Muška nošnja somborskih Srba i Bunjevaca kako u gradu, tako i po salašima, bila je slična, i nije se, osim u sitnim pojedinostima, razlikovala. Nastala je u drugoj polovini 18. veka i bila je, uz manje izmene, skoro istovetna sve do početka 20. veka. Delovi stare muške nošnje bili su košulja, gaće, prsluk, košuljac, suknja, pršnjak, kožuh, kožne čakšire i opaklija. Svakodnevna muška košulja pravljena je od postava (grubog domaćeg kudeljnog platna). Navlačila se preko glave, bila je bez kragne,sa uzanom ogrlicom oko vrata koja se vezivala uzicom uvučenom kroz rupu na ogrlici (košulja nije imala dugmad). Leđa košulje bila su veoma nabrana kao i dugački i široki rukavi. Na…
-
-
PRVA SRPSKA BIBLIOTEKA OSNOVANA JE U SOMBORU
Pre dve godine navršavilo se dva veka kako je u Somboru osnovana prva zvanična „Narodna srpska biblioteka“ ili „knjigohranilnica“, pri ovdašnjoj Srpskoj učiteljskoj školi – Preparandiji. Nije ovo najstarija srpska školska biblioteka – jedna manja je postojala pri Karlovačkoj gimnaziji još 1794. godine, a ni u Somboru ovo nije bila prva sistemski sređena biblioteka jer je takva postojala pri ovdašnjem franjevačkom samostanu, sve do njegovog ukidanja i raseljenja 1786/87. godine, sa fondom od 400 naslova. Ali preparandijska biblioteka bila je prva zvanična biblioteka u našem gradu (i na prostoru srpstva), osnovana potpisom vladara tada moćne Habzburške monarhije,cara Franca I. Nakon što je u jesen 1816. g. Srpska učiteljska škola (Preparandija)…
-
KAKVE SU BILE PREČANKE PO PESMI IZ 18. VEKA
Saučvana je u srpskoj građanskoj poeziji 18. veka jedna izrazito zanimljiva pesma, pisana na čistom narodnom jeziku, u kojoj se slavi lepota aradskih žena, nasuprot ružnom Aradu, te se Arađanke porede sa prepoznatljivim osobinama ostalih žena i devojaka (ponegde i šaljivo izrečenim), na širokom području od Komorana, Ostrogona, Sentandreje i Pešte na severu, do Zemuna i Beograda na jugu, i od Osijeka i Vukovara na zapadu do Arada i Temišvara na istoku, odnosno na celokupnom prostoru na kome su živeli prečanski Srbi u Ugarskoj tog vremena. Osim ostalog, u pesmi su pomenute i Somborkinje (kako se do početka 20. veka govorilo za Somborke). Sudeći po tom da se ne pominje…
-
ŠTA SE NEKADA PEVALO PO SOMBORU
Nakon prolećnih, letnjih i jesenjih meseci, u kojima se neprestano radilo na njivama i po baštama, vinogradima i voćnjacima, zima je bila period odmora i, često, lumpovanja nekadašnjih Somboraca. Odlazilo se na prela ili u birtije i čarde gde su svirale gajde sačinjene od belih jarećih mešina i frule, a kasnije i tambure i violine, pa je pokoji varošanin ili salašar zimi, uz kartu, lulu duvana, dobro baranjsko ili sremačko vino, kuvanu rakiju i bećarce znao i češće da „potera kera“. Dok su mu dedovi, somborski graničari, pevali uz gusle, koje su, kao i pesme o starim vremenima i junacima, preneli iz svoje planinske postojbine (u starim somborskim srpskim pesmaricama…
-
SOMBORSKI ROKENROL – ŠEZDESETE
Postepena liberalizacija jugoslovenskog socijalističkog društva, pokrenuta nakon prekida sa staljinizmom i sovjetskim blokom 1948. godine, dovela je narednih godina do uspostavljanja čvršćih veza sa zapadnim zemljama i jačanja zapadnih kulturnih uticaja, koji su se, pre svega, ogledali u književnosti, pozorištu, filmu, muzici, stripu i modi. Kada su jugoslovenski komunistički rukovodioci shvatili koliki je uticaj stranih šlagera, počeli su popularnu muziku da uklapaju u socijalističku kulturnu politiku, podržavajući sve veću proizvodnju domaće muzike (zagrebački „Jugoton“ je, između 1956. i 1961. godine, 16 puta povećao svoj profit, a 1963. g. njegovi kapaciteti bili su deset miliona ploča godišnje). Politika pokreta nesvrstanosti, čiji su Jugoslavija i njen lider Josip Broz Tito bili najsnažniji…
-
PRVA LAZINA PESMA NAPISANA U SOMBORU
