Iz somborske bunjevačke graničarske porodice Parčetić potekao je mladi zastavnik Martin Parčetić, koji je, u znatnoj meri, na svojim plećima izneo poduhvat elibertacije Sombora (1745-1749), a 24. aprila 1749. g. izabran je za prvog glavnog sudiju tek proglašenog slobodnog i kraljevskog grada Sombora, odnosno za gradonačelnika u današnjem smislu te dužnosti. U razgovoru sa srpskim publicistom i istoričarem Aleksandrom Sandićem, svoja saznanja o starijem poreklu bačkih Parčetića saopštio je tadašnji novosadski veliki župan Feliks Parčetić, čukununuk Martina Parčetića, rodonačelnika starije plemićke grane ove porodice. Sandić je to predanje objavio 1884. g. u listu „Javor“, a u članku se, osim ostalog, kaže: Parčetići su lozom od starina Dalmatinci i stara vlastela;…
-
-
SEMPER IDEM (Odlomak o deda Adolfu)
Deda Adolf nije više deda Adolf. Obratio mi se „kanda besedi s konja“ (rekla bi tetka Paulina). – Od danas nisam više deda Adolf. Je l’ ti jasno? Pitam ga, ako nije moj deda, ko je onda? – Ostajem i dalje tvoj deda, ali odsad ne smeš da me oslovljavaš sa Adolf. Verstehst du? Nur Großpapa, ohne Adolf! – ljuti se, gunđa. Trudim se da pokažem kako sve razumem, premda ništa ne razumem. – Mogu da te oslovljavam kako ti hoćeš, ali ne mogu da kažem samo deda kad pričam o tebi. Neće se znati na kog dedu mislim. Uzalud se trudim, i dalje je jako nabrušen: – Ja sam…
-
SOMBORSKI HOTEL
Reprezentativna jednospratna građevina u stilu romantizma, sa detaljima neogotike, nazvana hotel „Kod francuskog cara“ (Zum Kaiser der Franzosen), sagrađena je 1856. g. na posedu braće Mihels, prema planovima arhitekte Ferdinanda Fišera (posed se 1837. g. prostirao na 707 ¼ kvadratnih hvati). Već 1859. godine, nakon Austrijsko-francuskog rata, naziv hotela je promenjen u „Lovački rog“ (Jagdhorn na nemačkom ili Vadászkürt na mađarskom jeziku). Na mestu gde je sagrađen hotel, na početku Apatinskog puta, ranije se, prvih decenija 19. veka, prema opisu Antala Mindsentija, nalazila najbolja somborska gostionica, poznata pod imenom „Kod lepe Rackinje“ (Die Schöne Ratzin), u kojoj su usluga, hrana i piće bili najbolji u gradu (gostionica je dobila ime…
-
PISMO BAČKIH BUNJEVACA PAPI IZ 1668. GODINE
Ubrzo nakon doseljenja prvih i najstarijih bunjevačkih skupina iz Kliškog i Ličkog sandžaka u Bačku, početkom 17. stoleća, brigu o njihovom duhovnom životu preuzeli su franjevci provincije Bosne Srebrne i manastira u Olovu, koji se ovde javljaju već početkom tridesetih godina 17. stoleća. Jurisdikciju nad rimokatoličkim vernicima u Bačkoj imali su u to vreme beogradski biskupi, takođe bosanski franjevci, koji su, povremeno, dolazili u vizite. Dušebrižništvo nad bačkim Bunjevcima, kojih je tada najviše bilo u Baji, Gari, Jankovcu, Meljkutu, Bajmoku, Subotici i Somboru, ali i Šokcima, kojih je bilo u Santovu, Kolutu, Bregu, Monoštoru, Sonti, Vajskoj, Baču i Bukinu, pripadalo je franjevcima samostana u Olovu, koji su, pešice, od mesta…
-
SOMBORSKA “ALTERNATIVA” – TEMELJ ZAJEDNIŠTVA I TOLERANCIJE
Saradnja Srba i Bunjevaca kroz prizmu istorije Sombora i danas predstavlja svedočanstvo o snazi zajedništva, čiji su dometi dosezali do istinskih istorijskih podviga jedne lokalne sredine. Naravno, bilo je kroz dugu istoriju zajedničkog života ova dva najbrojnija somborska etnikuma i međusobnih nesporazuma, pa i povremenih oštrih političkih sukoba i svađa, ali u dva presudna istorijska momenta somborski Srbi i Bunjevci bili su složni i jedinstveni, što je doprinelo ostvarenju velikih ciljeva. Prvi put to se dogodilo u vreme elibertacije grada, od 1745. do 1749. godine, kada je srpsko-bunjevačko zajedništvo, zasnovano na bratstvu po oružju (iskovanom u šest zajedničkih ratova, u kojima su se borili tokom prethodna pola veka), ali i…
