Početkom meseca uzoravana je zemlja na ugaru, a prethodno je po njoj rastrto đubre koje je još tokom zime ovde sadeveno na gomile, da bi se moglo zaorati i na taj način bi lakše bile istrebljene zubača i druge trave. Zemlju koja je „ugarena“ valjalo je duboko orati kako bi se korenje i trava zubača bolje izvukli i lakše isušili i pokupili grabljama ili bili pojedeni od marve. Tamo gde nije bilo dovoljno đubriva, dva put je prevlačena drljača sa gvozdenim zupcima, na kojima je ostajala izvučena zubača ili korenje. Strnjika je zaoravana da istrune u zemlji i verovalo se da se i na taj način zemlja valjano đubri. Na…
-
-
NADIMCI SOMBORSKIH BUNJEVAČKIH PORODICA
Porodični nadimci ili ime “po ruganju” imale su skoro sve somborske porodice, kako srpske, tako i bunjevačke. Porodični nadimak najčešće je nastajao prema imenu ili ličnom nadimku relativno skorijeg pretka porodice (mada ima i porodica, poput Bošnjaka-Vranješevih, čiji je nadimak stariji od dva i po stoleća), njegovoj psihičkoj ili fizičkoj osobini, poslu kojim se bavio, ličnom umeću, nekom neobičnom događaju koji ga je karakterisao itd. Nadimci su prenošeni s kolena na koleno i omogućavali su da se unutar već velikih i razgranatih porodica istog prezimena razlikuju pojedine grane. To je bilo posebno važno za somborske Bunjevce, koji su dugo predstavljali oko trećine ukupnog stanovništva grada. Kako je broj njihovih porodica…
-
FRANC AJZENHUT – BAČVANIN KOJI JE SLIKAO ORIJENT
Franc Ajzenhut (Franz Eisenhut) rođen je u nemačkoj porodici, 26. januara 1857. g. u Bačkoj Palanci, odnosno u delu grada koji se tada nazivao Nemačka Palanka. Njegovi preci doseljeni su ovde, verovatno, krajem 18. ili početkom 19. veka. Prezime Ajzenhut ne nalazi se na spisku doseljenih Nemaca u urbarijalnim spisima Palanke iz 1772. godine, a 1828. g. na popisu stanovnika Nemačke Palanke zapisan je Jozef Ajzenhut (prezime Ajzenhut u to vreme zabeleženo je i severno od Sombora, među nemačkim stanovnicima trgovišta Stanišić i sela Čatalje). Kao sedmo dete nekadašnjeg bačvara, a zatim gostioničara Georga Ajzenhuta i Terezije Zomer, rodom iz Bukina (Mladenova), mladom Francu Ajzenhutu bilo je namenjeno da postane…
-
PRVO POMINJANJE IMENA SOMBOR I POČETAK TURSKE UPRAVE U GRADU
Nekadašnje srednjovekovno naselje Coborsentmihalj Turci su osvojili 1541. godine, kada su zauzeli celokupan prostor tadašnje južne i srednje Ugarske i pripojili ga državnoj teritoriji tadašnje Turske carevine. Turski putopisac Evlija Čelebi 125 godina kasnije piše kako je Sombor zauzeo na juriš hercegovački Pertev-paša. Najstariji arhivski trag turskog boravka u Somboru predstavlja kratak popis vojnika somborske tvrđave, koji je nastao tokom poslednje četvrtine 1543. godine. U ovom popisu prvi put je u jednom zvaničnom dokumentu, ranije naselje Coborsentmihalj (koje je već od 1500. g. zapisano kao Combor grad Sv. Mihaila) zabeleženo sadašnjim imenom Sombor (سومبور). Osim sa oblikom Sombor, ime grada će, tokom dugog perioda osmanske uprave, u različitim turskim, srpskim…
-
KAKO SU STANIŠIĆANI GUBILI GLAVE ZBOG MALO RITA I PAŠNJAKA
Revolucionarni pokreti 1848. godine zahvatili su i Habzburšku monarhiju, pa je 15. marta te godine započela u Pešti Mađarska revolucija, koja je postepeno vodila ka ideji samostalne i nezavisne mađarske države. Prvobitne simpatije nemađarskih naroda na prostoru ove kraljevine za programske ciljeve revolucije ubrzo su zamenjene zahtevima za kolektivnim nacionalnim pravima (uključujući i teritorijalna prava), u čemu su se posebno isticali zahtevi Srba, izneti na Majskoj skupštini u Sremskim Karlovcima, na kojoj je proglašeno Vojvodstvo srpsko (ili Vojvodovina Srbija), u čiji su sastav ušle teritorije Bačke, Srema i srpskog dela Banata. Kako nove mađarske vlasti nisu prihvatale srpske zahteve i zaključke Majske skupštine, već u junu je došlo do prvih…
