Prvu logiku na srpskom jeziku napisao je obrazovani Somborac Nikolaj Šimić. Bio je sin somborskog trgovca platnom Mihaila, a rođen je u Somboru 1766. godine. Nakon završene slavenoserbske osnovne škole pohađao je ovdašnju Gramatikalnu školu, a završio je i učiteljski tečaj u Mrazovićevoj Normi. Gimnaziju je završio u Segedinu, a tečajeve filozofije (logike i fizike), prava i advokatski ispit pohađao je i položio u Pešti. Neko vreme, nakon završetka školovanja (oko 1792), radio je kao kancelista u somborskom Magistratu, a poslednjih godina 18. veka, u vreme ratova sa Napoleonom, kao ubeđen rusofil stupio je u rusku vojsku i dobio oficirski čin (Nikola Vukićević piše kako Šimić po svršetku pravničkih nauka…
-
-
PROMOCIJA KNJIGE “PLEMIĆKE PORODICE U SOMBORU DO KRAJA XVIII VEKA”
U prepunoj Velikoj sali zdanja Županije u Somboru, u utorak, 30. oktobra, predstavljena je nova knjiga Milana Stepanovića „Plemićke porodice u Somboru do kraja XVIII veka“, koju su pre nekoliko dana objavili somborski izdavači Gradska biblioteka „Karlo Bijelicki“ i UG „Norma“. Prisutne su pozdravili dr Zoran Parčetić, predsednik Skupštine grada Sombora, Nataša Turkić, direktorica Gradske biblioteke i Aleksandra Medurić Kalčan, potpredsednica UG „Bunjevačko kolo“, koje je, sa izdavačima, bilo jedan od organizatora promocije Stepanovićeve knjige. O knjizi je govorio istoričar prof. dr Saša Marković, koji je naglasio značaj upotrebe istorijskih izvornika (arhivskih dokumenata i literature), upravo na način kako je to urađeno u knjizi o somborskim plemićkim porodicama, za koju…
-
PRVA SRPSKA MATEMATIKA NASTALA JE U SOMBORU
Prvi srpski matematički priručnik „Novaja serbskaja aritmetika ili prostoje nastavlenije k hesapu“ štampan je pre 252 godine u Veneciji, a nastao je u Somboru, iz pera ovdašnjeg gradskog senatora Vasilija Damjanovića. Damjanović je rođen 1735. g. u Somboru, kao sin ovdašnjeg graničarskog potkapetana Jovana Damjanovića i potomak stare trgovačke porodice, čiji je predak Mitar Damjanović, kao somborski stočni trgovac, zabeležen još u vreme turske uprave, 1683. godine. Damjanovićev otac Jovan bio je do 1745. g. komandant somborske pešadije, zatim knez (birov ili sudija) u vreme borbe za elibertaciju grada. Posle proglašenja Sombora za slobodan i kraljevski grad izabran je 1749. g. za člana Unutrašnjeg senata, a 1751. g. za prvog…
-
SOMBORSKA NALAZIŠTA NOVCA
U Somboru i najužoj okolini pronađeno je, od kraja 19. do kraja 20. veka, više numizmatičkih nalaza, koji svedoče o prisustvu raznih civilizacija, u rasponu od antičkog doba do 18. stoleća. Najstariji kovani novac pronađen je u ataru Gradine, a reč je o srebrnom grčkom novcu Dračke oblasti, kovanom na prelazu iz trećeg u drugi vek pre nove ere, koji su ovde, verovatno, doneli keltski trgovci. Keltski bakarni novac, kovan u prvom veku pre nove ere po uzoru na grčke tetradrahme, pronađen je u ataru Gradine, kao i na gradskom području, sa leve strane Bezdanskog puta, između Jevrejskog groblja i pruge, gde je u iskopanoj zemljanoj posudi otkriveno tridesetak keltskih…
-
SOMBOR I MLADI LAZA KOSTIĆ
Veze Laze Kostića sa Somborom potiču još iz njegova detinjstva. Dve starije sestre njegove majke, njegove tetke Marija i Katarina, devojaštvom iz bogate trgovačke kuće Jovanovića, udale su se u ugledne somborske porodice. Marija se udala za Petra Mihajlovića i bila je mati poznatih narodnih dobrotvora i zadužbinara Nikole-Nike Mihajlovića [1811-1895], doktora prava i preparandijskog profesora, kasnije advokata, velikog župana i visokog državnog sudskog činovnika (predsednika vrhovnog suda Ugarske), i brata mu Đorđa-Đoke [1813-1895], trgovca i veleposednika). Katarina se udala za Jovana Atanackovića, rođenog brata vladike Platona Atanackovića (bila je to Lazina „majka“ Kata, koja je, kao udova, vodila domaćinstvo svog brata i Lazinog ujaka Pavla Jovanovića i koja je, nakon…
