Dok je ponosni montanjar herojski guslao, Šumadinac je već dozivao goru da mu pričuva ovce dok on siđe dole do devojke, a naš čulni prečanluk i severna ravnica su lumpovali. Dabome, lumpovalo se najviše uz bećarac. Bećarac već duže od dva veka predstavlja jednu od prepoznatljivih odlika Vojvodine i jednako se pevao među ovdašnjim srpskim, bunjevačkim i šokačkim življem, kako po Bačkoj, tako i po Sremu ili Banatu, ali i po susednoj Slavoniji i Baranji. Dugo se za bećarac nije marilo, pa ni Vuk Karadžić u svom sakupljačkom radu nije obratio pažnju na njega, te bećerac nije bio priznat kao narodna baština, mada je bio i ostao lepa i izvorna…
-
-
NAJLEPŠA BUNJEVAČKA “PISMA”
Nijedan narod u Bačkoj nema toliki broj prepoznatljivih i lepih svojih pesama, kao što ih imaju bački Bunjevci. Ali, istovremeno, nijedan narod u Bačkoj nije toliko bio izložen pokušajima asimilacije kao što su to, već duže od dva stoleća, Bunjevci. U zvaničnim dokumentima ovi potomci doseljenika iz zapadne Hercegovine, jugozapadne Bosne, severne Dalmacije, Like, pa i Gorskog Kotara, katoličke vere, novoštokavskog narečja i ikavskog dijalekta , koji su pristigli u Bačku u nekoliko migracionih talasa od početka do kraja 17. stoleća, nazivani su Dalmatima, Ilirima i katoličkim Racima. Ipak, u svojoj internoj tradicionalnoj komunikaciji ovi ljudi uvek su sebe nazivali Bunjevcima. Taj patrijarhalan, fizički naočit, vredan, čestit, ponosan, veseo, ali…
-
NAJSTARIJA SOMBORSKA IKONA
Navršilo se tri veka kako se u Somboru nalazi stara ikona Presvete Bogorodice sa Hristom, ikonopisana na drvetu decenijama, a možda i vekovima pre prispeća u Sombor. Po izgonu Turaka 1687. godine, ovdašnji Srbi su preuzeli jednu od šest turskih džamija, koja se nalazila u severozapadnom delu tadašnjeg Sombora, i pretvorili je u pravoslavnu crkvu posvećenu Sv. Jovanu Preteči, u narodu nazvane Svetopretečeva crkva (kasnije, nakon izgradnje današnje Svetođurđevske crkve u Somboru, ovaj hram biće prozvana Malom pravoslavnom crkvom). U vreme tzv. „Varadinskog rata“ između Austrije i Turske, u Somboru, koji je tada bio graničarski šanac na Potiskoj vojnoj granici i u ovoj crkvi, utočište su 1716. god. našli kaluđeri…
-
SOMBORSKI AERODROM
Na mestu nekadašnje velike gradske Bukovačke šume, koja je iskrčena početkom sedamdesetih godina 19. veka, sa leve strane puta prema Apatinu, mađarska vojska i nemački Vermaht su, između 1942. i 1944. godine, podigli vojni aerodrom. Na izgradnji aerodroma su, uglavnom pod prisilom okupacionih vlasti, radili Somborci i stanovnici okolnih salaških i seoskih naselja (Bukovca, Kupusine i Prigrevice), a kao prinudna radna snaga bili su angažovani i radni odredi somborskih Jevreja. Izgrađena su četiri velika vojna hangara, od kojih dva nisu bila sasvim dovršena do povlačenja nemačkih i mađarskih trupa, a uz jednu betonsku poletno-sletnu stazu, dužine 1.800, a širine 60 metara, načinjeno je i nekoliko travnatih staza za poletanje i…
-
SOMBORSKI PROTA – SRPSKI PATRIJARH (Georgije Branković)
Đorđe Branković, somborski prota, dugogodišnji upravitelј ovdašnje Srpske učiteljske škole (Preparandije), kasnije vladika temišvarski, mitropolit karlovački i patrijarh srpski, rođen je 1830. g. u Kulpinu, kao sin paroha i nekadašnjeg sentandrejskog preparandiste Timotija Brankovića, i Jelisavete, devojaštvom iz ugledne i stare porodice somborskih Bikara. Osnovnu školu Đorđe Branković je završio u Senti, gde je od 1833. g. njegov otac bio paroh. U Vrbasu je završio četiri razreda evangelističke gimnazije, a peti i šesti razred gimnazije pohađao je u Baji. Studije filozofije u Nađkerešu prekinuo je 1848. g. zbog Mađarske revolucije. Između 1849. i 1852. g. radio je kao gradski podbeležnik u Senti, a između 1852. i 1855. g. pohađao je…
