Atanasije, sin Kirila Zarića, sveštenika somborske crkve Svetog Jovana Preteče, i unuk sveštenika iste crkve Zaharija Bungurovića (o kome je sačuvano predanje da je još u tursko vreme, pre 1687. godine, preko Slavonije u Sombor doselio stanovnike iz Srbije), rođen je u Somboru 1756. godine. U rodnom gradu je završio osnovnu i Gramatikalnu školu, a kao vršnjak i blizak prijatelj Avrama Mrazovića (očevi su im, istovremeno, bili sveštenici u istoj crkvi), odmah po osnivanju Norme završio je i tromesečni učiteljski tečaj, pa ga je Mrazović postavio za pomoćnog učitelja, a kasnije, nakon rukopoloženja, i za katihetu (veroučitelja) u svojoj školi. Na tom mestu Atanasije Zarić ostaće duže od tri decenije,…
-
-
PRVI SOMBORSKI AVIJATIČAR
Dimitrije Mita Konjović, potomak stare i poznate somborske porodice, rođen je 17/29. decembra 1888. g. u obližnjem selu Stanišiću, gde je njegov otac Pavle službovao kao učitelj tamošnje srpske osnovne škole. Njegov stariji brat bio je znameniti srpski kompozitor Petar Konjović, a njihov brat od strica u drugom kolenu poznati je somborski, vojvođanski i srpski slikar, akademik Milan Konjović. Gimnaziju je pohađao u Somboru od 1899. do 1902. godine, a zatim se, kao stipendista Ostojićeve fondacije subotičke Pravoslavne crkvene opštine, školovao u Pomorskoj akademiji u Rijeci, nakon koje je, kao navigacioni oficir, odnosno navigator eskadre, a potom i flote, plovio na ratnim brodovima po Sredozemlju i okeanima. Prvi dodir sa…
-
SAMUILO SAVA MAŠIREVIĆ – PATRIJARH IZ SOMBORA
U istorijskoj senci patrijarha Georgija Brankovića, pa i vladike Platona Atanackovića, ostao je još jedan srpski crkveni velikodostojnik poreklom iz Sombora – Samuilo Sava Maširević, koji se nalazio na najvišem tronu pravoslavne crkve, kao patrijarh karlovački, od 1864. do 1870. godine. Sava Maširević, u monaštvu prozvan Samuilom, profesor vršačke Bogoslovije, arhimandrit bezdinski, vladika temišvarski, mitropolit karlovački i patrijarh srpski, rođen je oko Savindana 1803. g. u Somboru, kao potomak stare somborske srpske graničarske i svešteničke porodice, koja je doseljena u Sombor u Velikoj seobi 1690. g. sa Kosova i Metohije, iz okoline Peći. Bio je sin imućnog zemljoposednika Avrama Maširevića i unuk Jovana Maširevića, sveštenika somborske Svetođurđevske crkve (neki izvori…
-
IVAN JUGOVIĆ – SOMBORAC KOJI JE OSNOVAO VELIKU ŠKOLU U BEOGRADU I PRVI SRPSKI DIPLOMATA
Somborac Jovan Savić, poznatiji u srpskoj istoriji pod pseudonimom Ivan Jugović, među najznamenitijim je, najumnijim i najobrazovanijim Srbima s početka XIX veka. Ostavio je vidljiv trag u istoriji srpske politike i prosvete svog doba. Rođen je 1772. godine u Somboru, gde je njegov otac, somborski pravoslavni sveštenik Gavrilo Savić, službovao u Svetopretečevoj ili Maloj pravoslavnoj crkvi. Staro nasledno prezime očeve porodice bilo je Jugović, a Jovanov otac prezime Savić nosio je kao patronim po svom ocu Savi (u Somboru je 1695. g. zapisan jedan pop Sava, ali je neizvesno da li je reč o rodonačelniku ovdašnjih Savića). Osnovnu školu i Gramatikalnu školu Jovan Savić je završio u Somboru. Gimnaziju je…
-
EDE MARGALIĆ – SOMBORAC I NAUČNIK SVETSKOG GLASA
EDE MARGALIĆ (MARGALITS EDE), mađarski filolog, slavista, pisac i prevodilac, gimnazijski direktor i univerzitetski profesor, rođen je 17. marta 1849. g. u Zagrebu, u hrvatsko-mađarskom braku Andrije Margalića i Dore pl. Koš. Pohađao je osnovnu školu u Zagrebu i gimanziju u Baji (1860-1866), a zatim je školovanje nastavio u Kaločkoj bogosloviji i tamošnjoj Isusovačkoj gimnaziji. Studirao je tri godine na Teološkom fakultetu u Beču (do 1870). Doktorirao je 1875. g. humanističke nauke na Univerzitetu u Budimpešti, posle čega je 1876/77. g. boravio na postdoktorskim studijama u Parizu, na Univerzitetu Sorbona. Od 1871. g. Margalić je radio kao profesor slovenskih jezika u tek pokrenutoj Učiteljskoj školi u Baji, odakle je prešao…
-
SOMBORAC – MAĐARSKI NACIONALNI HEROJ
