RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

KAD SAM BIO MLAĐAN LOVAC JA…

Stanovnici Sombora bavili su se lovom još u 17. i 18. veku, o čemu nema mnogo sačuvanih podataka. Okolne bare i ritovi, kao i šumarci u području prema Dunavu, bili su puni sitne i nešto krupnije divlјači (vukova, divlјih svinja, jelena, srndaća, lisica, zečeva, jazavaca i vidri), a kraj okolnih bara živele su brojne ptičje vrste (gnjurci, čaplјe, rode, gakovi, labudovi, divlјe guske i patke, liske, jarebice, prepelice, fazani, ždralovi, barske kokice, šlјuke, vodomari, golubovi, grlice i druge manje i veće ptice). Bilo je i mnogo ptica grablјivica koje su ugrožavale salašku živinu (jastrebova, sokolova, kobaca, rečnih orlova).

Glava srndaća na crtežu iz šeste knjige L. F. Marsiljija “Danubius Pannonico-Mysicus” (1726)

Verovatno da su somborski graničari, ili barem njihovi oficiri, do 1729. g. slobodno uživali pravo na lov, odnosno da ih u tome niko nije sprečavao. Još je 1728. g. Bačka županija zvanično obaveštena od viših vlasti da je dozvoljen izvoz mesa ulovljene divljači iz Ugarske u Austriju, što očito ukazuje da je lovaca i lovine ovde bilo. Dekretom cara Karla VI iz 1729. g. lov je kao pravo dodelјeno samo plemstvu, a 1786. g. car Josif II izdao je zakon o jedinstvu prava na posed i lov plemstva, koji se odnosio na način i vreme lova (od tog vremena i i obični građani i seljaci imali su pravo na lov od novembra do februara).

U okolini Sombora i somborskih pustara, osim vukova na koje su državne vlasti pokretale hajke sve do polovine 19. veka, nije bilo opasnijih grabljivica koje bi znatnije ugrožavale stoku ili useve. Vukovi, koji su, povremeno, silazili sa Karpata u Panonsku niziju, u nekim godinama su se po okolnim šumama namnožili, napadajući (posebno s jeseni ili zimi) stoku po pustarama, pa su, prema jednom izveštaju iz 1745. godine, u neposrednoj blizini Sombora nanosili veliku štetu vlasnicima stada ovaca i krda rogate marve, a u hajku na vukove bila su 1749. g. raspoređena 24 Somborca.  Još je i 1856. g. vođena hajka „na kurjake“ u obližnjoj Bezdanskoj šumi.

Vukovi su tokom 18. i prve polovine 19. veka napadali marvu na pustarama u somborskom ataru

Somborci nisu bili strastveni lovci i prilično retko su (obično samo oni imućniji) u okolnim salaškim atarima lovili sitniju divljač, najčešće zečeve, lisice, divlje patke, guske ili fazane, a znatno ređe i krupniju divljač (divlje svinje i srndaće). Pred zimu (u novembru) počinjala je hajka na zečeve, a u decembru su bila postavlјana gvožđa za lisice jer ima je tad koža bila najbolјa. Lovilo se u 18. veku puškama kremenjačama, a već tokom 19. veka lovačko oružje je usavršeno. Najčešće se u lov išlo sa psima, a krajem 19. veka počeo je kružni lov hajke na sitnu divljač, kao i lov iz zasede na krupnu divljač (jelene i divlje svinje).

Lov na rečne ili barske ptice i lov na sitnu šumsku divljač
Lovac početkom 20. veka

Lov je manje predstavljao zabavu, a više je njime čuvan atar od štetočina ili je ulov korišćen u ishrani i radi krzna. Ipak, deo bogatih Somboraca odlazio je, poput nekadašnjih plemića, u lov sa hrtovima (kasnije je ovakav lov zabranjen jer na ovom prostoru nije bilo životinje koja bi mogla da umakne brzom hrtu). Od 1872. g. ukinuto je privilegovano pravo plemstva na lov, a 1875. g. uvedene su i lovne karte (dozvole za lov), koje su izdavane (prodavane) za period od tri godine.

Tokom 1877. g. Bačko-bodroška županija, čije se središte nalazilo u Somboru, izdala je ukupno 197 lovnih dozvola, a posebne dozvole izdavali su i magistrati slobodnih i kraljevskih gradova Sombora, Subotice i Novog Sada. Na licitaciji za pravo lova na somborskom gradskom zemljištu 1878. g. nije bilo zainteresovanih, a naknadna ponuda ovdašnjeg advokata dr Janoša Cedlera od 60 forinti odbijena je kao veoma niska.

U Somboru je 1868. g. osnovano županijsko Udruženje za lov sa hrtovima, a najstarije gradsko Lovačko društvo osnovano je 1882. godine.

