PALETA RAVNICE,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Umetnost,  Znamenite ličnosti

ZABORAVLJEN SOMBORSKI SLIKAR ARPAD JUHAS

Prvi somborski slikar koji je imao ozbiljnu reputaciju u svetu slikarstva i umetnosti bio je Arpad Juhas. Rođen je 29. juna 1863. g. u Somboru, kao najmlađe od četvoro dece ovdašnje mađarske porodice krojačkog majstora Mihalja Juhasa i njegove supruge Kristine rođ. Kanjo. Kuća njegovih roditelja nalazila se na uglu tadašnje Pastirske ulice (današnje Branka Radičevića) i Venca Jožefa Etveša (danas Živojina Mišića).

Kuća porodice Juhas u Somboru (u pozadini, iza krsta)

Osnovnu školu i gimnaziju Arpad Juhas je završio u rodnom gradu, posle čega je 1879. g. u Budimpešti upisao školu crtanja, ali, zbog materijalnih teškoća, nije uspeo da je završi. Već sledeće godine vratio se u Sombor gde je radio kao županijski službenik do 1886. godine. Te godine dobio je stipendiju grada za pohađanje Više likovno-umetničke škole kako bi stekao naziv nastavnika crtanja, a od naredne godine bio je stipendista somborskog Fonda Julijana Đule Falcionea. Diplomu nastavnika crtanja Arpad Juhas je dobio 1890. godine. Umetničke studije nastavio je u Majstorskoj školi Karolja Loca. Uz materijalnu podršku rodnog grada tih godina obilazi Minhen, Pariz i Italiju. Po završetku studija, sa 250 uspelih živopisnih crteža, ilustruje 1898. g. knjigu Lasla Kerešija o egipatskoj umetnosti.

Studija (akvarel, 1886)
Portret Lasla Inotaija (olovka i kreda, 1889)
Knjiga “Egipatska umetnost” koju je ilustrovao Arpad Juhas

Između 1898. i 1903. g. umetnik je živeo u Somboru gde je slikao portrete i pejzaže, a često je odlazio da slika i u obližnji Lemeš – Nemeš Militič (današnji Svetozar Miletić). U rodnom gradu Juhasa je snažno podržao osnivač somborskog Slobodnog liceja Elek Goždu, koji je, ujedno, bio i predsednik suda. Njegovim zalaganjem Arpad Juhas je 1900. g. priredio svoju prvu izložbu u somborskom hotelu “Lovački rog” (kasnije “Sloboda”). Novcem zarađenim od prodatih slika Juhas je otputovao u Dubrovnik gde je, uz ostale, nastala i jedna od njegovih najboljih slika “Fort Lorenco (Lovrijenac)”.

Hotel “Lovački rog” u Somboru, u kome je priređena prva samostalna izložba Arpada Juhasa (početak 20. veka)
Seosko dvorište (ulje na kartonu, 1900)
Devojčica sa buketom (ulje na platnu, bez signature)
Morski pejzaž (ulje na kartonu, oko 1900)
Šokica (ulje na lesonitu, bez signature)
Prodavačice cveća na somborskoj pijaci (ulje na lezonitu, bez signature)

Naredne godine Juhas je imao samostalnu izložbu i hotelu “Grand” u Novom Sadu. Godine 1902. imenovan je za ilustratora Istorijskog društva Bačko-bodroške županije, a iste godine ponovo je imao izložbu u somborskom hotelu “Lovački rog”. Od 1903. g. Juhas živi u Budimpešti i istrajno, predano i marljivo učestvuje u etnografskom sakupljačkom radu Dežea Malonjaija, a za ciklus njegovih knjiga o mađarskoj narodnoj umetnosti Juhas slika velik broj ilustracija. Godine 1905. preseljava se u Gedele, gde je bio blisko vezan za osnivače tamošnje poznate umetničke kolonije, čiji je jedan od ključnih članova i verovatno najautentičniji predstavnik njihove životne filozofije (ova kolonija je za svoj umetnički cilj smatrala obnovu primenjene umetnosti). Kolektivno izlaže na izložbama Nacionalnog salona u Somboru (1904) i Budimpešti (1906, 1909, 1911, 1912. i 1913), a njegovi radovi prikazani su i na izložbi mađarskih umetnika na Međunarodnoj grafičkoj izložbi u Londonu 1908. godine, gde je dobio priznanje kao jedan od najboljih grafičara. Samostalnu izložbu ima i u Segedinu (1909), a 1912. g. u nacionalnom salonu u Budimpešti organizovana je njegova retrospektivna izložba.

Žitno polje sa krstinama (ulje na kartonu, oko 1902)
Žetva (ulje na platnu, bez signature)
Mrtva priroda sa lubenicom (ulje na platnu, 1903)
Konji na pojilu (ulje na platnu, oko 1905)
Drvored sa salašima (ulje na platnu, bez signature)
Šumarak (pastel, bez signature)
Somborski pejzaž – obala kanala (olovka, 1909)
Kupalište na kanalu kraj Sombora (ulje na platnu, oko 1909)
Selo (ulje na platnu, bez signature)
Portret majke (ulje na platnu, oko 1906)

Prema svedočenjima savremenika Juhas je bio i vrstan matematičar, a govorio je i sve najvažnije evropske jezike (Tolstoja je, na primer, čitao u originalu), ali je razumeo i arapski, a čitao je i na hebrejskom. Bio je vegetarijanac, bavio se fizičkim vežbama, a na putovanja prilikom sakupljanja etnografskog materijala najčešće je išao peške. Smatrao je da je za stvaralaštvo neophodno da umetnik bude nezavisan i slobodan, pa je iz tog razloga odbio i ponudu Škole za primenjenu umetnost u Budimpešti da postane njen profesor.

Igra iz Turdoa (skica za mural, ulje na platnu, 1910)
Poseta bolesniku (ulje na platnu, 1911)
Mezokevešd (ulje na platnu, 1911)
Paorska peć (ulje na platnu, oko 1911)
Povratak sa njive (ulje na platnu, 1911)
Panorama Mezekevešda (ulje na platnu, oko 1911-1913)
Vašar dunja (ulje na platnu, 1913)
Žena u žitu (ulje na platnu, 1913)

Od 1911. g. Juhas sa porodicom živi u Mezekevešdu, a u proleće 1914. g. preseljava se u Pecel, gde je i preminuo 30. maja iste godine.

Autoportret (ulje na kartonu, oko 1914)
Arpad Juhas

Posthumno su organizovane njegove samostalne izložbe u Budimpešti (1916), Somboru (1988), Subotici (1989) i u Gedeleu (2015), a njegovi radovi bili su prikazani i na velikom broju kolektivnih izložbi tokom poslednjeg stoleća.

Češljanje (crtež, bez označene godine)
Juhasova ilustracija bajke “Bogata devojka” (1906-1909)
Etnografske skice
Etnografske skice
Skica
Juhasova ilustracija za dečju knjigu
Etnografske skice u primenjenoj umetnosti

Dela Arpada Juhasa danas se nalaze u gradskim muzejima Sombora, Subotice i Gedelea, kao i u Mađarskoj nacionalnoj galeriji u Budimpešti, te u Istorijskom i Etnografskom muzeju u Budimpešti. Godine 2015. u izdanju novosadskog Foruma objavljena je sažeta monografija “Juhas Arpad”  Cecilie Eri Nađ, u saradnji sa Olgom K. Ninkov (ova knjiga poslužila je kao glavni izvor podataka za prilog o Arpadu Juhasu).

M. S. 

Ostavite komentar

Vaša e-mail adresa neće biti objavljena.