Stara mađarska plemićka porodica poreklom iz Njitranske županije, koja je plemićku grbovnicu dobila 1569. godine, a njen predak Stefan Balun zapisan je 1635. godine. Na osnovu grbovnice iz 16. veka, plemstvo joj je potvrđeno u Njitranskoj županiji 1723. godine. Na državnom popisu ugarskih plemića 1754/55. g. u Njitranskoj županiji zapisani su Stefan i Franja Balun, a u Vespremskoj županiji Aleksandar Balun. Plemićki grb: na plavom polju štita nalazila se crvena greda, sa 12 zlatnih šestokrakih zvezda, te sa dve veće zlatne šestokrake zvezde iznad i jednom ispod grede. Donja zvezda nalazila se između dva bela jelena u skoku, na zelenom tlu. Iznad štita stojala je kaciga sa perjanicom, bez krune.…
-
-
PRINC EUGEN SAVOJSKI
U istoriji Bačke i Vojvodine značajnu ulogu je imao znameniti vojvskovođa princ Eugen Savojski, i to ne samo svojim pobedama nad Turcima u slavnoj Bitki kod Sente 1697. i kod Petrovaradina 1716. godine, već i kasnije, u vreme kada je njegova podrška često bila presudna za postojanje i opstanak Podunavske i Potiske vojne granice, u čijim su šančevima (varošicama i naseljima), tokom prve polovine 18. stoleća, srpski i bunjevački graničari predstavljali izrazitu većinu. Princ Eugen Franc Savojski rođen je 18. oktobra 1663. g. u Parizu, kao potomak znamenite italijanske plemićke porodice i najmlađe dete iz braka princa i grofa Eugena Mauricija od Savoje i Olimpije Manćini, sinovice uticajnog francuskog državnika…
-
KAKO JE IZGLEDALA BAČKA PRE VIŠE OD TRI VEKA – CRTEŽI BAČKIH NASELJA IZ 1697. GODINE
Prvi sačuvani izgled 15-tak bačkih sela i varošica potiče iz 1697/98. godine, a njihov izvornik je album skica i crteža koje je načinio Leopold Franc fon Rozenfeld, inženjerijski oficir iz štaba Eugena Savojskog, vrhovnog zapovednika austrijske carske vojske u Ugarskoj (tzv. Ichnographiæ et delineationes calamo exarata es partim nigro sinico partim coloribus distinctæ omnium præliorum castrorum etc quæ metati sunt exercitus SR Imperii pro Hungaria contra Turcas recuperanda duce et auspice Eugenio principe Sabaudiensi a 12 Julii 1697 usque ad 27 Nouembris 1698 cum explicatione germanica, odnosno, u prevodu, Tlocrti i nacrti, izvedeni perom, delimično kineskim tušem, delimično obojeni, svih bitaka, logora, itd., koje je postrojila vojska Svetog Rimskog Carstva…
-
JUL NA SOMBORSKIM SALAŠIMA
Jul je, uz septembar, među somborskim salašarima bio najaktvniji mesec u godini. Nakon kosidbe ječma, krajem juna, u julu je prvo košena raž, a zatim pšenica. Domaćin je svakodnevno motrio da li su usevi sazreli, i to ne toliko po slami, već po tvrdoći zrna. Nije se smelo čekati da letina prezre, kako ne bi polegla i kako se pri žetvi ne bi previše krunila. Žetva pšenice, ječma, zobi i repice bila je mukotrpan posao (opširniji opis u prilogu: https://www.ravnoplov.rs/zetva/), koji se obavljao po užarenom suncu od njegovog izlaska do zalaska (u somborskih salašara postojala je izreka, koju je početkom 19. stoleća zabeležio Avram Mrazović, da u leto jedan sat…
-
TORBARENJE U SOMBORU
Sombor je bio snažno trgovačko središte još u vreme turske uprave. Posle elibertacije (dobijanja statusa slobodnog i kraljevskog grada) 1749. godine, trgovina je u Somboru počela dodatno da se razvija. Somborci su već 1778. g. imali svoje cehovsko privilegovano udruženje trgovaca (više o istoriji trgovine u Somboru, u prilogu: https://www.ravnoplov.rs/somborske-trgovine-i-trgovci/). Osim stalnih trgovačkih radnji, kojih je u Somboru bilo na desetine, u gradu se, u drugoj polovini 18. veka i tokom većeg dela 19. veka, zadržao i prastari oblik trgovine torbarenjem (uličnom prodajom putujućih trgovaca). Ovom vrstom trgovine bavili su se siromašni trgovci, koji nisu imali dovoljno sredstava da zakupe lokal u gradu, a donekle i sitne zanatlije. Oni su,…
-
SOMBORAC ĐORĐE GEDEON PETROVIĆ – OD GRADSKOG ARHIVARA DO VLADIKE BAČKOG
