• DAMARI RAVNICE,  Književnost

    GROMKO POETSKO SRBOVANJE Dr JOVANA SUBOTIĆA

    Prečansko srpstvo predstavljalo je u 18. i 19. veku kolevku srpske pismenosti, prosvete, nauke i kulture. Velik je broj ovostranih znamenitih srpskih književnika, od Orfelina i Dositeja, do J. J. Zmaja i Laze Kostića, koji su značajno pomerali civilizacijske granice srpske kulture, približavajući je Evropi. U njihovim delima prisutan je znatan uticaj evropskih kultura (nemačke, francuske, engleske, ruske, mađarske), ali su, istovremeno, gotovo svi bili izrazito nacionalno svesni, shvatajući da njihova kulturna misija, u jednom svom važnom segmentu, sadrži i nacionalnu komponentu. Među takvim prečanskim srpskim piscima bio je, tokom prve polovine 19. veka, i Jovan Subotić. Rođen u Dobrincima, u Sremu, 1817. godine, kao sin tamošnjeg pravoslavnog sveštenika, Jovan…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKI PAŠIN SOKAK (DOSITEJEVA ULICA)

    Nekadašnji somborski Pašin sokak, koji od 1920. g. nosi naziv Dositeja Obradovića, jedna je od najstarijih ulica starog gradskog jezgra u Somboru. Protezala se od Trga Sv. Trojstva do južnog gradskog šanca (kasnije Venca Stepe Stepanovića) i pouzdano je postojala još u vreme turske uprave gradom. Prema predanju, u ulici se u 17. veku, za vreme turske uprave, nalazila pašina rezidencija. Skoro je sigurno da se upravo na to zdanje odnosi zapis turskog putopisca Evlije Čelebija, koji je 1665. g. posetio Sombor: Od svih dvoraca ističe se kao najbolji i najljepši dvorac (saraj) Beri-paše. To je pravi rajski vrt Irem. Tu sam boravio jednu sedmicu i provodio se onako kako…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    VELIKI RIMSKI NASIP U OKOLINI SOMBORA

    Na prelazu iz stare u novu eru današnju Bačku naseljavala su keltska i dačka plemena, a od početka 1. do polovine 2. veka nove ere, sa prostora današnje južne Rusije, u Panonsku niziju i Podunavlje prodirala su plemena iranskog porekla, među kojima je najbrojnije bilo ratoborno polunomadsko stočarsko i konjaničko pleme sarmatskih Jaziga, koji su, krajem 1. i tokom 2. veka,  prelazili Dunav i napadali rimsku provinciju Panoniju. Po ugledu na zatečeno keltsko i dačko stanovništvo, Jazigi su, vremenom, prestali da žive nomadskim načinom. Na osnovu znatnog broja arheoloških nalaza, koji se vezuju za period boravka Sarmata, moženo da pretpostavimo da je na prostoru današnjeg Sombora, između prvog i četvrtog…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    AVGUST NA SOMBORSKIM SALAŠIMA

    Pre pojave parnih vralica, u avgustu je još uvek trajala vršidba žita, na prastari način (na gumnu, uz pomoć konja ili volova). Preoravane su „ugarnice“ (zemlja na ugaru), ili su, barem, vlačene teškom branom kako bi grudve zemlje bile što bolje izmrvljene, a zubača izvučena i utamanjena. Čim bi se u avgustu primetilo da prvo klasje prosa (proje) počinje da „plavi“ (sazreva) započinjala je njegova žetva ili kosidba (ukoliko bi se čekalo dok sav proso ne zaplavi, veći deo roda bi propao). Žetva ili kosidba prosa obavljana je jutrom, „za rose“, ili uveče, a otkosi su ostavljani dan ili dva i u međuvremenu su prevrtani. Kada bi proso bio povezan…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    NAJSTARIJI POMENI ŠOKAČKOG IMENA

    Južnoslovensko katoličko stanovništvo iz Bosne i Hrvatske u Bačku se u manjim migracionim talasima naseljavalo već od prve polovine 16. veka (pojedinačnih doseljavanja bilo je još krajem 15. veka). U sam suton Ugarske kraljevine usledila je, oko 1524. godine, manja migracija dalmatinskog stanovništva u Podunavlje, a iz istog pravca nastavilo se doseljavanje i oko 1530. godine, u vreme prodora Turaka u Dalmaciju (deo tog stanovništva kasnije se, oko 1565. godine, vratio u Dalmaciju). Naselјenike iz Dalmacije i Slavonije, doselјene u Bačku tridesetih godina 16. veka, pominju i zapisi kasnijih letopisa segedinskog i subotičkog franjevačkog manastira. Polovinom 16. veka u nekoliko podunavskih sela naselilo se zemlјoradničko stanovništvo katoličke veroispovesti, poreklom iz…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Muzika,  OBZORJA PROŠLOSTI

