Navršilo se već 125 godina kako je, u jesen 1893. godine, u Somboru zazvonilo prvo redovno telefonsko zvonce, 17 i po godina nakon što je Aleksandar Grejam Bel izgovorio prve reči putem svog novog izuma nazvanog – telefon. U Somboru se Belovim telefonskim aparatom eksperimentisalo još u zimu 1877. godine (u isto vreme kad je počela njegova primena u SAD), a nabavljen je kao učilo u fizikalnoj zbirci somborske Srpske učiteljske škole (Preparandije) i njime se, putem telegrafskih žica koje su korišćene kao provodnik, ogledno razgovoralo između somborskih kuća, pa čak i između Sombora i okolnih naselja. Ipak, bilo je, očito, još prerano za njegovu komercijalnu upotrebu (o svemu tome…
-
-
BAJSKI SOKAK
Somborski Bajski sokak spada u red najpoznatijih gradskih ulica. Ovim imenom nekada se zvao deo Glavne ulice od Svetođurđevske crkve do šanca (današnjeg Venca Radomira Putnika), na koji se, u istom pravcu, nastavljao put prema Baji. Krajem 19. veka Bajski sokak je nazvan imenom Rakoci Ferenca, a između dva svetska rata nosila je ime srpskog kralja Petra I. Posle Drugog svetskog rata nazvana je imenom Žarka Zrenjanina, a zatim Vojvođanskom. Ipak, dugo sva ta često menjana imena ove ulice, nisu kod Somboraca mogla da zamene njeno staro ime – Bajski sokak. Zbog značaja koji je ova ulica dobila izgradnjom pruge i železničke stanice 1869. godine (tada je, sa svoje desne…
-
SLUGE, BIROŠI I NADNIČARI
Čitav jedan velik stalež, i to onaj najniži u društvenom poretku Sombora, neku vrstu gradskog proleterijata, činili su sluge, biroši i nadničari. Prema podacima iz 1772. g. u Somboru su bila 533 sluge (442 sluge i 91 sluškinja) i 55 nadničara. Popis iz 1828. g. beleži u gradu 726 slugu (538 slugu i 188 sluškinja). I u ovom delu društva ustalila se određena hijerarhija (na vrhu su bili lakeji, majurdžije ili išpani, kočijaši i kuvarice, a na dnu pastiri-čobani, odnosno čuvari rogate marve, konja, ovaca i svinja). Prema popisu iz 1857. g. u gradu, i na njemu pripadajućim salašima, bilo je 1.547 slugu i biroša i 3.373 nadničara, što je,…
-
GOSTIONICA “PAKAO”
Kuća u kojoj se nalazila gostionica danteovskog imena „Pakao“, svakako najčudnijeg naziva u Somboru, koji inače nije oskudevao u neobičnim nazivima svojih bircuza, trajala je skoro dva veka. U obliku obrnutog slova L ovo veliko prizemno zdanje, tada vlasništvo Jozefa Gecija, sazidao je 1789. g. Johan Kosag, sa zapadne strane gradskog šanca. Bila je to jedna od prvih somborskih građevina za koju je bio načinjen arhitektonski plan sa crtežom kuće, koji je sačuvan u fondovima gradskog Magistrata u Istorijskom arhivu. Fasada zdanja u kome se nalazila ova gostionica infernovskog naziva imala je šest prozora i sedam jonskih pilastera, a svakom prozoru je odgovarao po jedan podrumski prozor. U središnjem delu…
-
KAKO JE VLADIKA PROKLEO SOMBORCE
U središtu somborske Svetođurđevske somborske crkve, ispod srednjeg polijeleja, nalazila se nekad tvrdo ozidana prostrana grobnica u kojoj je sahranjen kapetan somborske vojničke varoši grof Jovan Janko Branković (oko 1675-1734). Kada je prilikom kanonske vizite somborskom protoprezviteratu u aprilu 1805. g. iznenada preminuo tadašnji plahoviti vladika bački Jovan Jovanović (1732-1805), inače vatreni srpski rodoljub, privrženik i pomagalac Karađorđevog ustanka, sahranjen je u Brankovićevoj grobnici, kojom prilikom su u toj grobnici kosti grofa Janka Brankovića od neobične veličine nađene, te su, prema zapisu Nikole Vukićevića, po starom običaju uljem i vinom oprane i na pređašnje mesto položene, tačnije premeštene su u novi grob koji se nalazio s leve strane, između amvona…
-
KAD SAM BIO MLAĐAN LOVAC JA…
