Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

SOMBORSKO SALAŠKO NASELJE ŽARKOVAC

Salaško naselje Žarkovac udaljeno je osam kilometara od Sombora, u pravcu jugoistoka, sa leve strane puta za Stapar, i spada u ušoreni tip salaša.

Žarkovac je nastao u jugozapadnom delu nekadašnjeg atara pustare Gradina, gde su posede imali nekadašnji somborski srpski graničari, u neposrednoj blizini uzvišenja Klisa na kome su otkriveni arheološki tragovi znatnijeg srednjovekovnog naselja, starog sedam do osam vekova.

Pustara, a kasnije i salaško naselje južno od Sombora, Žarkovac je najranije, sa imenom Malo Žarkovo, zabeležen 1720. godine, kao jedna od 30 pustara koje su pripadale somborskim graničarima (njima je od 1702. g. pripadala i pustara Veliko Žarkovo, koja se nalazila u susedstvu Doroslova).

Atar Žarkovca je, sve do druge polovine 19. veka, pripadao ataru Zapadne Gradine i tako je vođen u urbarijalnim i poreskim knjigama, pa izvan podataka o veličini celokupnog ovog atara nemamo posebne podatke iz 18. i 19. veka o veličini samog atara Žarkovca (u 20. veku atar Žarkovca prostirao se na 1.270 jutara).

Prvi popis zemljoposednika na ovom salašu načinjen je 1746. godine, kada su ovde zapisana imanja somborskih srpskih porodica Iđuški, Kanurić, Makarin (kasnije Makarić), Markovački, Morokvaša (kasnije Morokvašić), Radanov, Svirac (kasnije Svirčev) i Žarkovački. Narednih godina, pre i nakon elibertacije Sombora, ovde su popisane i porodice Karanov, Mrkšić (kasnije sa prezimenom Stevančev) i Dušanić.

Prema popisu iz 1764. g. na Žarkovcu je salaše imala 31 porodica, a 11 godina kasnije (1775) ovde je popisano 25 salaša.

Žarkovac (sa imenom “Somborski salaši”) na mapi s kraja 18. veka

Žarkovac je, kao salaško naselje, ucrtan na mapama somborskog atara iz s kraja 18. veka i 1831. godine.

Žarkovac na mapi somborskog atara iz 1831. god.

Početkom 1849. g. na salašu Žarkovac živelo je 19 porodica Iđuških, 18 Dušanića, 11 Kanurića, sedam Žarkovačkih, po pet porodica Stevančev i Jevrić, četiri porodice Morokvašić i Utvić, po tri porodice Karanov i Radanov, po dve porodice pantelinac, Svirčev i Terzić, te po jedna porodica sa prezimenima Brbaklić, Lazić, Makarić, Mandić, Milašinović, Mirković, Obušković, Pačirski, Sokić, Svirčev, Šiđanski, Šljukić, Tatić, Velimirović i Vojvodić. Nešto kasnije ovde su doseljene i pojedine grane porodica Beljanski, Bogdanović, Gradinski, Janjatović, Sečujski, Simendić, Šešević, Šijačić i Šimić.

Žarkovac oko 1870. god.

Godine 1866. u Žarkovcu i okolnim mikrosalaškim naseljima bilo je čak 130 kuća. Drveni krst kraj salaša je, sredstvima Ilije Dušanića, podignut 1864. godine, a kameni krst je osvećen 1883. godine i obnavljan je više puta (poslednji put 2011). Salaška vodica (slava) obeležavana je na Ivandan.

Kameni krst u Žarkovcu osvećen 1883. godine, a obnovljen 2011. god.
Atar Žarkovca na mapi s kraja 19. veka

Škola u Žarkovcu je otvorena 1853. godine, a nova zgrada načinjena je 1938. godine. Čitaonioca i knjižnica „Radičević“ osnovana je 1922. godine.

Pre nešto više od pola veka (1961) u Žarkovcu je živelo 156 domaćinstava (528 žitelja), nakon čega njihov broj počinje da opada (posebno su se razgranale stare žarkovačke porodice, pa je pre pola veka ovde bilo 40 kuća Iđuških, 24 kuće Dušanića, 23 kuće Kanurića, 22 kuće Žarkovačkih, 22 kuće Stevančevih i osam kuća Morokvašića).

Današnji izgled Žarkovca

Pored Žarkovca su se nalazile bara Kekača i Selenča, a predeli u salaškom ataru imali su nazive Brukovo, Bregovi, Beli At, Obarine, Vrtlog i Tatina bara. U blizini se nalazilo i uzvišenje Klisa.

           Milan Stepanović

Ostavite komentar

Vaša e-mail adresa neće biti objavljena.