    GRANIČARSKA PESMA [RADO IDE SRBIN U VOJNIKE] – NAJPOPULARNIJA PESMA VOJVOĐANSKIH SRBA U 19. VEKU

    Još kao mladić, budući pančevački sveštenik i prota Vasilije Živković (1819-1891) napisao je „Graničarsku pesmu“, u narodu poznatiju pod nazivom „Rado ide Srbin u vojnike“. Posle završenih studija prava u Pešti i Požunu (Bratislavi), Vasilije Živković je završio i Bogosloviju u Vršcu, pa je 1845. g. postavljen za đakona, a već naredne godine i sveštenika Uspenskog hrama u Pančevu, u kome će ostati do kraja života. Osim svešteničkog poziva Vasilije Živković je neko vreme radio i kao katiheta i profesor srpskog jezika u pančevačkoj realki, u kome su njegovi učenici, osim ostalih, bili i Mihajlo Pupin i Uroš Predić (prepoznavši talenat vredan ulaganja, prota Živković je izradio kod nadležnih da…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Znamenite ličnosti

    LEPI BAČVANIN – LJUBAVNIK RUSKE CARICE

    Simeon Zorić, general-lajtant ruske armije, rođen je 1743. g. u Čurugu, u srpskoj graničarskoj porodici, kao sin Gavrila Nerandžića i Stafanije rođ. Zorić (Nerandžići su u Čurugu živeli i početkom 19. veka). Simeona je, još u detinjstvu, posinio brat od strica njegove majke, kapetan Potiske vojne granice u Žablju Maksim Zorić, čije je prezime Simeon uzeo (njega pominje jedna pesma iz četrdesetih godina 18. veka, stihovima: Maksim Zoriče, dobar vojniče). Početkom 1752. g. kapetan Maksim Zorić preselio se, kao i toliki drugi srpski graničarski oficiri, u Rusiju, u oblast nazvanu Slavenoserbija, a njegov posinak Simeon učinio je to dve godine kasnije, sa porodicom Maksimovog brata Vasilija. Od 1754. godine, pod…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Muzika,  OBZORJA PROŠLOSTI

    MIKA IZ BEREGA

    Krajem 19. i početkom 20. veka malo šokačko selo Bereg (danas Bački Breg, severno od Sombora) imalo je svoje svirače – gajdaše, violiniste (primaše) i tamburaše: Marka „Zujaču“, Matu Balatinca, Marka i Marina Stipankova (braću „Ćeresko“), Peru Furmanova, Petra Palikina, Adama Prodana (Ča Evicu), Pantu Tubića i druge muzičare. Oni su svirali po seoskim svatovima, na prelima i kolima, aldomašima i pokladama, o seoskoj slavi i u drugim prilikama gde se bez gajdaša i tamburaša nije moglo zamisliti šokačko veselje. Ipak, najpoznatiji bereški muzičar bio je Mika Ivošev ili Mika iz Berega, koga je, daleko izvan lokalnih okvira, proslavio Zvonko Bogdan u stihovima svoje široko popularne pesme „Ne mogu se…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    OTKUD CAREVI I KRALJEVI U BEREGU, SELU KOD SOMBORA?

    U Somboru su, kroz istoriju, boravila svega dva evropska krunisana vladara (car Josif II, sin carice Marije Terezije, 1786. godine i njegov sinovac, car Franc I, 1807. godine). Ipak, postoji kod Sombora selo kroz koje je prošao i kraj koga je boravio neuporedivo znatniji broj krunisanih vladara nego u Somboru, tada značajnom administrativnom središtu velike Bačko-bodroške županije. Reč je o Beregu (današnjem Bačkom Bregu), malom i starom šokačkom naselju, severno od Sombora, sa svega par stotina kuća. U posedu austrijskog nadvojvode Fridriha Habzburškog nalazio se, krajem 19. i početkom 20. stoleća, predeo Karapandža, koji je pripadao zapadnom delu bereškog seoskog atara (udaljen je od sela pet do šest km u…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    KAKAV NOVAC SU KORISTILI NAŠI PRECI U VREME MARIJE TEREZIJE

    Novčani sistem zemalja Austrijskog carstva, odnosno Kraljevine Ugarske u kojoj su živeli i naši preci, bio je ustaljen polovinom 18. veka. Taj sistem nije bio ni malo jednostavan. – DENAR ili POLA KRAJCERA, bio je najniža novčana jedinica i kovan je u bakru, težine 5,5 grama i prečnika 21,5 mm. Jedna srebrna forinta (florin) vredela je 120 denara. – JEDAN KRAJCER predstavljao je šezdeseti deo srebrne forinte i kovan je u bakru, težine 10,4 grama i prečnika 25 mm. – TRI KRAJCERA ili GROŠ kovani su u srebru (čistoće svega 35%), kao dvadeseti deo srebrne forinte, težine 1,9 grama i prečnika 21 mm. – PET KRAJCERA ili 1/12 vrednosti forinte…