Verovatno da nema grada u Srbiji, a moguće je i u okruženju, u kome se zatvor nalazi na istom mestu i u istom zdanju već 210 godina, kao što je to slučaj u Somboru. Kada je 1786. g. car Josif II odredio da Sombor postane županijsko središte, u podrumima nekadašnjeg franjevačkog samostana bile su smeštene ćelije županijskog zatvora. To je ogorčilo prvog somborskog hroničara, franjevca fra Bonu Mihaljevića, koji je u svom spevu „Kripost posli smerti živi…“, napisanom ikavicom i bunjevačkim narečjem, zabeležio kako car manastir komitatu (županiji) prida / da tamnice odma ovdi zida. Već 1787. g. Bačka županija (od 1802. g. Bačko-bodroška), načinala je plan za izgradnju nove…
-
-
SOMBORSKA KARMELIĆANSKA CRKVA I SAMOSTAN
Somborska rimokatolička crkvena opština obratila se, još 1818. godine, ugarskom Kraljevskom namesničkom veću, sa molbom da joj se besplatno dodeli plac za izgradnju nove katoličke crkve u Somboru, pošto je crkva Svetog Trojstva postala pretesna za velik broj vernika. Gradski senat se saglasio sa ovom molbom, ali se nakon toga zastalo, pa su vernici 1826. g. ponovo predložili da započnu radovi na izgradnji nove crkve. Gradske vlasti su 1828. g. taj predlog prihvatile i imenovale komisiju koja je trebalo da odredi mesto na kome će crkva biti podignuta, što je i učinjeno do 1833. godine, kada je na gradskom Vašarištu, sa severoistočne strane od zdanja Županije, određeno zemljište za zidanje nove…
-
SLAVUJSKI POJ PRED GRMLJAVINU TOPOVA
U samo praskozorje Velikog rata priređena je u Somboru jedna od najvećih kulturnih manifestacija u ovom gradu kroz čitavu njegovu istoriju. „Prva slava Srba pevača u Somboru“, kako je glasio zvaničan naziv ove velike manifestacije, održana je 7, 8. i 9. juna 1914. godine (po novom kalendaru), na pravoslavni praznik Duhova, a okupila je 17 najuglednijih i najuspešnijih srpskih pevačkih družina sa prostora tadašnje Austro-Ugarske monarhije, koje su učestvovale u takmičarskom delu, kao i Pevačku družinu „Stanković“ iz Beograda, koja je nastupila izvan konkurencije. Organizator ovog velikog okuplјanja Srba pevača bio je Savez srpskih pevačkih društava, čije je sedište bilo u Somboru, a inicijator i spiritus movens celokupnog događanja bio…
-
SVETOPRETEČEVA (MALA PRAVOSLAVNA) CRKVA U SOMBORU
Crkva Sv. Jovana Preteče, u Somboru znana i kao Svetopretečeva ili Mala pravoslavna crkva, jedino je somborsko zdanje koje ima status kulturnog dobra od izuzetnog značaja. Prema zapisanom predanju, koje istorija i arheologija nisu potvrdile, na mestu ove crkve, još pre dolaska Turaka, nalazila se hrišćanska bogomolјa, koju su Turci, nakon zauzimanja Sombora 1541. godine, pretvorili u džamiju. Posle povlačenja Turaka, krajem leta 1687. godine, pravoslavni stanovnici Sombora su, kako svedoče stari letopisi i zapisi, preuzeli džamiju i pretvorili je u pravoslavni hram Sv. Jovana Preteče. Uklanjajući se pred Turcima u vreme tzv. „Varadinskog“ rata, kaluđeri fruškogorskog manastira Jaska preneli su 1716. g. u somborsku Svetopretečevu crkvu mošti poslednjeg srpskog…
-
BOSANSKI FRANJEVCI – PRVI DUHOVNICI BAČKIH BUNJEVACA
Verski život bačkih Bunjevaca u 17. i 18. veku bio je snažno vezan za pastirski rad franjevačkog reda, posebno fratara provincije „Bosne Srebrene“. Od vremena prvih bunjevačkih seoba u Bačku, početkom 17. veka, franjevci su preuzeli dušebrižništvo nad doseljenim stanovništvom, čiji su pastiri bili i ranije, u predelima u kojima su Bunjevci živeli pre doseljenja u Bačku. Prve pojave bosanskih franjevaca u Bačkoj beleže se još osamdesetih godina 16. veka, ali one su sporadične i retke, a broj ovdašnjeg rimokatoličkog življa još je bio veoma nizak (u Somboru je bilo svega par dubrovačkih trgovaca, a u okolnim selima Kolutu, Beregu, Santovu i Monoštoru živele su najstarije šokačke porodice, doseljene polovinom…
