• Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    NJIHOVA VELIČANSTVA U SOMBORU 

    Nisu Sombor često obilazili krunisani vladari, ali istorija, ipak, beleži posete kraljeva i careva Somboru. Još u srednjem veku takvih poseta bilo je nekoliko. Putujući od Sonte ka Bodorgu, kroz prethodnicu Sombora, tadašnje naselje Coborsentmihalj, prošao je, početkom oktobra 1439. godine, tadašnji ugarski kralj Albert. Potom znamo da je 1500. g. ovde kratko boravio, na proputovanju za Bač, tadašnji poljski vojvoda i budući dugoveki kralj Poljske Sigmund, rođeni brat tadašnjeg ugarskog kralja Vladislava. On je u svojoj beležnici zapisao da je u Coborsentmihalju potrošio tri srebrna denara za berberske usluge, a što je mnogo važnije, u tom zapisu budući Sombor je već zabeležen kao grad i to sa imenom koje…

  • Običaji,  RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    ĆOŠE – MESTO SASTAJANJA I DIVANA

    Ulični ćoškovi u starom Somboru tradicionalno su bili mesta sastajanja, razgovora, ali i snabdevanja ili odlaska u „bircuz“. Svaka ulica imala je svoje „ćoše“, a na ćošku su, najčešće, bile gostionice ili dućani, a skoro svaki javni arteski bunar (osim onog prvog) nalazio se upravo na ćošku svoje ulice. I većina somborskih kamenih pravoslavnih i katoličkih krstova bila je podignuta po uglovima ulica. U Somboru je, možda i najpoznatije, bilo Jerasovo ćoše, koje se nalazilo kraj kuće imućne trgovačke porodice Jerasović, na uglu nekadašnjeg Solarskog sokaka, a današnje Čitaoničke ulice, Glavne ulice i Trga Sv. Đorđa, preko puta zdanja Srpske čitaonice. Bilo je to mesto tradicionalnog okupljanja somborskih šetača, koji…

  • SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Znamenite ličnosti

    SOMBORAC – SRPSKI GENERAL, NAČELNIK GENERALŠTABA I MINISTAR VOJNI

    U staroj somborskoj srpskoj porodici Petrović, od oca Petra i majke Perside rođ. Ilić, rođen je 1843. g. sin prvenac (a njihovo drugo dete) Jovan, koji je kršten 16/28. juna iste godine u somborskoj Svetođurđevskoj crkvi. Jovanovi roditelji, sa četvoro male dece (ćerkom i tri sina), preselili su se (tačnije izbegli) tokom Mađarske revolucije 1848/49. g. u Kneževinu Srbiju. Tu je, u Kragujevcu, Jovanov otac Petar rukovodio radionicom Vojnotehničkog zavoda. Jovan je četvorogodišnju osnovnu školu završio u Beogradu, prva četiri razreda sedmogodišnje gimnazije pohađao je u Kragujevcu, a preostala tri u Beogradu. Potom je 1860. g. stupio u Vojnu akademiju, iz koje je 1865. g. izašao sa činom artiljerijskog potporučnika.…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SVEČANO PROGLAŠENJE SOMBORA ZA SLOBODAN I KRALJEVSKI GRAD (24. APRILA 1749)

    Nakon što je 17. februara 1749. g. carica Marija Terezija potpisala privilegijalno pismo, odnosno Elibertacionu povelju, kojom je Sombor uzdignut u status slobodnih i kraljevskih gradova, što je predstavljalo uspešno finale trogodišnje naporne borbe Somboraca za ostvarivanje svojih prava i privilegija, usledilo je i svečano proglašenje novog statusa grada. Carska Elebertaciona povelja svečano je doneta u Sombor 27. marta 1749. godine. Nju su iz Beča, u posebnoj načinjenoj metalnoj škrinji, doneli ugledni somborski građani Mihailo Bokerović, Avram Rašković i Atanasije Stojšić, koji su se iskrcali na dunavskom pristaništu u selu Monoštoru, severozapadno od Sombora. Mnogobrojni Somborci, predvođeni sveštenstvom obe konfesije, sa 40 konjanika na čijem je čelu bio biro (sudija)…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice

    SOMBORKA DORA KARAČON FERNBAH – PRVA ZAŠTITNICA PRIRODE I ORNITOLOG

    Isidora Dora Karačon rođena je u Somboru 1878. godine. Godine 1895. udala se za Karla Fernbaha iz Apatina, koji će postati veliki župan Bačko-bodroške županije. Posvećena je bila zaštiti prirode i ptica, posebno nakon što je njen suprug tokom 1906/07. g. sagradio dvorac „Baba Pusta“ na pustari Šara (danas selo Aleksa Šantić). Bila je idejni tvorac i realizator sadnje prvog engleskog parka na prostoru šire okoline grada, na imanju pored kaštela čija je bila gospodarica. Park se prostirao na deset hektara, a Dora Fernbah ga je pretvorila u utočište za ptice, u kome je sama dizajnirala velik broj veštačkih gnezda i zidova sa otvorima za ptice, hranilica i posuda (kadica)…

