Prema poslednjoj volji imućnog somborskog zemljoposednika Stevana Ekema Konjovića (1828-1910), koji je Srpskoj pravoslavnoj crkvenoj opštini u Somboru ostavio zaveštanje, sa 110 jutara zemlje i 80.000 kruna gotovine, podignuta je, kraj Velikog pravoslavnog groblja u Somboru, njegova zadužbina – kapela Sv. arhiđakona Stefana. Oporukom zadužbinara iz 1910. g. za predsednika patronata zadužbine imenovan je somborski jeromonah prezviter Stefan Ilkić, jedan od najumnijih i najobrazovanijih somborskih sveštenika u 20. veku (tada na službi u Kikindi). Izgradnju zadužbine privremeno je sprečilo izbijanje Prvog svetskog rata. Kada se, nakon rata, Stefan Ilkić 1920. g. vratio u Sombor, 1. oktobra postavljen je za staratelja zadužbine Stevana Konjovića. Patronat za izgradnju zadužbine poverio je izradu…
-
-
AVRAM MRAZOVIĆ – VELIKO IME SRPSKE PROSVETE I KULTURE
Srpska sveštenička i činovnička porodica Mrazović najranije je u Somboru zabeležena između 1724. i 1732. godine, kada je, kao sveštenik somborske crkve Sv. Jovana Preteče, zapisan Jovan Mrazović. Jovanov sin Georgije Mrazović (1731-1805) bio je, takođe, sveštenik ove crkve, a somborski paroh bio je pune 53 godine. Najpoznatiji u nizu znamenitih ličnosti ove porodice i, svakako, jedan od najznačajnih Somboraca u njegovoj viševekovnoj povesnici, bio je Avram Mrazović (1756-1826), sin sveštenika Georgija Mrazovića i Ane, rođ. Pačirski, znameniti srpski prosvetitelj, književnik, pedagoški pisac i prevodilac, dugogodišnji senator slobodnog i kraljevskog grada Sombora, oblasni školski nadzornik za pravoslavne škole i osnivač i upravnik somborske gradske škole „Norma“, sa prvim tečajevima za…
-
EVANGELIČKA CRKVA U SOMBORU
Uz vekovni primat dve velike hrišćanske crkve u Somboru – pravoslavne i rimokatoličke – polovinom 19. veka pojavile su se, među ovdašnjim žiteljima mađarske, slovačke i nemačke narodnosti, i dve protestantske hrišćanske zajednice – evangelička i reformatska. Evangelička crkva, koja se još naziva i luteranskom ili augzburškom verom, pojavila se u Nemačkoj u vreme reformacije, u 16. veku, a vremenom se širila i na okolne zemlje, pa i na Slovačku i Mađarsku. Između dva svetska rata u Kraljevini Jugoslaviji bile su razdvojene slovačka i nemačka evangelička crkva. Najraniji zapisani podaci o evangeličkim vernicima u Somboru potiču iz 1837. godine, kada je zabeleženo petoro pripadnika te veroispovesti. Godine 1848. u Somboru…
-
GRAŠALKOVIĆEVA PALATA U SOMBORU – ZGRADA IZ KOJE JE NASELJENA BAČKA
Uprava komorskih dobara u Bačkoj dobila je, ubrzo nakon elibertacije Sombora 1749. godine, plac preko puta Gradske kuće i 24. jula 1750. g. na ovom mestu svečano je postavljen kamen temeljac buduće zgrade Komorske administracije. Uz kamen je postavljen i navodni ulomak svetog krsta iz Jerusalima, kao i dva srebrna novčića i jedan zlatnik. Somborski Magistrat priložio je 500 forinti za izgradnju zgrade, isto koliko je platio i za otkup Gradske kuće od udove somborskog kapetana grofa Jovana Brankovića. Najzaslužniji za podizanje ovog zdanja bio je tadašnji bački komorski administrator Franc Jozef Redl, ali je zdanje kasnije ponelo ime njegovog nadređenog, moćnog i zaslužnog predsednika Ugarske kraljevske komore (od 1748.…
-
BUNDEVA I BUNDEVARA
U šali se kaže da je bundeva najviša bačka planina (Sremci već imaju Frušku goru, a Banaćani Vršački breg). Kada se popneš na nju, vidiš ravnicu do komšijskog atara, pa i dalje. Bundeva, tikva, ludaja ili misirača, kako se sve naziva u Vojvodini ova jednogodišnja biljka puzavica, pripada tzv. vreži. Tim imenom se u bačkoj nazivaju sve puzavice (lubenice, dinje, bundeve, tikvice i krastavac), koje, obično, rastu na njivi kao međuusev pored kukuruza, ili uz baštensku tarabu (plot). Mada se za bundevu znalo još u antičko vreme, današnja najrasprostranjenija okrugla bundeva stigla je u Evropu, kao i kukuruz, suncokret, krompir, paradajz ili duvan, preko okeana, nakon otkrića Amerike. Bundeva je…
