DAMARI RAVNICE,  Muzika

U TOM SOMBORU – PESMA KOJU JE NAPISAO ZIDAR

U Somboru je 1. februara 1877. g. rođen Blaško Marković (sin Leopolda Markovića i Magdalene Kulić). Nakon završene osnovne škole, izučio je u rodnom gradu zidarski zanat. Osim što je bio dobar zidar, Blaško Marković je bio i odličan prim-tamburaš u jednom od nekoliko ovdašnjih tamburaških orkestara. I sam sklon komponovanju i pisanju pesama, Marković je, verovatno oko 1913. godine, napisao muziku i tekst nadaleko poznate pesme „U tom Somboru“, koja će dugo nadživeti svog autora.

Zapis o krštenju Blaška Markovića iz somborske crkve Prevsetog Trojstva
Blaško Marković

U svoje četiri strofe ova pesma ima notu i hvale i šale na sopstveni račun, a pominje neke od prepoznatljivih simbola Sombora tog vremena – tek izbušen arteski bunar zahvaljujući kome Somborke, konačno, imaju meku vodu, te grah ili pasulj mogu mnogo lakše i brže da skuvaju nego u tvrdoj vodi iz plitkih kućnih bunara, pa ređe nego ranije poslužuju kućnoj čeljadi šunku, ili činjenicu da se od vremena nastanka somborske Varmeđe ili zdanja Županije, s početka 19. veka, u gradu javljaju prvi tamburaši, koga su gradske frajlice i gospođe mnogo više smatrale za „finu muziku“ nego paorske gajdaše ili frulaše i, naravno, činjenica da Somborke vole vino i da ga bez zazora piju kao i muški varoški svet. U poslednjoj strofi prepoznajemo mentalitet i težnju tadašnjeg somborskog muškarca – imati dobru i vrednu ženu koja će brinuti o kući, dok se on iroši, keri i gospodari po varoši.

Izvorna muzika i stihovi pesme “U tom Somboru” Blaška Markovića

Prvi notni zapis pesme načinio je krajem januara 1928. g. Vinko Žganec, etnomuzikolog i melograf, inače somborski advokat između dva svetska rata, a u zapisu je naveo da su mu pesmu pevali Stipan Dulić i Đula Šmit. Pesma je dugo bila samo zavičajna i za nju se nije znalo na širem prostoru, sve do šezdesetih godina 20. veka, kada je, putem gramofonskih ploča i radio-talasa, postala jedna od omiljenih starogradskih pesama. Pesmu je prvi objavio kao EP-ploču (singl-ploču sa četiri pesme) izvođač narodne i starogradske muzike, inače Somborac Pero Grepo, u izdanju zagrebačkog “Jugotona” 1967. godine.

Omot EP ploče “U tom Somboru” Pera Grepa iz 1967. god.

[Prvi objavljen snimak pesme “U tom Somboru” na EP gramofonskoj ploči Pera Grepa iz 1967. god. ]

Tokom sedamdesetih izvan Sombora je često menjan naziv ili refren ove pesme, koji je, umesto “u TOM Somboru”, počeo da se peva sa oblikom “u TEM Somboru”. U najboljoj i najpoznatijoj verziji ove pesme, koju je snimio i 1972. g. na svom albumu objavio Somborac Zvonko Bogdan, osim oblika “u TOM Somboru” primenjuje se kao varijanta, u jednoj od četiri strofe pesme, i bunjevački lokalizam “u TIM Somboru”. Somborce i danas pomalo rasrdi kada njihovi prijatelji izvan Sombora ili gosti koji dođu u grad, u najboljoj nameri da pokažu kako poznaju “lokalni dijalekt”, kažu “u TEM Somboru”. Još jednu verziju ove pesme snimio je 1972. g. i Aleksandar Dejanović (objavljena je kao singl-ploča u izdanju “Jugotona”), a snimljena je iste godine i u izvođenju VIS “Renesansa” u pop-obradi, sa verzijom “u TEM Somboru”, za “Diskos”. Svoju verziju pesme (sa oblikom “u TEM Somboru”) snimio je 1973. g. (za PGP RTB) i vokalni ansambl „Prijatelji. Kasnije su u poznatu pesmu, ovaj put najčešće među lokalnim somborskim tamburašima, dodavane i neke nove, docnije napisane strofe.

Album Zvonka Bogdana na kome je 1972. g. objavljena njegova verzija pesme “U tom Somboru”
Pesma “U tom Somboru” objavljena kao singl 1972. godine, u izvođenju Aleksandra Dejanovića 
Pesma obajvljena 1972. g. na singl ploči, u izvođenju VIS “Renesansa” (1972)
Ploča sa pesmom “U tem Somboru” u izvođenju Vokalnog ansambla “Prijatelji” (1973)

[“U tom Somboru” – Zvonko Bogdan, 1972. god.]

Inače, autor pesme Blaško marković, mada samo zidar, bio je zapažena ličnost somborske društvene i političke scene s početka 20. veka. Bio je predvodnik velike i snažne podružnice ovdašnjih zidara u kojoj je, najviše zahvaljujući Markoviću, među članstvom razvijan i dinamičan kulturno-prosvetni rad. Za potrebe kulturnog rada podružnice, Marković je napisao i dva kraća pozorišna komada sa socijalnom tematikom,  na bunjevačkom narečju („Šime mlinara ženidba“ i „Iscrpljene radnice“), koja su radničke amaterske pozorišne družine prikazivale u somborskom Zidarskom domu još i dvadesetih godina prošlog veka. Marković je bio i jedan od predvodnika prvih prvomajskih manifestacija somborskih radnika.

Znamen proslave 1. maja 1903. g. čiji je jedan od predvodnika u Somboru bio Blaško Marković.jpg
Somborska Glavna ulica i Trg Sv. Đorđa, prvih godina 20. veka

Nakon izbijanja Prvog svetskog rata Blaško Marković je mobilisan kao austrougarski vojnik, a poginuo je početkom 1915. god. u Galiciji, prilikom ruske opsade garnizona u gradu Pšemislu. Iza njega su ostale samo čuvena pesma i naziv jedne somborske ulice u Gornjoj varoši.

Milan Stepanović

5 Komentara

  • Biljana

    Poštovani Milane,
    da li je moguće negde pronaći tekstove pozorišnih komada, koje navodite u ovoj divnoj priči?
    Ako uspete, nadam se da ćemo i mi imati zadovoljstvo da pročitamo.
    Srdačan pozdrav

    • Milan Stepanović

      Na žalost ne, ne postoje. O njima (njihovim nazivima) zna se samo na osnovu priča (pre više od pola veka) nekadašnjih mladića i devojaka (tada već staraca) koji su glumili u ovim komadima. Drugih podataka nema. Pozdrav!

    • Milan Stepanović

      Mislim da nije, on je vrlo dobro znao ko je autor pesme, štaviše ne mali broj puta javno je govorio o Markoviću kao autoru. Ali svakako zasluga Zovnka Bogdana za popularizaciju ove pesme je nemerljiva.

  • budimir

    ..Tacno tako MILANE ….Velika je zasluga G-dina Zovnka Bogdana, za popularizaciju ove pesme…..

Ostavite komentar

Vaša e-mail adresa neće biti objavljena.