U Somboru je još početkom sedamdesetih i tokom osamdesetih godina 19. veka počeo da se razvija organizovan sportski i takmičarski i sportski život (mačevalački, gimnastički, atletičarski, plivački, teniserski i konjički). Somborski Srbi su još 1907. g. počeli da rade na osnivanju srpskog „Sokola“, a istovremeno su tražili i pomoć za izgradnju doma. Pravila Srpskog sokolskog društva „Bratstvo“ u Somboru odobrilo je ugarsko Ministarstvo unutrašnjih dela 1911. godine, a prvi predsednik somborskih srpskih sokola bio je ovdašnji advokat i poslanik u ugarskom saboru dr David Konjović. Već 1912. g. ovde je osnovan još jedan srpski „Soko“, čijim radom je rukovodio sveštenik Milutin Gavrilović, ali je nadležno ministarstvo tri puta odbilo da…
-
-
SOMBORSKA SRPSKA ČITAONICA
Staranjem uglednih i učenih somborskih Srba osnovana je 12/24. marta 1845. g. Srpska čitaonica, te se Somborci iz slovesnog svog dremeža bude, javljao je somborski dopisnik „Serbskih narodnih novina“ Aleksandar Stojačković, budući srpski povesničar i političar. Među 72 osnivača druge po starosti čitaonice u Srba (starija je jedino iriška čitaonica) nalazili su se i tadašnji gradonačelnik, varoški kapetan, poslanik u ugarskom Saboru, sveštenici, trgovci, zemljoposednici i drugi najotličniji građani. Besumnje da je ovaj kulturni poduhvat somborskih Srba delom bio uslovljen i osnivanjem čitaonice čiju su većinu pokretača i članova činili somborski Mađari, tri meseca ranije. Za prvog predsednika izabran je stari somborski paroh Avram Maksimović, sastavljač prvog srpskog pčelarskog priručnika,…
-
SOMBORSKA ŠIKARA
Šumica sa severozapadne strane Sombora, koja je posađena pre dva i po veka, dugo vremena je, sa obližnjom i znatno većom Bukovačkom šumom, predstavljala pluća grada, posebno u periodu dok gradske ulice još nisu bile ozelenjene. Bukovačka šuma je odavno posečena, a od Šikare su ostali samo delići nekadašnje šume. Somborski senator i gradonačelnik Josip Joza Marković predložio je, početkom sedamdesetih godina 18. stoleća, da grad hrastovim žirom iz Slavonije zasadi dve već postojeće omanje šume pored salaških naselja Bukovac i Mali Miličić. Tako su 1774. g. nastale Bukovačka šuma i Šikara, prva na površini od 960, a druga na 140 starih jutara (staro jutro je mera za površinu veličine…
-
SOMBORSKA SINAGOGA
Prva pojava jevrejskih stanovnika u Somboru zapisana je 1735. godine, u izveštaju o imovini preminulog kapetana somborskog graničarskog šanca Jovana Janka Brankovića, kada je zabeležen njegov dug somborskom Jevrejinu Elijahu (Iliji). Nešto kasnije (1751), u matičnoj knjizi krštenih somborskog franjevačkog manastira, zapisano je pokrštavanje somborskog Jevrejina Kristofa (kasnije Josifa Paula Kristofa) i njegov prelazak u rimokatoličku veroispovest. Nakon toga, nekoliko decenija u Somboru Jevreja nije bilo, sve do kraja osamdesetih godina 18. veka. Jevrejski trgovac Jakob Štajn iz Čonoplje, stalno se nastanio u Somboru 1789. godine, a već naredne godine u gradu su zabeležene tri jevrejske porodice (dve kuće porodice Štajn i jedna kuća porodice Hercog). Godine 1798. ovde je…
-
ŠUMANOVIĆ
Sava Šumanović je jedna od ključnih i kultnih figura vojvođanske i srpske umetnosti između dva svetska rata. Rođen je 1896. g. u Vinkovcima, u imućnoj srpskoj porodici. Posle osnovne škole koju je završio u Šidu, pohađao je gimnaziju u Zemunu, nakon čega uči slikarstvo u Zagrebu. Od 1920. g. boravi u Parizu i slika u iznajmljenom ateljeu na Monparnasu, a istovremeno pohađa časove kod poznatog likovnog pedagoga Andrea Lota. Kasnije, neko vreme, živi u Zagrebu, zatim na potezu Pariz – Zagreb – Šid. Godine 1927. naslikao je u Parizu svoje remek delo i “zenitnu tačku Šumanovićeve strasti”, sliku “Pijana lađa”, posle koje, zbog nervnog rastrojstva, počinje da se leči i…
-
SOMBORSKI HOTEL