Bački vladika Gedeon, u svetovnom životu Đorđe Petrović rođen je u Somboru 1770. godine, kao sin ovdašnjeg građanina i pekara Petra Ćirkovića i Evdoksije rođ. Maširević (njegov mlađi brat bio je somborski trgovac Jovan Petrović). Deda Đorđa Petrovića, inače vešt ikonoslikar Kiril Trpković, doselio se u Sombor iz istočne Makedonije. Osnovnu ili glavnu gradsku školu (Mrazovićevu Normu), kao i Gramatikalnu školu, Đorđe Petrović je završio u Somboru, nakon čega je, kao darovit mladić, pohađao humanističke nauke u Segedinu i Pečuju. Po završetku školovanja, neko vreme je (od 1788) radio kao privremen gradski kancelista-arhivar, koji je, kako svedoči Nikola Vukićević, u red doveo gradsku arhivu starijeg vremena, i sačuvao u njoj,…
-
O TRADICIJI PIVARSTVA U SOMBORU
Početkom devedesetih godina 17. veka, u vreme dok Sombor još nije imao svoju pivaru i pivnicu, Somborci su pivo uvozili, pa je zapisano da je deset akova piva (oko 500 litara) preneo preko carinarnice u Vesprimu, aprila 1692. godine, Radojica, Rac (Srbin) iz Sombora, koji je platio 40 denara tridesetnine i deset denara carine (jedna forinta imala je 100 denara), a istog meseca po šest akova piva (oko 300 litara) preneli su somborski “Raci” Veselin i Cvijo, i platili su 24 denara tridesetnine i šest denara carine. Krajem maja 1698. g. Budimska komorska administracija dozvolila je Martinu Lipkoviću, službeniku poštanske službe u Somboru, da na ruševinama nekadašnjeg turskog kupatila podigne…
-
STARI SOMBORSKI KORZO
Ugledajući se na velike evropske gradove i gradove Habzburške monarhije, i u Somboru je, polovinom 19. veka, načinjena prva promenada, odnosno gradsko šetalište (od francuskog promener – šetati se). Nekoliko decenija kasnije, gradsko šetalište preimenovano je u korzo (od italijanske reči corso). Njime su šetali građani Sombora različitih zanimanja, imovinskog stanja i uzrasta, ali masovno i, tokom prolećnih i letnjih meseci, svakodnevno. Mada naizgled ne tako značajan, korzo je zapravo predstavljao važan element uspostavljenog građanskog sistema vrednosti, koji je imao svoj prepoznatljiv i jasno definisan stil života i ponašanja. U ranijim večernjim časovima (između šest i osam časova) po korzou su šetali učenici i učenice somborskih srednjih škola (Gimnazije, Preparandije,…
-
KAKO SU JAROSAVLJEVIĆI POSTALI FELDVARI – PRIČA O KOMORANSKOJ I SOMBORSKOJ SRPSKOJ PLEMIĆKOJ PORODICI
Somborska srpska plemićka porodica Feldvari bila je poreklom iz Komorana, a u Sombor je doselјena neposredno pred elibertaciju grada (1749). Porodica Feldvari imala je najdužu utvrđenu plemićku tradiciju među ovdašnjim srpskim porodicama. Ugarski plemićki list i grbovnicu dodelio je precima ove porodice kralј Matija II (kasnije car Sv. Rimskog Carstva), u Beču, 3. maja 1609. godine. Tom prilikom plemstvo je dato komoranskim stanovnicima Vinceu (Vićentiju) Rac-Feldvariju i njegovoj supruzi Doroteji, rođ. Jakšić, te Gaboru (Gavrilu) Rac-Feldvariju. Austrijski vladar Ferdinand III potvrdio je ranije porodično plemstvo sinu Vincea Feldvarija, komoranskom pukovniku i obervajdi Nikoli Feldvariju, u Požunu, 29. oktobra 1646. godine. Prema sačuvanom zapisu iz četrdesetih godina XVII veka, Nikola Feldvari…
-
NUŠIĆ U SOMBORU
U somborskom pozorištu, osnovanom 1882. godine, gostovao je, polovinom februara 1904. godine, Branislav Nušić, i tu je, svečano, uveden u dužnost upravnika Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu. Inače, novosadsko pozorište godišnje je, najmanje tokom šest nedelja u sezoni, boravilo u Somboru, gde je davalo predstave na srpskom jeziku (Sombor je bio drugo sedište ovog jedinog prečanskog profesionalnog srpskog pozorišta). O ovoj poseti liberalni novosadski „Branik“ pisao je: „U ponedeljak 1/14 februara 1904. godine opazilo se pred podne ispred srpskog pravoslavnog opštinskog doma u Somboru neko življe kretanje. Članovi Narodnog pozorišta, muški i ženski , u gomilama po ulicu šetaju, odbornici Pozorišnog mesnog odbora, iako na žalost naretko posejani –…