-
PORODICA KOJA JE UTEMELJILA SOMBOR
Cobori su srednjovekovna vlastelinska i plemićka porodica, koja je u jugozapadnom delu kraljevske Bodroške županije utemeljila naselje Sentmihalj. Vremenom, ovo naselje će se uzdizati i prerasti u jedan od najznačajnijih gradova Bačke, od polovine 16. veka nazvan današnjim imenom Sombor. Za porodicu Cobor neposredno je vezan jednoipovekovni uspon naselja [Cobor]Sentmihalj, od neznatnog vlastelinskog poseda, do jednog od tri najvažnija gradska središta na prostoru srednjovekovne Bodroške i Bačke županije. Detalj sa porodičnog grba Cobora u kome nad štitom stoji roda sa ribom u kljunu, možda upućuje na činjenicu da je rodonačelnik ove porodice pripadao redu nadzornika nekog od kraljevskih ili crkvenih ribnjaka (magistri piscinarum), kakvih je bilo više u predelima oko…
-
SOMBORSKO SALAŠKO NASELJE NENADIĆ
Nekadašnja pustara, a zatim salaško naselje severno od Sombora najranije se, sa ovim imenom, pominje u popisu bačkih pustara i naselja s početka devedesetih godina 17. veka, kada je Nenadić zapisan kao fiskalna (komorska) pustara. Nenadić se 1702, 1720. i 1740. g. nalazilo među pustarama u vlasništvu somborskih graničara. U opisu i proceni koje je 1746. g. načinio upravnik komorskih dobara Franc Jozef Redl, zabeleženo je da godišnji prihod sa Nenadića iznosi 403 forinte i 45 krajcera, a ukupna vrednost pustare procenjena je na 8.085 forinti. Nenadić je ubeležen na svim najstarijim mapama Sombora, a nalazio se i na spisku pustara koje su 1749. g. gradu dodeljene Elibertacionom poveljom. Najstariji…
-
BESEDA O DUHU GRADA
Prilikom restauracije (izbora) gradskog Magistrata, u burnim vremenima Revolucije 1848. godine, somborski senator Petar Konjović, predsednik Odbora za restauraciju Magistrata, izrekao je 22. maja 1848. godine kratku besedu na sednici Unutrašnjeg senata slobodnog i kraljevskog grada Sombora, koja je na najbolji način i suštinski oslikavala i simbolizovala tradicionalni duh Sombora, kao i načela novih vremena i shvatanja: „Naš grad se uvek razlikovao od drugih i odlikovali su ga miroljubivost i dobri građani. Sve što je kod nas svojstveno i što se značajno desilo postignuto je mirnim putem. Verujem da će i prilikom ove restauracije Magistrata sve teći na isti način i da ćemo drugima služiti za primer. Zbog toga nemojte…
-
SOMBORSKO SALAŠKO NASELJE MILČIĆ
Salaško naselje Milčić (često se izgovara i kao Milčići), koje se nalazi severoistočno od Sombora, nalazi se na nekadašnjoj pustari, na kojoj je još u 17. veku postojalo omanje naselje. Pustara Miličić, kako je tada nazivana, pripala je 1702. g. somborskim graničarima. U opisu koji je 1746. g. načinio upravnik komorskih dobara baron Redl, zapisano je da godišnji prihod sa ove pustare iznosi 764,45 krajcara, a njena ukupna vrednost procenjena je na 15.295 forinti, što je Miličić činilo najvrednijom među vojničkim pustarama. Prilikom elibertacije grada 1749. g. atar pustare Miličić nije pripao Somboru, već je na njemu osnovano plemićko selo Nemeš Militič (Lemeš), ali su Somborci vešto „odrezali“ jedan deo…
-
KOSOVO (LAZA KOSTIĆ)
Još kao peštanski student prava mladi Laza Kostić 1865. g. piše i objavljuje poemu „Beseda – Alegorijska drama bez dijaloga od Laze Kostića“, istovremeno u Letopisu Matice srpske (tada “Srbski Letopis”), ali i u zasebnom izdanju. Poema „Beseda“ sadrži četiri pesme, pa iza uvodnog „Prikazivanja“ slede: „Slava“, „Kosovo“, „Žrtva Šejtanu“ i „Kletvin blagoslov“. Pesmu „Kosovo“ čine tri celine – „Naricanje“, „Kosovka devojka“ i „Zdravica“. U romantičarskom nacionalnom zanosu, mladi Laza Kostić nagoveštava svoju ideju o narodnoj poeziji kao osnovi srpske poezije i estetike, što će kasnije znatno šire iskazati u estetskoj studiji „Osnove lepote u svetu“ (1880). I danas, nakon jednog i po veka, zanimljiv je ovaj „ukrštaj“ uticaja narodne…