-
SIROTINJSKA SOMBORSKA PREDGRAĐA PRANJAVOR I NEMANOVCI
Dva najsiromašnija dela grada, u neposrednom susedstvu, bila su Prnjavor i Nemanovci. Prnjavor je deo somborskog severoistočnog predgrađa Crvenka, sa ulicama koje su, uglavnom, nastale tokom prve polovine 19. veka. Prnjavor se prvobitno nalazio između Dugačke ulice (danas Marka Kraljevića) i nekadašnjeg Berićkog sokaka (današnje Miloša Obilića), koji je počinjao kod Konjovačkog arteskog bunara (kasnije se taj pojam proširio i na susedne ulice do Lenčanskog puta, odnosno današnjih ulica Vere Gucunje i Stevana Sinđelića). Prnjavor je predstavljao nešto niži deo grada u poređenju sa okolinom, pa se ovde često slivala voda, te su vlaga po kućama i lepljivo crno blato na ulicama bili skoro stalni (vlaga je povremeno bila tolika…
-
SOMBOR POD VODOM – POPLAVE U GRADU
Iako je urbanizacija Sombora intenzivirana početkom 19. veka, odvod atmosferskih i prisustvo podzemnih voda (koje su, kao i u većem delu Bačke, bile vezane za kolebanje nivoa udaljene reke Tise), decenijama je bio skoro nerešiv problem za Sombor kako u središtu grada, tako i u predgrađima. U Unutrašnjoj varoši (današnjem “Vencu”) ovaj problem je, donekle, rešen puštanjem vode kroz veliki otvoren gradski šanac, iskopan za odbranu grada oko 1684/85. godine, pred povlačenje Turaka iz Sombora. U šanac, koji je pratio tok današnja četiri venca (pravilnije bi bilo reći da su sva četiri somborska venca i nastala prateći pravac šanca), puštena je tekuća voda iz rukavaca obližnje Mostonge, pa se ovde,…
-
PRVI SOMBORSKI AVIJATIČAR
Dimitrije Mita Konjović, potomak stare i poznate somborske porodice, rođen je 17/29. decembra 1888. g. u obližnjem selu Stanišiću, gde je njegov otac Pavle službovao kao učitelj tamošnje srpske osnovne škole. Njegov stariji brat bio je znameniti srpski kompozitor Petar Konjović, a njihov brat od strica u drugom kolenu poznati je somborski, vojvođanski i srpski slikar, akademik Milan Konjović. Gimnaziju je pohađao u Somboru od 1899. do 1902. godine, a zatim se, kao stipendista Ostojićeve fondacije subotičke Pravoslavne crkvene opštine, školovao u Pomorskoj akademiji u Rijeci, nakon koje je, kao navigacioni oficir, odnosno navigator eskadre, a potom i flote, plovio na ratnim brodovima po Sredozemlju i okeanima. Prvi dodir sa…
-
UKRADENA, PA NAĐENA POSLE 25 GODINA (PRIČA O REPLICI ČUVENE SLIKE)
Repliku monumentalne slike „Bitka kod Sente“ (400 x 700 cm), čiji se original, rad Franca Ajzenhuta, od 1898. god. nalazi u Velikoj sali zdanja somborske Županije, somborski slikar Sava Stojkov (1925-2014) počeo je da slika 1950. godine, kao 25-togodišnjak, a njegova slika ima zanimljivu i neobičnu istoriju. Smatrajući da Senta treba da ima makar kopiju ove monumentalne slike slavne i presudne bitke između hrišćanske i turske vojske, koja se 11. septembra 1697. god. odigrala kod Sente, opština ove varošice na reci Tisi raspisala je konkurs, na koji se javilo pet već afirmisanih slikara. Došli su u Sombor (jedna slikarka je i bila iz Sombora) i u sali Županije počeli su…
-
KAPELA ŽUPNIKA ĐULE FEJERA
Somborski rimokatolički župnik Julije Đula Fejer (Sombor, 1838 – Sombor, 1914), koji je skoro pola veka bio na dužnosti ovdašnjeg plebanoša-župnika (od 1869. do smrti 1914), podigao je 1905. godine, prema projektu arhitekata Erne Balaža i Janoša Krajcingera, skladnu kapelu kitnjaste fasade pored Velikog katoličkog groblja (kasnije je u blizini kapele, tokom 1925/26. godine, podignuta nova gradska Kalvarija, kojoj je posle događena i kapela, a današnja župna crkva Sv. Križa). Kapela Đule Fejera sazidana je od fasadne opeke, sa osnovom u obliku trikonhosa i sa kupolom. U nišama iznad ulaznih vrata sa obe strane nalazi se po jedan kip koji predstavlja apostole Petra i Pavla. U luneti, iznad portala, prikazano…