Lov na jelena (ctrež, 1901)
U lov su, početkom 20. veka, išle i žene iz bogatih kuća
Dama spremna za lov, početkom 20. veka
U lov se odlazilo i fijakerom (prva polovina 20. veka)
Valentin Fernbah (portret, 1926)

Od čuvenih lovaca iz ovih krajeva izdvajao se mladi veleposednik Valentin Fernbah (1871-1926), iz imućne i politički uticajne mađarizovane nemačke apatinsko-somborske porodice, koji je, krajem 19. i početkom 20. veka, lovio daleko izvan somborskog i apatinskog atara. U njegovoj lovačkoj zbirci bilo je raznih trofeja koje je Fernbah ulovio po Indiji, Cejlonu, Africi i na Arktiku (slonova, nilskih konja, nosoroga, lavova, geparda, žirafa, zebri, bivola, gazela, gnua, tuljana, morževa i belih medveda, ali i nekoliko stotina fotografija sa svojih lovačkih ekspedicija po egzotičnim predelima). Mnogi Somborci, Apatinci i Sonćani dolazili su u njegov kaštel pored Sonte, da prvi put vide ove egzotične životinje. Omiljeno Fernbahovo oružje bile su lovačka puška Šenauer Mauzer, velikokalibarska puška Ekspres 500 i sačmarica. Jednom od njih, ovaj strastveni lovac je, trećeg dana januara 1926. godine, pucao sebi u srce. Njegova porodica živela je posle u Somboru (deca su odrasla u Fernbahovom zdanju – današnoj zgradi Gradskog muzeja, a zatim su kuću imali u Florijanovoj, danas Batinskoj ulici).

Na safariju u Africi 1905. god. (Balint Fernbah je prvi s desna)
Unutrašnjost Fernbahovog kaštela u Sonti

U šumama oko Sombora lovio je kralj Aleksandar Karađorđević (u pratnji princa Pavla i nekolicine generala, kralj Aleksandar je u Somboru bio krajem januara 1926. godine, došavši u lov u šumi Kozari, između Sombora, Monoštora i Bezdana), a šezdesetih godina 20. veka svoju lovačku kuću u Štrpcu, pored Bačkog Monoštora, imao je i predsednik SFRJ Maršal Tito, koji je ovde dolazio u lov, u pratnji najviših političkih rukovodilaca i generala JNA. Lovište je obezbeđivalo 30-tak pripadnika Titove grade (još se prenose svedočenja kako se predsednik SFRJ često družio sa lovočuvarima i hajkačima – seljacima iz Bačkog Monoštora, kojima je pamtio imena i sa kojima je pričao o običnim, porodičnim stvarima i svakodnevnom životu). Osim u šumu Kozara, Tito je povremeno boravio i na obližnjiem Kazuku i Adici.

Kralj Aleksandar I Karađorđević
Tito sa Rankovićem, Kardeljom i saradnicima u lovu na monoštorskoj Adici, nedaleko od Sombora, oko 1964. god.
Tito na Štrpcu kraj Bačkog Monoštora 1975. god.
Tito sa pomoćnicima u lovu iz Bačkog Monoštora, 1978. god.

Od druge polovine 20. veka počeo je da se razvija lovni turizam u opštini Sombor (najviše je lovaca iz Italije i Nemačke). Lovci dolaze u prolećni lov na srndaće, u letnji lov na prepelice i grlice, te u jesenji lov na zečeve, fazane, divlje patke i divlje guske.    

Jelen-kapitalac u somborskom ataru Gornjeg Podunavlja
Jelen i srna u somborskom ataru Gornjeg Podunavlja
Divlje svinje

Divlja patka, divlja guska i fazan

Lovačko udruženje “Zapadna Bačka”, sa sedištem u Somboru, korisnik je lovišta “Zapadna Bačka” ukupne površine 11.278 hektara. Stalno gajene vrste divljači u ovom lovištu su srna, zec, fazan i poljska jarebica. Brojni su i lovni objekti (73 stabilne čeke, 15 čeka na drvetu, 248 hranilišta za srne, 396 solišta, 485 hranilišta za fazane, 50 hranilišta za poljske jarebice, 30 pojilišta, 16 stalnih i šest privremenih prihvatilišta za fazančiće). Udruženje ima oko 1.100 aktivnih članova.

Logo somborskog Lovačkog udruženja “Zapadna Bačka”

Čeke u šumi Kozara, između Monoštora, Bezdana i Sombora
Rogovi jelena-kapitalca

I na kraju, poznati izvođač starogradske muzike, Somborac Zvonko Bogdan, snimio je 1980. g. omiljenu lovačku pesmu “Kad sam bio mlađan lovac ja”.

[Kad sam bio mlađan lovac ja – Zvonko Bogdan]

Milan Stepanović

Ostavite komentar

Vaša e-mail adresa neće biti objavljena.