• Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVI SOMBORSKI ZIDANI MOST

    Znatan je bio broj drvenih mostića i mostova preko reke Mostonge i šančeva koji su okruživali Sombor u 18. veku, ali prvi veliki zidani most, sa prilazom i stubovima, koji je izgrađen sredstvima slobodnog i kraljevskog grada Sombora, podignut je 1773. godine i nalazio se na prelazu preko reke Mostonge na Apatinskom putu. Kada tri decenije kasnije na istom mestu bude završeno prokopavanje Francovog (danas Velikog bačkog) kanala, ovaj most će biti zamenjen novim, bez stubova, kako bi ispod njega mogli da prolaze brodovi, odnosno teretne lađe (kanal je od današnjeg  Štranda do Tromeđe tekao koritom reke Mostonge i na tom mestu nije bilo znatnijeg kopanja, osim što je proširena…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    “CRUCIS AMORE” – PRVA PRIPOVETKA VELJKA PETROVIĆA

    Prva pripovetka mladog somborskog, vojvođanskog i srpskog književnika Veljka Petrovića (1884-1967) “Crucis amore” (“Krst ljubavi”) nastala je 1905. godine i najavila je rađanje vrsnog pripovedača srpske književnosti. Mladi pisac u svom pripovedačkom prvencu priča o baki Mandi Matarić sa salaša Gradine kraj Sombora, čija je jedina unučica Klara, koju je ona othranila od prvog guka detinjeg do polaska u školu, kao dete bez roditelja primljena u školu ženskog katoličkog manastira u Somboru (tzv. “Apacija”). Njihov prvi susret, nakon mesec dana, prilikom bakine posete manastiru, tragično nagoveštava neumitnost Klarinog odnarođivanja, kada preplašena staje pred baku i zagušena nenadanom srećom bakinog prisustva, ali i strahom od prisutne kaluđerice, pozdravlja baku na mađarskom…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Znamenite ličnosti

    SOMBORSKI SRBIN – PREDSEDNIK VRHOVNOG SUDA UGARSKE

    Nikola Nika Mihajlović, znamenit pravnik i narodni dobrotvor, rođen je u Somboru 1811. godine, kao najstariji sin imućnog somborskog građanina Petra Mihajlovića i Marije, devojaštvom iz koviljske trgovačke porodice Jovanović (njena starija sestra Katarina bila je udata u Somboru, za Jovana Atanackovića, brata vladike Platona, a najmlađa Hristina za koviljskog graničarskog oficira Petra Kostića, sa kojim je imala sina Lazara, potonjeg čuvenog srpskog pesnika). Osnovnu školu Nika Mihajlović završio je u Somboru, a prava je studirao u Pešti. Posle završenih studija vratio se u Sombor i 1831. g. otvorio advokatsku kancelariju. Nakon što je u nastavu somborske Srpske učiteljske škole – Preparandije uveden i mađarski jezik, Nikola Mihajlović je, kao…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Znamenite ličnosti

    SOMBORSKI PROFESOR DIMITRIJE ISAILOVIĆ, PRVI NAŠ LEKSIKOGRAF I OSNIVAČ PRVE SRPSKE AKADEMIJE NAUKA

    Dimitrije Isailović jedan je od najobrazovanijih i najumnijih Srba prve polovine XIX stoleća. Bio je profesor Srpske preparandije u Sentandreji i Somboru, a po prelasku u Kneževinu Srbiju osnivač i nastavnik Više škole u Beogradu, lični nastavnik Milana i Mihaila, sinova kneza Miloša Obrenovića, upravitelj i cenzor prve srpske državne štamparije, urednik „Novina srbskih“, načelnik za prosvetu u srpskom Ministarstvu pravosuđa i prosvete, sekretar Državnog saveta, vrhovni školski nadzornik Kneževine Srbije, jedan od osnivača i prvi potpredsednik Društva srpske slovesnosti, pisac, pesnik, prevodilac i prvi srpski leksikograf. Isailović je rođen 26. oktobra (6. novembra) 1783. godine u Dalju, u Istočnoj Slavoniji. Njegov otac Jovan bio je od 1784. do 1789.…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    “BUNJEVKA” – ZABORAVLJENA SRPSKA NOVELA

    „Bunjevka“ je jedna od prvih i najboljih novela ranog srpskog romantizma. Napisao je Timotije Bogoboj Atanacković, književnik iz Baje, koji je i utemeljitelj ovog žanra među srpskim pripovedačima. Rođen 1826. g. u Baji, Atanacković se školovao u rodnom gradu, a zatim u Pešti i Beču. Kao mladić bio je oduševljeni učesnik Srpskog pokreta 1848. godine, u kome je, na početku, imao i vidnu ulogu, ali u strahu od sudskog progona mađarskih vlasti uskoro je otišao u Beč, zatim i u Pariz, odakle se vraća u Novi Sad, po završetku revolucije i uspostavljanju Vojvodstva srpskog. Pripadao je krugu mladih srpskih književnika, pobornika Vukove reforme, a vezivalo ga je blisko prijateljstvo sa…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    “KAD SELJAK UMIRE” (Veljko Petrović)