Kada je u leto 1859. godine, kao tek svršeni đak peštanske gimnazije, boravio u Somboru kod svojih bliskih rođaka, braće Nike i Đoke Mihajlovića, 18-togodišnji Laza Kostić napisao је jednu od svojih prvih ljubavnih pesama “Sve što mi je rekla”. Ova pesma je naredne godine objavljena u 100. broju najstarijeg srpskog književnog časopisa “Srbskij letopis” (današnji Letopis Мatice srpske), uz još nekoliko njegovih ranih pesama. Kostić je u Letopisu već prethodne godine objavio svoje prve pesme i prevode, u vreme kada je urednik ovog časopisa bio nekadašnji njegov omiljen profesor novosadske gimnazije Jovan Đorđević, ranije somborski županijski sudski pisar i osnivač Društva srpskog pozorišta u Somboru, a potom Srpskog narodnog…
-
“U SOMBORU JE UMRLA MAJKA DAFINA”
Jednu od najlepših pesama o starom Somboru napisao je danas već skoro zaboravljen pesnik građanske Vojvodine Žarko Vasiljević (Bela Crkva, 1892 – Novi Sad, 1946). Pesmu “U Somboru je umrla majka Dafina” napisao je 1937. godine. U SOMBORU JE UMRLA MAJKA DAFINA Kokoške i stare žene nakrive glave i slušaju kako zvone zvona, i kažu: to je sigurno za pokoj duše dobre majka-Dafine. Pa onda se koke popnu na dudove i mole: na drugom svetu, Gospode, podari dobroj majka-Dafini, baki i domaćici, bele koke, da joj nose jaja, podari joj petla pevača, da je budi i probudi o strašnom sudu, – bila je dobra duša i uzdisala je kad god…
-
SOMBORSKE ORGULJE – NAJVEĆE CRKVENE ORGULJE U SRBIJI
Somborska Karmelićanska crkva Sv. Stjepana kralja (Szent István király) građena je skoro pola stoleća, od 1860. do 1902. godine. Nalazi se u parku ispred zdanja Županije, a njena dva prepoznatljiva monumentalna crkvena tornja danas su jedan od arhitektonskih simbola Sombora. Osim arhitektonskih i umetničkih vrednosti, somborska Karmelićanska crkva poznata je danas po svojim orguljama, koje su najveće u Vojvodini, a ujedno su i najveće crkvene orgulje u Srbiji (bile su treće po veličini u nekadašnjoj Jugoslaviji, iza orgulja u zagrebačkoj i đakovačkoj katedrali). Odmah nakon završetka izgradnje zdanja Karmelićanskog samostana (1905), koji se nalazi pored crkve Sv. Stjepana kralja, bratstvo somborskih karmelićana počelo je da prikuplja sredstva za nabavku crkvenih…
-
PROMOCIJA KNJIGE “SOMBOR 1918” U NOVOM SADU
Na sam dan stogodišnjice ulaska Srpske vojske u Sombor, u Arhivu Vojvodine u Novom Sadu promovisana je knjiga SOMBOR 1918 – OSTVARENA NADA I NEUSKRAĆENA PRAVA prof. dr Saše Markovića. O knjizi su govorili dr Nebojša Kuzmanović, direktor Arhiva Vojvodine, prof. dr Dejan Mikavica, recenzent knjige, Milan Stepanović, urednik i izdavač, i prof. dr Saša Marković, autor knjige. Knjigu “Sombor 1918” objavili su Udruženje građana “Norma” Sombor, Gradska biblioteka “Karlo Bijelicki” Sombor i Pedagoški fakultet u Somboru. Knjiga je premijerno promovisana u Velikoj sali zdanja Županije u Somboru, 8. novembra 2018. godine. Njena somborska i novosadska promocija deo su serije kutlurnih događanja povodom obeležavanja stogodišnjice prisajedinjenja Vojvodine Srbiji. …
-
PROMOCIJA KNJIGE “SOMBOR 1918”
U Velikoj Sali zdanja Županije, u organizaciji Skupštine grada, udruženja građana „Norma“, Gradske biblioteke „Karlo Bijelicki“ i Pedagoškog fakulteta u Somboru održana je, u četvrtak, 8. novembra, promocija knjige „Sombor 1918 – ostvarena nada i neuskraćena prava“ istoričara prof. dr Saše Markovića. Uvodnu reč izrekla je gradonačelnica Sombora Dušanka Golubović, koja je pozdravila zajednički projekat tri somborska izdavača, posvećen 100-godišnjici prisajedinjenja Sombora i Vojvodine Srbiji, istakavši vrednost i značaj proučavanja prošlosti grada i njegove istorijske baštine koji su, ujedno, i putokaz budućnosti. U ime izdavača prisutne je pozdravila Nataša Turkić, direktorica Gradske biblioteke „Karlo Bijelicki“, a zatim su o knjizi prof. Markovića, uz autora, govorili i njeni recenzenti prof. dr…