-
GIMNASTICIRANJE LAZE KOSTIĆA
U mladosti mršav i nestabilnog zdravlja, Laza Kostić je počeo intenzivno da vežba i bavi se trčanjem, brzim i dugim hodanjem i gimnastikom. Tako je činio duže od 40 godina, sve do pred kraj života. Još 1872. g. Laza Kostić bio je jedan od pokretača i prvi predsednik „Prvog novosadskog društva za đimanstiku, gašenje vatre i veslanje“, koje list Zastava 1874. g. beleži sa imenom „Soko“. Gimnasticira i trči i dok je skoro sedam godina boravio na Cetinju, u Crnoj Gori (1884-1891), a okolna čobančad bi, kada bi ga videla onako krakatog, bez šešira i kape, kako trči po brdima i proplancima, počela da se dovikuje: “Haaa, eno onog manitog,…
-
TRI TOPOVSKE KUGLE
U nemirnom i burnom vremenu Mađarske građanske revolucije 1848/49. godine, koja je započela u martu 1848. g. kako bi se zbacio političko-državni jaram austrijske Habzburške kuće i kako bi bio obnovljen nekadašnji državni suverenitet Mađarske, srpsko-mađarski odnosi u Somboru bili su, u prvo vreme, bliski i srdačni, a zatim su se, još neko vreme, kretali linijom nezameranja i nesukobljavanja. Među tadašnjim stanovništvom Sombora južnoslovenski element bio je vidno najbrojniji (Srba je bilo preko 50%, a Bunjevaca preko 25%) i stanovništvo je, na početku, imalo snažne simpatije prema zahtevima Revolucije. Ipak, ubrzo je postalo jasno da proklamovana individualna građanska prava ni izbliza nisu zadovoljila pripadnike namađarskog stanovništa, pa su, uskoro, bili…
-
ŽELEZNICA U VAROŠI SOMBORSKOJ
Predstavnici Sombora (zemljomer Antonije Konjović i član gradske uprave Mihailo Kockar) bili su 1864. g. na savetovanju u Subotici, gde je odlučeno da se počne sa trasiranjem pruge koja će od Subotice ići do Sombora, a odatle do Dalja. U Somboru je iste godine osnovan i Odbor za izgradnju železnice, koji je u Pešti podigao zajam od 2.000 forinti, koliko je, kao avans, obezbeđeno za početak trasiranja pruge. Zemljani radovi i znatan deo pruge završeni su već do 1866/67. godine, ali su još više od dve godine trajali radovi na dodatnoj infrastrukturi. Kada je pet godina posle odluke o izgradnji, 11. septembra 1869. godine, ulaskom prvog voza iz pravca Subotice…
-
BODROG – BROD KOJI JE ZAPOČEO VELIKI RAT
Ne znamo da li je svoje prvo ime dobio po skoro mitskom Bodrogu kraju Dunava, staroj tvrđavi i središtu Bodroške županije kojoj je pripadala današnja Severna Bačka, ili (verovatnije) po reci Bodrog, severnoj pritoci Tise, ali je pre 104 godine, 28. jula 1914, noćnim napadom oklopljenog austrougarskog rečnog monitora “Bodrog” počeo je Prvi svetski rat. “Bodrog” je poveo desant Dunavske flote na Beograd, ali je konvoj dočekan žestokom vatrom branilaca grada, pa su, u znak odmazde, oko 23 časa sa “Bodroga” ispaljene granate po Dorćolu i Savamali, koje su odnele i prve civilne žrtve u ovom ratu. Rečni monitor “Bodrog” je sagrađen 1903/04. godine, u brodogradilištu Danubius-Schonischen-Hartmann u Budimpešti, po…
-
VESELA BRAĆA
Svega dve godine nakon povratka u svoje rodno banatsko selo Orlovat iz Beča, gde je završio Umetničku akademiju, u kojoj je uskoro postao i asistent, i u kome je započeo uspešnu slikarsku karijeru, slikajući 13 slika mitološke sadržine za friz parlamenta u Beču, Uroš Predić je, u stilu akademskog realizma, naslikao jednu od najpoznatijih svojih slika “Vesela braća, žalosna im majka”. Veliki slikar je celog svog dugog veka (a živeo je 96 godina) vodio besprekoran, skoro monaški život, ispričao je kako je ovu sliku radio s namerom da popravi mane svojih Orlovaćana, te da njegovi selјani vide kako je ružan porok pijanstvo. Slikar je pričao, već u dubokoj starosti, kako…
