Ala volem pa volem, sa dva vola da orem, pevali su stihovi stare gajdaše vojvođanske pesme. A sve do početka 20. veka vojvođanski paori su orali isključivo s volovima. Dok su koristili drvene plugove (tzv. „pemce“), za oranje je u jaram prezano po šest ili osam volova, zavisno od vrste i kvaliteta zemljišta. Kasnije, kada su počeli da se koriste gvozdeni plugovi, prezalo se u jaram po četiri vola (prema podatku iz 1872. g. na somborskim salašima bila su 952 drvena i samo 103 gvozdena pluga). Snaga volova bila je velika i ravnomerna, pa su i najteže poslove radili lagano ali pouzdano. Kada su držani čisto, volovi su bili dugo zdravi. Volovi su…
-
-
…PA I ŽENE PIJU VINA (VINOGRADARSTVO U SOMBORU)
Od Sombora, valjda, nema predela koji je manje pogodan za vinogradarstvo, a u kome su ljudi (i žene) bili tako privrženi vinu, da su grad, stolećima, potpuno okruživali svojim brojnim vinogradima. Još je u tursko doba, na poreskom popisu (defteru) iz 1570. godine, zapisano da Somborci gaje vinovu lozu i plaćaju 80 akči za površine vinograda koje su bile veće od 20 dunuma (jedan dunum je iznosio oko deset ari ili 1.000 m2). Nepun vek kasnije, znameniti turski putopisac Evlija Čelebi, prilikom obilaska Sombora 1665. godine, piše kako je Sombor velika varoš okružena vinogradima, baštama i ograđenim vrtovima. Zapis mladog turskog oficira Osman-age Temišvarskog iz 1688. godine, svedoči da je,…
-
ERNEST BOŠNJAK – ČOVEK KOJI JE OD SOMBORA ŽELEO DA NAČINI HOLIVUD
U osvitak 20. veka tek se razvijala filmska umetnost u svetu, a na prostorima Bačke već se našla nekolicina entuzijasta, koji su se osmelili ne samo da je reprodukuju (prikazuju), već i da se bave njenim stvaranjem. U Somboru je to bio Ernest Bošnjak, u Subotici Aleksandar Lifka, a u Novom Sadu Vladimir Totović. Somborski kinematograf je, ipak, prvi snimio film i u ranoj istoriji naše kinematografije ostavio je najvidljiviji trag. Poreklom iz stare somborske bunjevačke porodice Bošnjak i njene grane sa nadimkom “Vranješi”, Ernest Bošnjak je rođen 2. januara 1876. godine u Somboru, gde je, kao mladić, pohađao osnovnu školu i dva razreda Državne gimnazije, a potom je učio…
-
OTKAKO JE TAJ ARTESKI BUNAR…
Još 1665. g. turski putopisac Evlija Čelebi beleži u Somboru svega četiri bunara sa živom vodom. Kasnije se broj javnih bunara povećao, pa ih je, 1864. godine, u gradu bilo trideset (održavali su ih i čistili posebno plaćeni radnici). Godine 1879/80. svi javni bunari su popravljeni, obnovljeni i osavremenjeni, o čemu je somborske vlasti izvestio gradski mernik. Ipak, kada je 1884. g. hemijski ispitan kvalitet vode iz 16 somborskih javnih uličnih bunara sa đermom, ustanovljeno je da je voda bila pitka i ispravna samo u dva bunara. Stoga su gradske vlasti odlučile da u središtu grada, na Svetođurđevskom trgu, sa istočne strane Gradske kuće, na mestu gde je i ranije…
-
ZAŠTO JE “FRUŠKA”?
Raskošna pitomina Fruške gore, najpoznatije vojvođanske planine, malo koga ostavlja ravnodušnim (mladi Laza Kostić pevao je o njoj: Ubava Fruško, divoto moja, a Zmaj-Jova u jednoj pripovetki piše: Frušku je Bog stvorio odmarajući se). Njeni vinogradi rađaju grozdove od kojih se prave najbolja naša vina, a njene šume bila su pluća Vojvodine. Načičkana je starim srpskim manastirima, nastalim od 15. do 18. veka (Krušedol, Staro i Novo Hopovo, Grgeteg, Šišatovac, Jazak, Vrdnik-Ravanica, Kuveždin, Đipša, Privina glava, Velika i Mala Remeta, Bešenovo, Petkovica, Beočin i Rakovac). Malo je tog što ne znamo o Fruškoj gori, osim zašto se zove “Fruška” i šta znači taj naziv, koji nosi već skoro hiljadu godina?…
-
ŠOROM ŠAJKE, A DUNAVOM – VOZ!