  • PALETA RAVNICE,  Umetnost

    SOFIJA PROTIĆ MANOJLOVIĆ – PRVA SOMBORSKA SLIKARKA

    Razvoju poznate somborske škole ikonoslikanja na staklu najviše je, tokom 19. stoleća, doprinela Somborka Sofija Protić Manojlović (1828-1917). Rođena je u staroj somborskoj ikonoslikarskoj porodici, kao čukununuka prvog somborskog ikonoslikara Mojseja Popovića, a istim poslom bavili su se i njen pradeda Andrej, deda Mihailo i otac Georgije. Bila je udata za somborskog učitelja Proku Manojlovića. U sećanjima svojih sugrađana, zbog svog neumornog slikanja ikona na staklu, ostala je upamćena kao „vodena majka“. Ikonopisanjem se Sofija bavila još kao devojčica, uz svog oca Georgija Protića. Na njoj je, decenijama, počivala aktivnost somborske radionice za izradu ikona na staklu. Sofija Protić Manojlović radila je i druge ikonopisačke poslove poput izrade i oslikavanja…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    MARIJA BRANKOVIĆ – PRVA EMANCIPOVANA SOMBORKA

    Početkom leta 1717. g. za kapetana somborskog graničarskog šanca postavljen je grof Jovan Janko Branković (oko 1675-1734), naslednik i blizak rođak nesuđenog srpskog despota i pisca obimnog petoknjižja „Slavoneserbske hronike“, grofa Đorđa Brankovića. Supruga kapetana Janka, kako su ga zvali Somborci, bila je Marija, rođena Kostić, najverovatnije rodom iz Feldvara (Bačkog Gradišta), gde je Jovan Branković ranije bio graničarski kapetan. U Somboru su rođena i njihova deca Jelena (1721), Nikola (1729) i Jovan (1733). Ova otresita, sposobna i odlučna žena putuje sa svojim suprugom prilikom njegovih odlazaka do Budima i upoznata je odlično sa njegovim pokušajima da preko carskog dvora stekne veliko nasleđe svog nekadašnjeg rođaka Đorđa Brankovića u Erdelju.…

  • PALETA RAVNICE,  Umetnost

    IZLOŽBA “U TOM SOMBORU… GRAD U PRIZMI SLIKARA” (Sombor, 15.02.2020)

    U Galeriji savremene umetnosti Gradskog muzeja u Somboru, povodom Dana grada Sombora, otvorena je u subotu uveče, 15. februara 2020, izložba U TOM SOMBORU… GRAD U PRIZMI SLIKARA. Reč je o izložbi dvadesetak radova savremenih srpskih umetnika, koji su, ujedno, reprodukovani u upravo objavljenoj i prethodno veče promovisanoj monografiji Milana Stepanovića U TOM SOMBORU… GRAD U PRIZMI STOLEĆA. Slike potiču iz kolekcije somborskog izdavača i kolekcionara Ivana Ivančeva. Izložbu je otvorila Milka Ljuboja, kustos somborskog Gradskog muzeja. Zanimljivo je videti kako umetnici, koji ne žive u Somboru, doživljavaju njegov urbanitet i arhitektonsku baštinu starog gradskog jezgra, odnosno neka od prepoznatljivih mesta Sombora. Izložba predstavlja deo estetskog pletiva utkanog u monografiju…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    SOMBOR U KOLOPLETU MUZA I ČOVEKOLJUBLJA (BESEDA dr SAŠE MARKOVIĆA NA PROMOCJI MONOGRAFIJE “U TOM SOMBORU…”, 14. FEBRUARA 2020)

    Beseda istoričara prof. dr Saše Markovića, redaktora monografije “U tom Somboru… Grad u prizmi stoleća”, izgovorena na promociji knjige, u Velikoj sali zdanja Županije u Somboru, 14. februara 2020. godine: SOMBOR U KOLOPLETU MUZA I ČOVEKOLJUBLJA U svom pomalo melanholičnom osvrtu na desetogodišnjicu od prisajedinjenja Vojvodine Kraljevini Srbiji, 1928. godine, Isidora Sekulić – jedna od najpoznatijih učenica somborske Preparandije, podelila je sa drugima utisak o Vojvodini koja se zapustila i kojoj je potrebna svojevrsna renesansa. Sa tim u vezi ona je izrazila nadu da će ovu kulturnu obnovu pokrenuti gradovi, a posebno upečatljiv je, po njenom mišljenju Sombor koji treba da bude „perjanik“ u ovom procesu. Tom prilikom je ona…

  • RAVNIČARSKI DIVANI

    SOMBOR – MOGUĆNOST SNA (PREDGOVOR dr DRAŠKA REĐEPA MONOGRAFIJI “U TOM SOMBORU…”)

    Sombor ide u red onih magičnih i nadasve uticajnih naših imenica, pre svega zbog snažnih utisaka putnika namernika o bezmalo savršenom, a svakako završenom planimetrijskom snu. I Bogdan Bogdanović, i Ranko Radović, i potpisnik ovih rečenica,  u fenomenu somborske čudesne školjke, koju je prvi uočio Marin Đurašin, a Branislav Jovin pretočio u artikulisanu urbanističku bajku, tvrdili su, veoma nespokojno u stvari, kako je grad ono poslednje i najuzvišenije čovekovo prebivalište, u antičkim vremenima nalik na državu, na čitav svet, u poznijim stolećima kampanilističko slavlje one zvonjave, koja je toliko uznemiravala putnike s istoka, i kako on u biti u svakom času, kao živ organizam, kao čovekoliko priviđenje, nestaje, umirući da…