-
EDE MARGALIĆ – SOMBORAC I NAUČNIK SVETSKOG GLASA
EDE MARGALIĆ (MARGALITS EDE), mađarski filolog, slavista, pisac i prevodilac, gimnazijski direktor i univerzitetski profesor, rođen je 17. marta 1849. g. u Zagrebu, u hrvatsko-mađarskom braku Andrije Margalića i Dore pl. Koš. Pohađao je osnovnu školu u Zagrebu i gimanziju u Baji (1860-1866), a zatim je školovanje nastavio u Kaločkoj bogosloviji i tamošnjoj Isusovačkoj gimnaziji. Studirao je tri godine na Teološkom fakultetu u Beču (do 1870). Doktorirao je 1875. g. humanističke nauke na Univerzitetu u Budimpešti, posle čega je 1876/77. g. boravio na postdoktorskim studijama u Parizu, na Univerzitetu Sorbona. Od 1871. g. Margalić je radio kao profesor slovenskih jezika u tek pokrenutoj Učiteljskoj školi u Baji, odakle je prešao…
-
APATINSKI PUT
Ucrtan još na vedutama Sombora s kraja 17. veka, Apatinski put je jedna od prvih somborskih ulica koja se protezala od nekadašnjeg zapadnog šanca (danas Venca Petra Bojovića) prema reci Mostongi i izlasku iz grada u pravcu Apatina. Ova ulica je na važnosti dobila nakon prokopavanja Francovog (Velikog bačkog) kanala, početkom 19. veka, pa je još i sredinom 19. veka Apatinski put nazivan i Kanalskom ulicom, a krajem istog veka dobio je ime Tekeli put (verovatno po mađarskom grofu Emeriku Tekeliju). Posle Prvog svetskog rata ulica je ponovo nazvana Apatinski put, a nakon 1934. g. dobila je ime Kralja Petra II, (od Venca Petra Bojovića, završno sa poslednjim izgrađenim kućama,…
-
TRI SOMBORSKA HIPODROMA
Razvijeno konjarstvo, koje je u Somboru negovano od početka 18. veka, izrodilo je u 19. veku prva konjička takmičenja, koja su bila posebno omiljen i razvijen vid sporta u Somboru. Škola jahanja pri gradskom konjičkom eskadronu zabeležena je u Somboru još 1826. godine, a 1852. g. u Somboru su boravili članovi jednog engleskog jahačkog društva, koji su ovde izveli svoj program. Naredne godine u Somboru je radila civilna škola jahanja, tzv. „Rajčura“ (od nemačkog Reitschule), a grad je za njeno uređenje obezbedio 40 kola peska, koji je nasut na prostor nedaleko od somborske Kalvarije (današnji tzv. „Logor“ u Gornjoj varoši). Konjičke trke priređivane su ovde već od sedamdesetih godina 19.…
-
SOMBORSKE TRGOVINE I TRGOVCI
Još od turskih vremena Sombor je bio trgovački grad, a vekovima je trgovina, uz zemljoradnju i stočarstvo, predstavljala najsnažniju privrednu granu grada. U Somboru je krajem 16. veka bilo stalno nastanjenih dubrovačkih trgovaca, a polovinom 17. veka kožom i vunom trgovali su somborski trgovci bosanskog porekla. Putopisac Evlija Čelebi beleži u Somboru 1665. g. čaršiju sa velikim brojem dućana, a plan austrijske opsade turskog Osijeka, iz juna 1687. godine, za grad koji se nazirao na obzorju preko Dunava, beleži na italijanskom jeziku: Sambor citta mercantile posseduta allora da Turchi (Sombor, trgovački grad, još u posedu Turaka). Sombor je, kao nekada važan trgovački grad zabeležen i u dnevničkim zapisima generala Trautmansdorfa,…
-
CRKVA PRESVETOG TROJSTVA I ŽUPNI DVOR U SOMBORU
O duhovnom životu somborskih rimokatolika tokom većeg dela 17. i 18. stoleća, brinuli su franjevci provincije Bosne Srebrne. Najstariji sačuvan zapis o boravku franjevaca u Somboru potiče iz 1634. godine, par decenija posle doseljavanja prvih bunjevačkih porodica sa prostora Kliškog i Ličkog sandžaka. Prema zapisu beogradskog biskupa, franjevca Marina Ibrašimovića, koji je 1649. g. krizmao somborske rimokatoličke vernike, u gradu je tada bilo 30 rimokatoličkih kuća, a crkva još nije postojala. U izveštaju beogradskog biskupa Matije Benlića iz 1653. g. navodi se da u Somboru postoji mala rimokatolička kapela, sa potrebnim priborom za služenje svete mise. Franjevačka rezidencija u Somboru ustanovljena je do kraja osamdesetih godina 17. veka (zapisana je…