Jedan od najistaknutijih vojnih komandanata u vreme Mađarske građanske revolucije 1848/49. g. bio je rođeni Somborac Jožef Švajdl. Rođen je u nemačkoj porodici, koja je u somborskim matičnim knjigama najranije zapisana 1792. godine, kao sin Jozefa Švajdla, blagajnika Komorske administracije u Somboru, i Terezije rođ. Hiltl, iz somborske nemačke porodice. Imenom Jozef Anton Švajdl krstio ga je 18. maja 1796. g. u somborskoj crkvi Sv. Trojstva ovdašnji župnik Matija Slatković, a na krštenju mu je kumovao plemić i inženjer Jožef Kiš, direktor Kanalskog društva i glavni projektant Francovog (Velikog bačkog) kanala, čije je prokopavanje bilo u toku. Rodna kuća Jožefa Švajdla nalazila se na mestu kasnije Škole za zabavilje, zabavišta…
-
SOMBORKA – PRVA SRPSKA UČITELJICA I NASTAVNICA
Prva žena koja je radila kao učiteljica, a zatim i nastavnica u srpskim srednjim školama, bila je Sofija Jorgović rođ. Rajković. Rođena je u Somboru 1839. godine (po majci je bila unuka znamenitog somborskog pravoslavnog sveštenika Avrama Maksimovića, pisca prvog srpskog pčelarskog priručnika objavljenog 1810. godine, najzaslužnijeg za preseljenje Srpske preparandije iz Sentandreje u Sombor 1816. g. i prvog predsednika somborske Srpske čitaonice 1845. godine). Nakon završene osnovne škole bavila se ručnim radom, za koji je imala izuzetnog smisla, kao pitomica pl. Anke Nikolić, supruge Isidora Nikolića Srbogradskog, velikog župana bačkog u vreme Vojvodstva srpskog. Kada je 1863. godine, nakon šest godina braka, ostala udovica posle smrti svog supruga, somborskog…
-
NIKOLA VUKIĆEVIĆ – UTEMELJITELJ SAVREMENE SRPSKE PEDAGOGIJE
Nikola Vukićević je rođen u Somboru, na Aranđelovdan, 8/20. novembra 1830. godine. Poticao je iz dve stare i ugledne somborske porodice (deda po majci, sveštenik Atanasije Zarić, bio je najbliži saradnik Avrama Mrazovića, dugogodišnji katiheta i nastavnik somborske „Norme“). Osnovnu školu završio je u rodnom gradu, prva dva razreda gimnazije u Segedinu, treći i četvrti razred polagao je u Baji, a peti i šesti razred gimnazije pohađao je u Sremskim Karlovcima, gde je bio najbolјi đak u svojoj generaciji. Još kao 15-togodišnji mladić nalazio se u martu 1845. g. među 72 osnivača Srpske čitaonice u Somboru. Prve literarne radove Vukićević je objavio 1846. g. u „Srpskom narodnom listu“ i almanahu…
-
SANJAR ZELENOG SOMBORA – Dr BENE ČIHAŠ
Vekovima je Sombor bio prašnjava ili blatnjava varoš, sa ili previše prašine, ili previše vlage. Tek krajem 19. veka, intenzivnim ozelenjavanjem svih delova grada, Sombor je promenio ove svoje klimatske osobine i postao panonska zelena oaza. Najzaslužniji za poduhvat ozelenjavanja Sombora svakako je dr Benjamin Bene Čihaš, koji spada u red najistaknutijih gradonačelnika Sombora tokom protekla dva i po stoleća. Preci dr Čihaša poreklom su bili iz Češke, a njegov predak Rupert Čiharnjak (kasnije Čihar i Čihaš), inače drvorezbar školovan u Beču, doselio se šezdesetih godina 18. veka u obližnje selo Prigrevicu Sentivan, s namerom da na području Bačke pravi skulpture svetaca za crkve koje su se masovno gradile po…
-
MARTIN PARČETIĆ – PRVI GRADONAČELNIK SOMBORA
Iz somborske bunjevačke graničarske porodice Parčetić potekao je mladi zastavnik Martin Parčetić, koji je, u znatnoj meri, na svojim plećima izneo poduhvat elibertacije Sombora (1745-1749), a 24. aprila 1749. g. izabran je za prvog glavnog sudiju tek proglašenog slobodnog i kraljevskog grada Sombora, odnosno za gradonačelnika u današnjem smislu te dužnosti. U razgovoru sa srpskim publicistom i istoričarem Aleksandrom Sandićem, svoja saznanja o starijem poreklu bačkih Parčetića saopštio je tadašnji novosadski veliki župan Feliks Parčetić, čukununuk Martina Parčetića, rodonačelnika starije plemićke grane ove porodice. Sandić je to predanje objavio 1884. g. u listu „Javor“, a u članku se, osim ostalog, kaže: Parčetići su lozom od starina Dalmatinci i stara vlastela;…
