• Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Znamenite ličnosti

    EUFORIČAN DOČEK SOMBORKI SRPSKOM RUDOLFU VALENTINU

    Pre 91 godinu, u utorak, 18. septembra 1928. godine, u Somboru je priređen najveći spontani doček u istoriji grada, i to čoveku čije ime danas, ogromnoj većini, ne znači ništa. Ipak, u to vreme bio je to najpoznatiji Srbin u svetskom filmu, a njegova popularnost u tadašnjoj Kraljevini SHS mogla je da se meri sa onom vrstom euforije koju je među ljubiteljima filma i muzike na zapadu izazivala pojava Rudolfa Valentina ili, nešto kasnije, Džejmsa Dina i Marlona Branda, pa i najvećih rok zvezda poput Elvisa Prislija, Bitlsa i Roling Stonsa. Reč je o Svetislavu Ivanu Petroviću, „srpskom Rudolfu Valentinu“, poreklom iz sela Sivca kraj Sombora (njegov otac Mladen bio…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    ZAŠTO SU SOMBORCI GREJALI GARAŽU

    Somborci važe za visprene i dosetljive ljude (barem su oni uvereni da je tako), ali da to nije uvek baš tačno, svedoči jedna stara izreka: “Greju k’o Somborci garažu”. Izreka se dugo mogla čuti među starijim Somborcima, ali i Novosađanima, a odnosila se na besmislenost nekog posla. Tajnu ove izreke otkriva natpis u beogradskom dnevnom listu “Vreme”, od pre tačno 79 godina (28. jula 1940). Godine 1939. Gradska uprava u Somboru, na čijem se čelu nalazio Radivoj Stojkov, intenzivno je radila na uređenju grada. Produživana je električna mreža prema najudaljenijim gradskim predgrađima, uveden je gradski autobus za prevoz putnika (do tog vremena autobuski prevoz je predstavljalo koncesiju “Vulkan-garaže”), asfaltirani su…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SKRIVENA PESMA O OČEVIM SUZAMA

    Đorđe Petrović, nekadašnji sveštenik somborskog Svetođurđevskog hrama i preparandijski katiheta, a zatim i profesor Karlovačke bogoslovije, bio je otac Veljka Petrovića, jednog od najznačajnijih srpskih pesnika i pripovedača. Nepunih sedam godina posle smrti svoje supruge i Veljkove majke Mileve, koja je preminula svega nekoliko sedmica nakon Veljkovog rođenja, Đorđe Petrović se 1891. g. zamonašio u manastiru Kovilju, gde je, po primanju monaškog čina, dobio ime Gerasim. Posle postiženja Đorđe Gerasim Petrović vratio se svojoj profesorskoj dužnosti u Karlovačkoj bogosloviji, gde je stekao glas odličnog pojca. Već u jesen iste godine Gerasim je proizveden za patrijaršijskog dvorskog protosinđela, čime mu je bio otvoren put ka zvanju vladike (episkopa). U jesen naredne…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    DVE PRIČE O SOMBORSKOM POP-NEMIRU

    Deda po majci znamenitog srpskog pesnika i pripovedača, Somborca Veljka Petrovića, bio je ovdašnji sveštenik Jovan Momirović (1816-1902), koga su Somborci, zbog prgavog temperamenta, zvali “pop Nemir”. Momirović je bio rođeni nećak znamenitog somborskog sveštenika, preparandijskog katihete i profesora, a kasnije vladike budimskog i bačkog, Pavla Platona Atanackovića (1788-1867), i potpuno je, po rečima svog unuka, ličio na ujaka (stari Somborci su za njega govorili: Ma isti pop Paja! Isti istacki, i stas, i glava, i hod, čak i glas!). Pune 64 godine, sve do smrti, Jovan Momirović je bio služitelj i paroh somborskog Svetođurđevskog hrama. Veljko Petrović je o svom dedi ostavio zapis, opisujući ga kao čoveka naoko protivrečnog…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Znamenite ličnosti

    MAĐARSKO-SRPSKI JUNAK JANOŠ HUNJADI – SIBINJANIN JANKO

    Janoš Hunjadi ili Sibinjanin Janko rođen je 1407. godine, kao sin Vojka, a unuk Srbe, vlaškog kneza iz Banata (Jankov deda imao je, osim Jankovog oca, i sinove Magoša i Radola). Prezime Hunjadi porodica je ponela nakon što je ugarski kralj Žigmund Luksemburški 1409. g. darovao Jankovom ocu Vojku posed i zamak Vajda-Hunjad. Deo mađarskih istoričara smatrao je da je ova porodica bila srpskog porekla (mađarska legenda prenosila je da je Janko zapravo vanbračni sin kralja Žigmunda, a srpska da je vanbračni sin despota Stefana Lazarevića, a time i unuk kneza Lazara Hrebeljanovića). Sibinjanin Janko bio je tamiški župan, severinski ban, erdeljski vojvoda, kapetan beogradske tvrđave i namesnik Kraljevine Ugarske.…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKA PLEMIĆKA PORODICA BALUN