-
SOMBORSKA PREPARANDISTIKINJA – NAJUMNIJA SRPKINJA
Isidora Sekulić jedna je od najumnijih Srpkinja u istoriji našeg naroda. Kao žena beskrajno visokih etičkih normi, izuzetne književne i jezičke nadarenosti, te nesagledive širine obrazovanja i razumevanja, Isidora Sekulić je do danas ostala neprevaziđena u srpskoj kulturi. Nјeni tragovi u našoj književnosti duboki su, jasni, a misaono samonikli i snažni, i danas, nakon više od pola veka kako velika književnica nije među nama, i nakon punog stoleća kako su 1913. i 1914. g. objavlјene njene prve knjige. Bačvanka, poreklom iz onog najjunačnijeg dela Bačke nazvanog Šajkaška, Isidora Sekulić je rođena 17. februara 1877. g. u selu Mošorinu, nedaleko od Žablјa i Titela. Osnovnu školu i tri razreda realke učila…
-
ČIKA VELJKO – GROMOVITI RAVANGRADSKI BARD
Velјko Petrović (1884-1967), rođeni Somborac, pesnik, pripovedač, publicista, književni i likovni kritičar, istoričar umetnosti, enciklopedista, novinar i nenadmašni usmeni kozer, bio je jedan od najplodnijih i najbolјih srpskih književnih stvaralaca u 20. veku. Ovaj strastvenik prošlosti, vrstan poznavalac srpske istorijske i kulturne baštine u Vojvodini i najizrazitiji pripovedač ravničarskih motiva, rođen je 23. januara / 4. februara 1884. g. u Somboru, kao sin sveštenika Svetođurđevske crkve i preparandijskog katihete Đorđa Petrovića. Velјkova mati Mileva bila je kćer ovdašnjeg sveštenika Jovana Momirovića, a preminula je svega par nedelјa po Velјkovom rođenju. Osnovnu školu i gimnaziju Velјko Petrović je pohađao u rodnom gradu i tu je, još mladićem, zadahnut tim somborskim „gospodstvenim…
-
TRI SRUŠENA SPOMENIKA
Kada se Sombor, po završetku Prvog svetskog rata i prisajedinjenja Vojvodine Srbiji, odnosno ujedinjenja južnoslovenskih zemalja, našao krajem 1918. g. u novoj državnoj zajednici – Kraljevini SHS, počela je brza promena svih segmenata koji su simbolizovali raniju pripadnost mađarskoj državi u okviru nekadašnje Dvojne monarhije. Menjani su nazivi ulica koje su nosile imena ličnosti iz mađarske nacionalne istorije, promenjen je jezik lokalne administracije, kao i nastavni jezik u školama, a gradska, županijska i državna vlast trudila se da u svim sferama života iskaže novi, srpski i jugoslovenski duh i karakter grada. Sveobuhvatnom uklanjanju tragova prethodne države cenu su platila i tri gradska spomenika, posvećena Francu I, austrijskom caru (iz 1820),…
-
LEBAC
Hleb ili lebac na srpskom, kruv na bunjevačkom i šokačkom, kenyér na mađarskom, brot na nemačkom, chlieb na slovačkom, xлїб na rusinkom, lehem na hebrejskom, manglo na romskom ili ciganskom… Sve su to nazivi koji se u Bačkoj koriste za najvažniji proizvod što ga ljudska ruka ovde spravlja – nasušni hleb. Ovaj krajnji rezultat čovekovog truda da uzore, poseje, požanje i ovrši, te da žito pretvori u brašno, a brašno u hleb, poštovan je kao najveća svetinja. Žito se mlelo u vodenicama ili suvajama s jeseni i s proleća, a svako domaćinstvo imalo je svoje hlebno brašno, koje je čuvano na tavanu kuće, obično u velikim drvenim sanducima. Po jednom…
-
KAD SAM BIO MLAĐAN LOVAC JA…
Stanovnici Sombora bavili su se lovom još u 17. i 18. veku, o čemu nema mnogo sačuvanih podataka. Okolne bare i ritovi, kao i šumarci u području prema Dunavu, bili su puni sitne i nešto krupnije divlјači (vukova, divlјih svinja, jelena, srndaća, lisica, zečeva, jazavaca i vidri), a kraj okolnih bara živele su brojne ptičje vrste (gnjurci, čaplјe, rode, gakovi, labudovi, divlјe guske i patke, liske, jarebice, prepelice, fazani, ždralovi, barske kokice, šlјuke, vodomari, golubovi, grlice i druge manje i veće ptice). Bilo je i mnogo ptica grablјivica koje su ugrožavale salašku živinu (jastrebova, sokolova, kobaca, rečnih orlova). Verovatno da su somborski graničari, ili barem njihovi oficiri, do 1729. g.…
