bačvanin“. Kostić je, inače, u Somboru često boravio, još od detinjstva i mladosti, a ovde je imao bliske rođake, odnosno znatno stariju braću od rođene tetke – uglednog pravnika, velikog župana i sudiju mađarskog vrhovnog suda Niku Mihajlovića i njegovog rođenog brata Đoku, imućnog somborskog trgovca. Ujedno, i njegova druga rođena tetka (majka-Kata, kako je Laza zvao), koja ga je odhranila nakon majčine smrti,…
-
SOMBORSKA GIMNAZIJA
Na mestu nekadašnjeg turskog kupatila, na kome je još 1698. g. Somborac Martin Lipković dobio saglasnost da podigne pivaru i poštu, svečano je u maju 1781. g. postavljen kamen-temeljac za novo zdanje gradske Gramatikalne škole. Nova školska zgrada – jednospratnica sa izduženim prizemnim traktom u dvorištu – podignuta je već naredne godine, a đaci su sa svojim nastavnicima, nakon otpevane himne „Veni Creator Spiritus“ i odslužene mise u crkvi Sv. Trojstva, ušli u nove školske učionice 5. novembra iste godine. U zapisu svoje hronike somborski franjevac fra Bona Mihaljević navodi da je 1785. godine, dana 18. oktobra, javnom naredbom, somborski Magistrat, bez ikakvog razloga, na najveće zaprepašćenje građana, a najviše…
