• DAMARI RAVNICE,  Književnost

    ENGLESKA VERZIJA MONOGRAFIJE “U TOM SOMBORU…” (“IN THAT SOMBOR TOWN…”)

      U štampi je engleska verzija monografije Milana Stepanovića U TOM SOMBORU… GRAD U PRIZMI STOLEĆA, koja se na engleskom zove IN THAT SOMBOR TOWN… SEEN THROUGH THE PRISM OF TIME. Monografija je potpuno istog obima i dimenzija kao srpska ćirilična i latinična verzija (format 31 x 24 cm, 416 strana, pun kolor, kunstdruk hartija, tvrd povez, preko 900 ilustracija). Knjiga će iz štampe izaći do kraja februara ili početka marta 2021. godine, a zainteresovani mogu da je, do izlaska, nabave po pretplatnoj ceni od 4.300,- dinara (prodajna cena biće 6.000,- dinara).

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKI LALOŠEVIĆI – RUSKI PLEMIĆI (ILI DUGO PUTOVANJE OD SOMBORA DO MANDŽURIJE)

    Čudni su putevi Gospodnji. Ova izreka možda se najbolje ocrtava na sudbini jedne grane stare somborske srpske graničarske porodice Lalošević, čije istorijsko putešestvije može da se prati od Peći do Sombora, i od Sombora do Ukrajine i Rusije, pa na kraju sve do daleke Mandžurije u Kini. Prema predanju, preci Laloševića doseljeni su u Sombor u Velikoj seobi, sa Metohije, iz Peći, starog središta srpske patrijaršije. Na popisu somborskih graničara iz 1720. g. zabeležen je Stanoje Lalošević, zastavnik u drugom konjičkom odredu, koji će kasnije imati čin poručnika. I poručnik Jovan Lalošević je, prema zapisu, sa petoricom sinova učestvovao u Austrijsko-turskom ratu od 1737. do 1739. godine, a u njemu…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  RAVNIČARSKI DIVANI,  Znamenja

    ZNAMENJA SOMBORSKIH TRGOVAČKIH I ZANATSKIH CEHOVA

    Prvi podaci o cehovskom ili esnafskom udruživanju somborskih zanatlija potiču s početka 18. veka, pa je 1719. g. u Somboru zabeležen krojački, a 1724. g. i ćurčijski esnaf. Prema Izjavi o alternativi, koja je prethodila elibertaciji grada, a kojom su predstavnici somborskih rimokatolika dali garancije ravnopravnog učešća većinskog pravoslavnog stanovništva u budućoj gradskoj vlasti, u članu 10 navedeno je pravo trgovaca i zanatlija obe veroispovesti da slobodno stvaraju svoje cehove. Nakon što je Sombor 1749. g. dobio status slobodnog i kraljevskog grada, gradski Magistrat je uređivao cehovsko udruživanje i privilegije. Vremenom je rastao i broj trgovaca, pa je polovinom 18. veka u gradu bio 21 veletrgovac marvom žitom i vinom,…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    VELIKA EPIDEMIJA KOLERE U SOMBORU I BAČKOJ 1831. GODINE

    Evropa se upoznala sa pošastima kolere tek krajem prve trećine 19. veka. Na svoj crni pohod pandemija kolere krenula je iz Indije i širila se po jugoistočnoj Aziji između 1816. i 1826. godine, da bi 1829. godine stigla do evropskih predela južne Rusije. Godine 1831. kolera se pojavila i u Ugarskoj, kao delu Habzburške monarhije. Tokom trajanja pandemije u Ugarskoj su bila zaražena 218.183 stanovnika, od kojih je 87.391 oboleli (ili 40,05%) smrtno stradao. Pandemija je tokom 1831/32. g. nastavila da se širi prema nemačkim državama, Francuskoj i Velikoj Britaniji, pa je samo u Parizu od kolere preminulo oko 20.000, a u Londonu preko 6.500 stanovnika. Kolera, koja ranije nije…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    BOLOVANJE I SMRT LAZE KOSTIĆA

    Posle smrti svoje supruge Julijane, krajem oktobra 1909. godine, u njihovoj prostranoj kući Laza Kostić je ostao potpuno sam. Prvi put naredne godine nije obeležio svoju krsnu slavu (Sv. Jovana, 7/20. januara). Supruzi je dao šestonedeljni  pomen, često je obilazio njen grob i ozbiljno je razmišljao o preseljenju u Beč, ali je hteo ovde da sačeka njen godišnji pomen (Svetislavu Stefanoviću polovinom marta 1910. godine, piše iz Sombora: Još mi je kao u tuđoj kući. Na groblju kao da mi je bliže srcu. Pa te dosade svaki čas. Počinje se vršiti reč moje pokojnice svojim bolničarkama: „Ostavljam mu sve što imam, al’ će videti kakva je to briga“. Jutros dobih…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    TRI SOMBORSKA ZEMLJOTRESA