-
KAKO JE VLADIKA PROKLEO SOMBORCE
U središtu somborske Svetođurđevske somborske crkve, ispod srednjeg polijeleja, nalazila se nekad tvrdo ozidana prostrana grobnica u kojoj je sahranjen kapetan somborske vojničke varoši grof Jovan Janko Branković (oko 1675-1734). Kada je prilikom kanonske vizite somborskom protoprezviteratu u aprilu 1805. g. iznenada preminuo tadašnji plahoviti vladika bački Jovan Jovanović (1732-1805), inače vatreni srpski rodoljub, privrženik i pomagalac Karađorđevog ustanka, sahranjen je u Brankovićevoj grobnici, kojom prilikom su u toj grobnici kosti grofa Janka Brankovića od neobične veličine nađene, te su, prema zapisu Nikole Vukićevića, po starom običaju uljem i vinom oprane i na pređašnje mesto položene, tačnije premeštene su u novi grob koji se nalazio s leve strane, između amvona…
-
SALAŠAR
Tuna Džinić, stari varmeđski pandur, uputio se da „svojeručno uruči“ bogatome salašaru Babijanu Lipoženčiću poziv na županijsku skupštinu, na tzv. konkregaciju. Ne čini on to samo iz koristoljublja, mada se zaista nikad ne vraća praznih šaka s Babijanova salaša. Ono par pilića, desetak jaja, bubanj ovčjeg sira ili suva plećka, sve to nije bogzna šta. Jedan stari varmeđski pandur vazda se dobro hrani. Varmeđaška gospoda svaki čas priređuju večere, izlete, „bankete“; tu su svatovi, krštenja, pa i daća, sem toga Tunina je žena čuvena kuvarica u čitavom „Bačorsagu“, a Tuna najparadniji posluživač oko trpeza i najgizdaviji nosač sveća pri gospodskim i gazdačkim svatovima i krštenjima. Nego, njega je privlačio salaš.…
-
VIDOVDANSKI TRG U SOMBORU
Na raskršću dva somborska venca (Radomira Putnika i Živojina Mišića), te Konjovićeve ulice i Berićkog sokaka (sada ul. Miloša Obilića), nalazio se omanji trg (i danas je ovo najmanji i najskromnije uređen somborski trg). Ovde se, prema zapisu fra Bone Mihaljevića, ali i prema sačuvanim crtežima Sombora iz 1697/98. godine, u vreme turske uprave nalazila jedna od šest turskih džamija u Somboru. Predanje kazuje da su Somborci na ovom mestu, 22. aprila 1749. godine, svečano dočekali carskog izaslanika grofa Johana Kolera, koji je dva dana kasnije i zvanično proglasio Sombor za slobodan i kraljevski grad. U drugoj polovini 18. veka na trgu je postavljen pravoslavni krst, načinjen od kamena. Godine…
-
RUSKI HRT
Na hartiji po kojoj ovo pišem leži džepni budilnik iz 1898. sa dvostrukim dnom za burmut. Kuca još uvek kao živo srce nekog davno sahranjenog džepa. Moj praded po ocu, dr Stevan Mihailović, izmerio je tim satom poslednje godine života. Okolnosti pod kojima je on umro 1922. godine u Somboru, kao razveden čovek i kao sudija u ostavci, bile su čudne. Toliko čudne da mi ni moje babe, njegove kćeri, ni naši somborski porodični prijatelji Laloševići nisu nikada pomenuli da je praded sahranjen tamo u popodnevnoj senci somborske kapele. Kada sam to slučajno doznao i shvatio da smo žena i ja s decom više puta prolazili pored groblja gde on…
-
ANĐELOVA GUSKA (LA OCA DI ANGELO)
Domorodac, Rovinjez, odrastao u ribarskoj barci, koračao je i po rivi razbacanim korakom mornara sa nemirne palube. Krupnim jakim nosem na krupnom jakom licu sekao je vazduh ispred sebe mašući širokim šakama kao da vesla. Anđelo, potomak mnogih generacija svojih ribarskih predaka, progovarao je retko, kao da je bio svestan da njegov potmuli bas dostiže dubine čije su frekvencije van domašaja normalnog lјudskog sluha. Čaša je bila odviše sitna za njegove prste, pa je grapu pio iz flaše, vino iz demižane. Predimenzioniran i nezgrapan Anđelo je, kao Bodlerov albatros, bivao takav samo na kopnu. Kad se otisne na more on i njegova predačka barka postajali bi jedno. Na prostranoj ravni…