Nekada su vozovi prelazili Dunav i bez mosta, a danas ne idu ni preko mosta. Još je početkom 1848. godine, na zasedanju Državnog sabora Ugarske, grof Ištvan Sečenji obrazložio osnovne principe izgradnje mađarske železnice, prema kojima železničke linije treba da se šire od prestonice, odnosno od Budima i Pešte, prema Jadranskom moru i krajevima u kojima su živele velike etničke zajednica Hrvata, Srba, Rumuna i Podunavskih Nemaca. U duhu ideje grofa Sečenjija, izgradnja železnice je, nakon Austro-ugarske nagodbe iz 1867. godine, krenula grozničavim tempom, ali je nedostatak mostova predstavljao najozbiljniju smetnju za ostvarenje tih planova, koji su bili od presudne važnosti za ekonomski i privredni razvoj Ugarske kraljevine u okviru…
-
APATINSKI ALASI
Još od srednjeg veka u Apatinu je ribolov bio glavna privredna grana ovog naselja, koje je tim imenom zapisano još 1350. godine, u posedu Kaločke nadbiskupije. Kada je, polovinom 18. veka, naselje obnovljeno nakon što su ovde kolonizovani Nemci sa Rajne, ribolov je ponovo postao osnovno zanimanje velikog broja stanovnika Apatina. Krajem 18. veka u Apatinu je bilo čak 200 profesionalnih ribara, a od 1773. g. postojao je privilegovani apatinski ribarski, lađarski i mlinarski ceh, a austrijski car Franc I dodelio je 1830. g. apatinskim ribarima isklјučivo pravo da organizuju ribolov na Dunavu od Mohača pa do Oršave (Đerdapa). Svaki alas obeležio bi svoju kuću znamenjem svog ceha, a središnji…
-
“BITKA KOD SENTE” – NAŠA NAJVEĆA SLIKA
Od 1786. g. slobodan i kraljevski grad Sombor postao je, ujedno, i administrativno središte Bačke županije, koja je 1802. g. preimenovana u Bačko-bodrošku županiju. Između 1805. i 1808. g. podignuto je u Somboru dvospratno županijsko zdanje, koje je dograđeno i obnovljeno između 1880. i 1882. godine. Somborci su ovu zgradu jednostavno prozvali „Županija“ ili „Varmeđa“. U Velikoj sali somborske Županije, u kojoj su održavane redovne sednice skupštine Bačko-bodroške županije, postavljena je, u februaru 1898. godine, impozantna umetnička slika „Bitka kod Sente“. Njen autor, slikar Franc Ajzenhut (1857-1903), rodom Nemac iz Bačke Palanke, a školovan u Budimpešti i u Minhenu, na Kralјevskoj akademiji lepih umetnosti, naslikao je prizor čuvene bitke između…
-
BOĐOŠ – ZNAMEN SOMBORSKOG ZELENILA
Sombor je vekovima leti muku mučio sa prašinom, a s jeseni i sa zime blatom i vlagom. Mada je svaka kuća imala baštu i u njoj svoje drveće i zelenilo, ulice starog gradskog jezgra, sve do poslednje trećine 19. veka, nisu bile ozelenjene. Tokom druge polovine 19. veka somborske gradske vlasti posvetile su veću pažnju pejzažnom uređenju grada, a uz drvorede dudova po ulicama periferije, na središnjim gradskim ulicama, osim na Glavnoj, bili su posađeni platani. Sedamdesetih godina 19. veka Sombor ima Odbor za ulepšavanje grada, koji vodi računa o ozelenjavanju i čuvanju posađenih sadnica i već formiranih drva. Početkom sedamdesetih godina 19. veka nastaje prvi gradski park, posađen pored…
-
MITSKI BODROG
Tajanstveni i skoro mitski Bodrog, dunavsko utvrđenje okruženo gustim drevnim šumama na severozapadu Bačke, danas, nakon toliko vekova od njegova nestanka, pomalo podseća na panonski pandan britanskom Avalonu, a njegova znamenita tvrđava na dvor Kamelot, ali, za razliku od legendarnih središta ostrvske kriptoistorije, Bodrog je istorijskim izvorima dokaziva činjenica, sačuvana u brojnim srednjevekovnim arhivalijama, u toponimiji, te u nazivu županije, prvo srednjovekovne (Bodroške), a kasnije i savremene (Bačko-bodroške), čije je središte bilo u Somboru, a njenu upravnu oblast činila je celokupna današnja Bačka. Nastanak i ime Bodroga, kao jednog od najznačajnijih srednjevekovnih naselja na levoj obali Dunava, od Budima na severu, do Trajanove ploče u Đerdapskoj klisuri na jugu, stariji…
