Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

SOMBORSKI ŽANDARMI I ŽANDARMERIJSKA KASARNA

Prva žandarmerijska kasarna u Somboru zabeležena je 1851. godine, kada je graditelj Karl Gfeler radio prepravke na njoj (iste godine zabeleženo je da je stražmešter Strabnicki bio komandir ovdašnje žandarmerijske stanice, a u redovima žandarmerije nalazili su se pripadnici nemačke, srpske, češke, mađarske i drugih nacionalnosti). Grad je 1852. g. mesečno plaćao pet forinti i 24 krajcare za održavanje žandarmerijske kasarne (reč je, verovatno, o jednoj od tri zgrade tzv. Velike ili Stare kasarne, na Staparskom putu). Taj prostor, verovatno, nije bio dovoljno dobar, ili mu je promenjena namena, pa 1854. g. grad za potrebe žandarmerije zakupljuje, za godišnji iznos od 180 forinti, kuću Marije Greguš, koja je imala četiri sobe i veliko dvorište. Naredne godine žandarmerijska jedinica u Somboru imala je vežbu gađanja bojevom municijom, na šta su upozoreni građani. Žandarmerijska stanica ukinuta je 1860. godine, a njen inventar predat je gradskim vlastima.

Žandarmerijska pločica ugarske žandarmerije (nošena na uniformi) s početka 20. veka

Ipak, vrlo brzo je u gradu ponovo stacioniran žandarmerijski vod, koji je 1862. g. pripadao Devetoj žandarmerijskoj regimenti i imao je ovde svoju stanicu, odnosno kasarnu, kako je navedeno u izveštaju o oštećenju ovog objekta usled velike oluje 1863. godine. Godine 1864. u Somboru je određeno deset vojnika koji će ubuduće biti u službi žandarmerije, a 1867. g. zabeleženo je da je u nekadašnjoj žandramerijskoj kasarni smeštena vojna pisarnica. Državne vlasti su, početkom osamdesetih godina 19. veka, razmatrale pitanje opravdanosti boravka žandarmerijskog voda u Somboru, pa su gradske vlasti 1881. g. raspravljale kako da zadrže jedinicu žandarmerije u gradu. Prema mapi vojnih objekata u Somboru, 1881. i 1884. g. žandarmerijska kasarna se nalazila iza Županije, u najmanjoj od tri stare kasarne podignute s kraja 18. veka. Tada je ovde bilo smešteno odeljenje (četa) Drugog žandarmerijskog puka, sa komandom u Segedinu.

Somborski ugarski žandarm (Srbin) s početka 20. veka

Devedesetih godina 19. useljena je u zgradu koja se nalazila na uglu ulica Apolo (Mite Popovića) i Bedemove (Samka Radosavljevića), na posedu koji je tridesetih godina 19. veka pripadao Karlu Salceru, a koji je 1837. g. kupio glavni županijski blagajnik Ferenc Turšelj (posed se prostirao na 842 kvadratna hvata). Na planu grada iz 1878. g. na ovom mestu već je ucrtana velika građevina, pa je moguće da je zgrada žandarmerijske kasarne kasnije samo dograđena ili obnovljena na mestu već postojećeg objekta (kako ovo zdanje nije zapisano na spisku javnih zgrada podignutih u periodu između 1867. i 1893. godine, verovatno je sagrađena pre ovog perioda).

Zdanje kasnije žandarmerijske kasarne na mapi Sombora iz 1878. god.

Jednospratnica je sazidana u obliku obrnutog slova L, sa fasadom u stilu eklekticizma. Duža strana je bila okrenuta prema Apolo ulici, a na fasadi sa te strane bilo je 12 prozora i ulazna vrata u prizemlju, a 13 prozora na spratu. Pročelje zgrade, okrenuto ka Bedemovoj ulici, bilo je uzdignuto u poređenju sa delom zgrade iz Apolo ulice. U prizemlju i na spratu pročelja nalazilo se po šest prozora.

Žandarmerijska kasarna 1902. god.

I nakon Prvog svetskog rata kasarna je, još neko vreme, sačuvala istu namenu (u Somboru je 1919. g. bila smeštena žandarmerijska stanica od 30 žandarma i tri oficira, kao i kacelarija Komande celokupne žandarmerije). Polovinom dvadesetih godina 20. veka u gradu je stacionirana Somborska četa Drugog žandarmerijskog puka (docnije, nakon osnivanja banovina, prozvanog Dunavskim žandarmerijskim pukom).

Somborska žandarmerija početkom 20. veka
Obeležavanje krsne slave somborske žandarmerijske čete 1925. god.

Godine 1929. završena je prepravka nekadašnje žandramerijske kasarne, pa je u ovom zdanju dobijeno više stanova, a žandarmerijska četa premeštena je u zdanje nekadašnje Županijske kasarne na Staparskom putu (iza zgrade zatvora).  Posle Drugog svetskog rata i ukidanja žandarmerije, nekadašnja žandarmerijska kasarna u potpunosti je imala stambenu namenu (u vreme okupacije sedište žandarmerije nalazilo se u jednospratnici Đule Falcionea, na uglu glavne ulice i današnjeg Venca Stepe Stepanovića; 1943. g. u Somboru je podignuto i veliko zdanje Žandarmerijske škole, u kome će od šezdesetih godina 20. veka, pa sve do danas, biti smeštena somborska Srednja medicinska škola). Tokom poslednjih godina načinjene su manje izmene na fasadi zdanja neladašnje žandarmerijske kasarne.

Zdanje nekadašnje žandarmerijske kasarne danas

Milan Stepanović

 

 

Ostavite komentar

Vaša e-mail adresa neće biti objavljena.