Reprezentativna jednospratna građevina u stilu romantizma, sa detaljima neogotike, nazvana hotel „Kod francuskog cara“ (Zum Kaiser der Franzosen), sagrađena je 1856. g. na posedu braće Mihels, prema planovima arhitekte Ferdinanda Fišera (posed se 1837. g. prostirao na 707 ¼ kvadratnih hvati). Već 1859. godine, nakon Austrijsko-francuskog rata, naziv hotela je promenjen u „Lovački rog“ (Jagdhorn na nemačkom ili Vadászkürt na mađarskom jeziku). Na mestu gde je sagrađen hotel, na početku Apatinskog puta, ranije se, prvih decenija 19. veka, prema opisu Antala Mindsentija, nalazila najbolja somborska gostionica, poznata pod imenom „Kod lepe Rackinje“ (Die Schöne Ratzin), u kojoj su usluga, hrana i piće bili najbolji u gradu (gostionica je dobila ime…
-
VIDOVDANSKI TRG U SOMBORU
Na raskršću dva somborska venca (Radomira Putnika i Živojina Mišića), te Konjovićeve ulice i Berićkog sokaka (sada ul. Miloša Obilića), nalazio se omanji trg (i danas je ovo najmanji i najskromnije uređen somborski trg). Ovde se, prema zapisu fra Bone Mihaljevića, ali i prema sačuvanim crtežima Sombora iz 1697/98. godine, u vreme turske uprave nalazila jedna od šest turskih džamija u Somboru. Predanje kazuje da su Somborci na ovom mestu, 22. aprila 1749. godine, svečano dočekali carskog izaslanika grofa Johana Kolera, koji je dva dana kasnije i zvanično proglasio Sombor za slobodan i kraljevski grad. U drugoj polovini 18. veka na trgu je postavljen pravoslavni krst, načinjen od kamena. Godine…
-
MANASTIR SV. STEFANA U SOMBORU
Prema poslednjoj volji imućnog somborskog zemljoposednika Stevana Ekema Konjovića (1828-1910), koji je Srpskoj pravoslavnoj crkvenoj opštini u Somboru ostavio zaveštanje, sa 110 jutara zemlje i 80.000 kruna gotovine, podignuta je, kraj Velikog pravoslavnog groblja u Somboru, njegova zadužbina – kapela Sv. arhiđakona Stefana. Oporukom zadužbinara iz 1910. g. za predsednika patronata zadužbine imenovan je somborski jeromonah prezviter Stefan Ilkić, jedan od najumnijih i najobrazovanijih somborskih sveštenika u 20. veku (tada na službi u Kikindi). Izgradnju zadužbine privremeno je sprečilo izbijanje Prvog svetskog rata. Kada se, nakon rata, Stefan Ilkić 1920. g. vratio u Sombor, 1. oktobra postavljen je za staratelja zadužbine Stevana Konjovića. Patronat za izgradnju zadužbine poverio je izradu…
-
EVANGELIČKA CRKVA U SOMBORU
Uz vekovni primat dve velike hrišćanske crkve u Somboru – pravoslavne i rimokatoličke – polovinom 19. veka pojavile su se, među ovdašnjim žiteljima mađarske, slovačke i nemačke narodnosti, i dve protestantske hrišćanske zajednice – evangelička i reformatska. Evangelička crkva, koja se još naziva i luteranskom ili augzburškom verom, pojavila se u Nemačkoj u vreme reformacije, u 16. veku, a vremenom se širila i na okolne zemlje, pa i na Slovačku i Mađarsku. Između dva svetska rata u Kraljevini Jugoslaviji bile su razdvojene slovačka i nemačka evangelička crkva. Najraniji zapisani podaci o evangeličkim vernicima u Somboru potiču iz 1837. godine, kada je zabeleženo petoro pripadnika te veroispovesti. Godine 1848. u Somboru…
-
GRAŠALKOVIĆEVA PALATA U SOMBORU – ZGRADA IZ KOJE JE NASELJENA BAČKA
Uprava komorskih dobara u Bačkoj dobila je, ubrzo nakon elibertacije Sombora 1749. godine, plac preko puta Gradske kuće i 24. jula 1750. g. na ovom mestu svečano je postavljen kamen temeljac buduće zgrade Komorske administracije. Uz kamen je postavljen i navodni ulomak svetog krsta iz Jerusalima, kao i dva srebrna novčića i jedan zlatnik. Somborski Magistrat priložio je 500 forinti za izgradnju zgrade, isto koliko je platio i za otkup Gradske kuće od udove somborskog kapetana grofa Jovana Brankovića. Najzaslužniji za podizanje ovog zdanja bio je tadašnji bački komorski administrator Franc Jozef Redl, ali je zdanje kasnije ponelo ime njegovog nadređenog, moćnog i zaslužnog predsednika Ugarske kraljevske komore (od 1748.…