    KAD SELJAK UMIRE – Kako si žut, kao smilje, deda, a čelo ti hladno kô od leda. Srce ti bije tako polagano. …Umrećeš, deko. – Vidim, hoću ‘râno. Pa kaži neka dođe bráta, da mi sanduk meri, jedva od po hvata. Hja, šta ćeš, ‘râno, godine, kopanje, pa čoveka smanje… A jedno neka popi ode. …O, bože, zvone l’ to? Daj mi čašu vode. – U varoši zvoni. Evo, dedo, čaša. – Jeste, jeste, čujem, to su zvona naša. …Davno sam ih slušô sa naših salaša… – Otkud baš sad, deda? – To se reći ne da. Ti si mlada, sinko, al’ ćeš i ti znati. Daće bog, pa ćeš…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKI BIKARI

    Jedna od patricijskih srpskih somborskih porodica bila je i srpska porodica Bikar, koja se u gradu beleži od šezdesetih godina 18. stoleća. Zapisano porodično predanje beleži da su se preci ovdašnjih Bikara starinom prezivali Zdelarović, a da su doseljeni sa crnogorsko-hercegovačke granice kod hrišćanskog cara zbog turskih zuluma i krvoloka. Pre preseljenja u Sombor, Bikari su živeli u bačkom selu Pivnice (15 km jugoistočno od naselja Odžaci), gde je 1715. i 1720. g. na popisu komorskih stanovnika zabeležen Janko Bikar (zakupnik 20, odnosno 72 požunska jutra oranice), 1720, 1725/26. i 1728. g. Marko Bikar, a 1743. g.  među kućnim starešinama u Pivnicama zapisani su Bogosav Bikar i Živan Bikarović. Kako navodi…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    VUKOBRANKOVIĆI – OD BOSNE DO BEČA, PREKO SOMBORA

    Vukobrankovići su, kao i Pejačevići, Parčevići, Kneževići i Stanislavići, još jedna od nekoliko katoličkih porodica koja se doselila iz Čiprovaca u zapadnoj Bugarskoj, krajem osamdesetih godina XVII veka, posle neuspelog Čiprovačkog ustanka 1688. godine. Sve ove porodice bile su, najverovatnije, bosanskog porekla, a njihovi preci su doseljeni u Čiprovce još krajem XIV veka, pa se ovde, vremenom, razvilo snažno uporište bosanskih franjevaca, koji su sačuvali jezik i pismo (bosančicu, odnosno bosansku ćirilicu) ove male bosanske etničke oaze na severozapadu Bugarske. Car Leopold I dodelio je plemićko pismo i grbovnicu „Bugarinu“ Bogdanu Vukobrankoviću, u Beču, 18. septembra 1688. godine. Plemstvo je objavljeno na Erdeljskoj skupštini, a Vukobrankovići su živeli narednih decenija…

  • RAVNIČARSKI DIVANI

    PRVA BUNJEVAČKA KNJIGA POSLOVICA I IZREKA (1808)

    Pre 211 godina, mladi Somborac Ivan Ambrozović, tada peštanski student prve godine prava, snažno izraženog „ilirskog“ nacionalnog osećanja, štampao je i objavio prvu knjigu narodnih poslovica i izreka na „iliričkom“ jeziku, zapravo ikavskim govorom bačkih Bunjevaca. Pre nego što nešto više kažemo o knjizi i autoru, treba reći da je porodica Ambrozović poreklom bila iz Požege u Slavoniji. Carica Marija Terezija dodelila je 1760. g. plemstvo Ivanu Ambrozoviću i njegovom sinu Ladislavu (pradedi i dedi Somborca Ivana Ambrozovića). Ivanov pradeda bio je zaslužan za sticanje statusa slobodnog i kraljevskog grada Požege (1765), posle čega je izabran za senatora i glavnog sudiju (gradonačelnika) Požege, a njegov sin Ladislav bio je, istovremeno,…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    JEDAN VEK PRIVREDNE KOMORE VOJVODINE

    Prvog februara 2019. g. navršava se tačno jedan vek kako današnja Privredna komora Vojvodine, sa svojim prethodnicama, čiju tradiciju baštini, u kontinuitetu postoji i radi. Preteča komora na ovim prostorima bila su cehovska udruženja, izrazito brojna tokom 18. i prve polovine 19. veka. Osnivanjem prvih trgovačkih, industrijskih i zanatskih komora na prostorima Habzburške monarhije, polovinom 19. stoleća, koje su nastale na tragu i tradiciji komorskog sistema utemeljenog u Francuskoj, još u drugoj polovini 17. stoleća, došlo je do njihove institucionalizacije kao ustanova državne privredne politike. Za područje Vojvodine prva takva komora osnovana je u Temišvaru 1850. godine, a njena nadležnost odnosila se na celokupan prostor tadašnjeg Vojvodstva Srpskog i Tamiškog…