    Kako područje Bačke nije trusno, zemljotresi su ovde najčešće posledice seizmičkih talasa, odnosno potresa na udaljenijim lokacijama, pa je i Sombor kroz istoriju doživeo svega nekoliko zabeleženih zemljotresa. Dva su se dogodila u davnoj ili relativno davnoj prošlosti, a treći u istorijski novije vreme – 1964. godine. Srednjovekovni izvori zapisali su da je snažan potres 1443. g. napravio veliku štetu u preteči današnjeg Sombora – naselju Coborsentmihalj, u kome su tada stradali stari kaštel ovdašnje vlastelinske porodice Cobor, sa crkvom Sv. Mihaila i trošnim kmetovskim kućama. bio je porušen u zemljotresu 1443. godine. Drugih podataka o ovom potresu nema, ali je on, najverovatnije, posledica činjenica seizmičkih talasa dva izuzetno snažna…

  • DAMARI RAVNICE,  Folkloristika,  RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    MONOŠTORSKA ŠOKAČKA NOŠNJA – ŽIVOPISAN TRAG STARE VOJVODINE

    Nošnja monoštorskih Šokica spada u najživopisnije nošnje na našim prostorima, jedinstvena je i nadaleko prepoznatljiva. Ženka šokačka nošnja u Monoštoru razlikovala se kod devojaka, mladih žena i starijih Monoštorki, a najkićenija je bila devojačka nošnja. Šokice su, od kada postoje o tome zapisi, veoma mnogo polagale na lepotu svoje odeće. Neki od starijih zapisa, iz 19. veka, zamerali su monoštorskim Šokicama da previše vremena posvećuju izradi tkanja i prediva, kao i ukrašavanju svoje odeće, te da zbog toga zanemaruju druge dužnosti. Najstariji opis ženske šokačke odeće potiče iz 1860. godine, iz pera tadašnjeg monoštorskog beležnika Pavla Demetrovića. On piše kako su ovdašnje Šokice nosile ukrašene košulje, sa pojasom, suknjom i…

  • Običaji,  RAVNIČARSKI DIVANI

    SOMBORSKA SNAŠA KOJU JE OTAC VRATIO KUĆI POSLE VENČANJA PRED MATIČAREM

    Godine 1895. u Somboru su, kao i u ostalim gradovima i selima Kraljevine Ugarske, postala obavezna venčanja pred matičarem, u gradskoj, odnosno opštinskoj (seoskoj) matičnoj kancelariji. Država je te godine, umesto crkve, u potpunosti preuzela vođenje matičnih knjiga rođenih, venčanih i umrlih, a crkva je i dalje imala pravo da vodi svoje matične protokole, ali je upis u državne knjige postao obavezan, bez obzira na upis u crkvene knjige. Bračni parovi su te godine prvi put sklapali brak pred somborskim matičarem, u Velikoj sali Gradske kuće, posle čega bi, obično nakon nekoliko dana, odlazili u svoju crkvu na crkveno venčanje. Tako su se u četvrtak, 3. oktobra 1895. godine (po…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PLEMIĆKI I SENATORSKI SIN – BAHATI SOMBORSKI “MANEKEN-PIS”

    Prvi somborski gradonačelnik Martin Parčetić, kasnije zaslužni senator i plemić, imao je, kao i toliki drugi somborski uglednici, muke sa svojim naslednicima. Njegov mlađi sin Josip još kao dete, poveljom carice Marije Terezije iz 1753. godine, dobio je, uz oca i starijeg brata, status plemića. Ipak, on je u mladosti, po svom ponašanju i karakteru, bio vrlo daleko od onog što bi se očekivalo od mladog plemića i sina uglednog oca, gradskog senatora i prvog somborskog gradonačelnika. Sklon šeretluku, ali i kavgi, mladi Josip Parčetić više puta je upadao u neprilike iz kojih ga je vadio njegov ugledni i uticajni otac. Jedna od takvih neprilika zapisana je u sudskim županijskim…

  • RAVNIČARSKI DIVANI

    OBEZGLAVLJENA „KRALJICA PANONIJA“ KRAJ MALOG STAPARA

    Habzburška monarhija, u čijem se posedu nalazio Francov (Veliki bački) kanal, prokopan između 1793. i 1802. godine, krajem šezdesetih godina 19. veka ustanovila je da je njeno poslovanje kanalom lišeno komercijalne elastičnosti, pa je odlučila da kanal ponudi u zakup preduzimaču koji bi ga, uz državnu materijalnu pomoć, obnovio. Posla se prihvatio inženjer i general Ištvan Tir (1825-1908), naturalizovani Britanac mađarskog porekla (rođen u Baji), graditelj Korintskog kanala u Grčkoj i blizak prijatelj i saradnik graditelja Sueckog kanala Ferdinanda Lesepsa. Tir je ubedio engleske ulagače da u opravku i dogradnju kanala ulože milion funti sterlinga, pa je Francov kanal 1870. g. ustupljen, na period od 75 godina, londonskom akcionarskom društvu…