Stanovnici Sombora bavili su se lovom još u 17. i 18. veku, o čemu nema mnogo sačuvanih podataka. Okolne bare i ritovi, kao i šumarci u području prema Dunavu, bili su puni sitne i nešto krupnije divlјači (vukova, divlјih svinja, jelena, srndaća, lisica, zečeva, jazavaca i vidri), a kraj okolnih bara živele su brojne ptičje vrste (gnjurci, čaplјe, rode, gakovi, labudovi, divlјe guske i patke, liske, jarebice, prepelice, fazani, ždralovi, barske kokice, šlјuke, vodomari, golubovi, grlice i druge manje i veće ptice). Bilo je i mnogo ptica grablјivica koje su ugrožavale salašku živinu (jastrebova, sokolova, kobaca, rečnih orlova). Verovatno da su somborski graničari, ili barem njihovi oficiri, do 1729. g.…
-
OBESNA ĆUD BAČKOG PLEMIĆA
O obestima i neobuzdanim ćudima bogate bačke plemićke vlastele pričane su i ostale zapisane mnogobrojne zgode. U drugoj polovini 18. i tokom većeg dela 19. veka bački vlastelini su bili pravi mali kraljevi, posednici desetina hiljada jutara zemlje, sa bogatstvom i prihodima tolikim, da često više ni sami nisu znali šta i koliko imaju. Jedna o najbogatijih i najuticajnijih bačkih plemićkih porodica bili su pomađareni Bunjevci Latinovići, koji su plemstvo dobili još početkom 18. stoleća. Tokom druge polovine 19. veka u Bačkoj, na ogromnim imanjima u susednim selima Boršod i Kaćmar, 30-tak kilometara severno od Sombora, živeo je bogati, dekadentni i obesni Ivan (Hanzi) Latinović, čukununuk Danila Latinovića, koji je…
-
KAKO JE MONOŠTORSKI SKELEDŽIJA PREVEZAO TITA
U maniru srednjovekovnog feudalnog plemstva pripadnici nekadašnjeg jugoslovenskog komunističkog vrha često su odlazili u višednevni lov, koji nije predstavljao samo strast i razonodu, već i meru pripadnosti najuticajnijem upravljačkom krugu, u kome se, često, rešavala i politička sudbina svakog od njih, ali gde su došnošene i važne, ponekad sudbinske odluke o državnoj politici. Bilo je nezamislivo da visoki rukovodilac odbije poziv neprikosnovenog vladara države i partije za odlazak u lov, ili izrazi svoje protivljenje prema činu ubijanju životinja, u kom mahom nije bilo mere. Mada je Maršal Tito, doživotni predsednik SFRJ, svega jednom zvanično posetio Sombor (19. aprila 1969), mnogo puta je prošao kroz ovaj grad, odlazeći na svoja omiljena…
-
PČELARSTVO U SOMBORU
Kovanluk ili pčelarenje bili su najčešća sporedna privredna aktivnost somborskih zemljodelaca. Ogromni okolni pašnjaci i livade, kao i obližnje šume i barska vegetacija, predstavljali su savršen preduslov za gajenje pčela. Još je na turskom katastarskom popisu iz 1570. g. u Somboru, na ime desetine od košnica i pčelarenja, sakupljen iznos od 200 akči. Svega osam godina kasnije (1578) popis navodi da deswetina od košnica u Somboru iznosi 920 akči (veća nego od ovčarstva, koje je bilo glavna grana stočarstva). Očito, u samo jednoj deceniji plečarstvo je višestruko uznapredovalo. Na prvom austrijskom popisu, nastalom 1699. godine, 12 godina nakon izgona Turaka, u vlasništvu Somboraca zapisana je 651 košnica, a 1702. godine, uoči…
-
SOMBORSKE PIJACE
Još je 1749. g. četvrtim članom Elibertacione povelje carice Marije Terezije potvrđeno da slobodnom i kraljevskom gradu Somboru pripada pravo na dohodak od pijačarine, a članom 13 određena su dva pijačna dana tokom sedmice (sreda i subota), kao i datumi četiri godišnja vašara (dozvoljeno je da toliko puta godišnje mogu da budu održani i stočni vašari). Prvi vašar u godini održavan je na rimokatoličke Blagovesti, drugi o pravoslavnom Spasovdanu, treći o pravoslavnoj Velikoj Gospojini (ovaj vašar bio je i najveći, a na njega bi bilo doterano i po 2.000 grla marve), a četvrti na katoličke Svisvete (od 1814. g. datum četvrtog vašara bio je, odlukom cara Franca I, pomeren za…
