KOLUT

Kolut spada u red najstarijih naselja u okolini Sombora, a nalazi se dvadesetak kilometara severozapadno od grada. U srednjem veku Kolut se nalazilo u Bodroškoj županiji, na obali Dunava (pre promene rečnog toka), a prvi zapis o naselju potiče iz 1261. godine, kada su zabeleženi plemići od Koluta.

Naselje je zapisano i u 14. (između 1305. i 1391), 15. (između 1416. i 1482. g. – kada je zapisano kao utvrđenje) i početkom 16. veka, kada su 1522. g. ovde zabeležena 23 mađarska domaćinstava. Neko vreme Kolut je bio u posedu plemićke porodice Cobor. Kolut je ucrtan severno od Bodroga na najstarijoj Lazarusovoj mapi Ugarske iz 1528. godine, a nalazi se i na mapi bačkih naselja iz 1685. godine.

U vreme turske uprave Kolut se nalazio u somborskoj nahiji i imao je status varošice. Prema defteru iz 1553/54. g. ovde su bila 44 domaćinstava, a već 1570. g. Kolut je imao 103 domaćinstva (mahom šokačka i mađarska) i, uz Sombor, predstavljao je najveće od 108 naselja zapisanih u somborskoj nahiji. Iz neznanih razloga u naselju je početkom 17. veka znatno opao broj stanovnika.

U Kolutu se 1634. g. pominju franjevci lutalice, 1649. g. ovde je bilo svega 20 rimokatoličkih kuća, koje su 1650. g. plaćale Kaločkoj nadbiskupiji porez od 26 forinti, a 1653. g. u Kolutu je postojala rimokatolička crkva Sv. Ivana Krstitelja.

Posle odlaska Turaka Kolut je postao komorsko selo, kraj koga se u leto 1697. g. nalazio velik logor austrijske carske vojske predvođene Eugenom Savojskim, a iz tog vremena sačuvana je i prva skica sela. U Kolutu su se tada postojali poštanska stanica i vojni magacin.

Ovde je 1699. g. bilo svega 16 domaćinstava, 1715 – 10, 1720 – 11, 1725/26 – 21, a 1728 – 40,  većinom šokačkih, koja su se kasnije, nakon kolonizacije Nemaca 1759/60. godine, do kraja 18. veka raselila iz Koluta, mahom u okolna šokačka naselja Monoštor, Bereg i Santovo (među njima su i porodice Benić, koja je ovde zapisana još 1570. godine, Balić, Bartolović, Bogdan[ović], Čatalinac, Đurašin[ović], Filipović, Glad[ov]ić, Jakšić, Kovačević, Krizmanić, Kusturin, Kuzmanović, Lukić, Mikić, Pašić, Pivar [takođe zapisane još 1570. godine], Periškić, Svilanović, Tadianov, Turkalj, Šišković i druge).

Godine 1805. atar komorskog sela Koluta prostirao se na 10.180 požunskih jutara. Godine 1825. podignuta je u Kolutu nova crkva Sv. Ivana Krstitelja, a osnovna škola u selu je radila još od 1756. godine.

Prema podacima popisa, 1787. g. u Kolutu je 288 kuća i 1.515 stanovnika; 1828. g. 319 kuća i 2.258 stanovnika; 1900. g. 555 kuća i 2.748 stanovnika (96,87% Nemaca, 2,58% Mađara). Početkom 20. veka ime sela promenjeno je u Kiled (Küllőd), a posle Prvog svetskog rata, kada je Kolut pripao Kraljevini SHS, vraćen je stari naziv sela. Popis iz 1931. g. beleži u selu 2.385 žitelja, većinom nemačke narodnosti.

Na mesto raseljenih Nemaca posle Drugog svetskog rata kolonizovano je u Kolut preko 400 srpskih i hrvatskih porodica iz Like i Gorskog Kotara, a selo je 1948. g. imalo 2.927 stanovnika. Popis iz 1953. g. u Kolutu beleži 2.877 stanovnika, 1961. g. 2.597, 1971. g.  2.148,  1981. g. 1.866 i 1991. g. 1.710 stanovnika.

Prema popisu iz 2002. g. u Kolutu je živelo 1.170 stanovnika (isto kao i 1991), 2011. g. 1.328, a 2022. g. svega još 1.037 stanovnika. Kolut je još jedno u nizu okolnih somborskih sela koje demografski polako nestaje.

Milan Stepanović