    Stara mađarska plemićka porodica poreklom iz Njitranske županije, koja je plemićku grbovnicu dobila 1569. godine, a njen predak Stefan Balun zapisan je 1635. godine. Na osnovu grbovnice iz 16. veka, plemstvo joj je potvrđeno u Njitranskoj županiji 1723. godine. Na državnom popisu ugarskih plemića 1754/55. g. u Njitranskoj županiji zapisani su Stefan i Franja Balun, a u Vespremskoj županiji Aleksandar Balun. Plemićki grb: na plavom polju štita nalazila se crvena greda, sa 12 zlatnih šestokrakih zvezda, te sa dve veće zlatne šestokrake zvezde iznad i jednom ispod grede. Donja zvezda nalazila se između dva bela jelena u skoku, na zelenom tlu. Iznad štita stojala je kaciga sa perjanicom, bez krune.…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRINC EUGEN SAVOJSKI

    U istoriji Bačke i Vojvodine značajnu ulogu je imao znameniti vojvskovođa princ Eugen Savojski, i to ne samo svojim pobedama nad Turcima u slavnoj Bitki kod Sente 1697. i kod Petrovaradina 1716. godine, već i kasnije, u vreme kada je njegova podrška često bila presudna za postojanje i opstanak Podunavske i Potiske vojne granice, u čijim su šančevima (varošicama i naseljima), tokom prve polovine 18. stoleća, srpski i bunjevački graničari predstavljali izrazitu većinu. Princ Eugen Franc Savojski rođen je 18. oktobra 1663. g. u Parizu, kao potomak znamenite italijanske plemićke porodice i najmlađe dete iz braka princa i grofa Eugena Mauricija od Savoje i Olimpije Manćini, sinovice uticajnog francuskog državnika…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    KOSTIĆEV „SPOMEN NA RUVARCA“ – PESMA KOJA JE UTEMELJILA SRPSKU MODERNU POEZIJU

    Pesma Laze Kostića „Spomen na Ruvarca“, koju je ispevao kao 24-godišnji mladić (1865), jedna je od prvih misaonih pesama slobodnog stiha i ritma u srpskoj poeziji i, svakako, jedna od najboljih pesama ne samo Kostićevog poetskog opusa, već i srpske književnosti uopšte. Miloš Crnjanski je za ovu Kostićevu pesmu napisao da je to „najlepša pesma 19. veka, svih evropskih literatura“. Kosta Ruvarac (1837-1864), inače rođeni brat znamenitih srpskih istoričara Ilariona i Dimitrija Ruvarca, bio je srpski književni kritičar, pripovedač, prevodilac i blizak prijatelj Laze Kostića. Zajedno su bili u srpskoj peštanskoj književnoj družini „Preodnica“, čiji je Ruvarac bio osnivač i najaktivniji član. Bolešljiv i siromašan, ovaj umni i obrazovan mladić…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    KAKO JE IZGLEDALA BAČKA PRE VIŠE OD TRI VEKA – CRTEŽI BAČKIH NASELJA IZ 1697. GODINE

    Prvi sačuvani izgled 15-tak bačkih sela i varošica potiče iz 1697. godine, a naslikao ih je, u ratnom topografskom albumu (nazvanom Marches et Campemens de L’ Armée Imperiale en Hongrie Sous le Commandement de Son Altesse serenissime Le Prince Eugene de Savoïe – Marševi i taborovanja carske vojske u Mađarskoj pod komandom Njegovog Visočanstva presvetlog princa Eugena Savojskog), Fransoa Nikolas Spar de Bensdorf, francuski topograf koji je služio u štabu princa Eugena Savojskog, glavnokomandujućeg austrijske vojske u Ugarskoj. On je, od prvog do poslednjeg dana austrijskog vojnog pohoda protiv Turaka, u leto 1697. godine, prvo skicirao, a potom slikao sve tabore austrijske vojske, počevši od Koluta, sela 20-tak kilometara severno…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    JUL NA SOMBORSKIM SALAŠIMA

    Jul je, uz septembar, među somborskim salašarima bio najaktvniji mesec u godini. Nakon kosidbe ječma, krajem juna, u julu je prvo košena raž, a zatim pšenica. Domaćin je svakodnevno motrio da li su usevi sazreli, i to ne toliko po slami, već po tvrdoći zrna. Nije se smelo čekati da letina prezre, kako ne bi polegla i kako se pri žetvi ne bi previše krunila. Žetva pšenice, ječma, zobi i repice bila je mukotrpan posao (opširniji opis u prilogu: https://www.ravnoplov.rs/zetva/), koji se obavljao po užarenom suncu od njegovog izlaska do zalaska (u somborskih salašara postojala je izreka, koju je početkom 19. stoleća zabeležio Avram Mrazović, da u leto jedan sat…