Odmah po oslobođenju Sombora organizovana je zdravstvena služba, mahom uz pomoć predratnih somborskih lekara. Od 11. novembra 1944. godine, svega tri sedmice posle oslobođenja grada, počela je Batinska bitka na Dunavu severno od Sombora – jedna od najvećih vojnih operacija na prostoru Jugoslavije u Drugom svetskom ratu. Gradu su bili potrebni objekti i kadrovi za lečenje brojnih ranjenika iz partizanskih i sovjetskih jedinica (Crvena armija je, za svoje bolničke potrebe, već bila zauzela nekadašnji Banovinsku bolnicu i zdanje Županije). Kao bolnička baza III jugoslovenske armije generala Koste Nađa, 7. i 8. novembra 1944. g. u Somboru je počela sa radom partizanska vojna bolnica, nazvana Bolnički centar br. 2, koja je bila u nadležnosti Ministarstva narodne odbrane.
U okviru ovog Centra, u samom gradu, te u bližoj i daljoj okolini, bilo je devet bolničkih objekata, od kojih su se četiri nalazila u Somboru (od aprila 1945. g. u Somboru je postojala i peta bolnica), a po jedan u Staparu, Sivcu i Torži (Savinom Selu), te u Bezdanu i Apatinu. Bolnice br. 1 i 2 nalazile su se u današnjoj Podgoričkoj ulici, u stambenim zgradama izgrađenim za mađarske oficire u toku rata (1943), kao i u susednom zdanju današnje Medicinske (u vreme okupacije Žandarmerijske) škole. U vojnu bolnicu br. 3 pretvorena je nekadašnja Banovinska bolnica „Kralj Aleksandar i kraljica Marija“. U te tri bolnice smeštani su teži ranjenici i bolesnici. Bolnica br. 4 bila je uglavnom rehabilitaciona i nalazila se u zdanju Županije, a tu su zasebno lečeni (podeljeni po spratovima) jugoslovenski partizani i borci Crvene armije (kasnije su, u martu 1945, partizanski ranjenici iz Županije prebačeni u zgradu Okružnog ureda za osiguranje radnika – današnje zdanje Socijalnog). Bolnica br. 5 nalazila se u Torži – sadašnjem Savinom Selu, ali je u aprilu 1945. g. prešla u nadležnost Vojne oblasti Vojvodine, pa je u Somboru, pod istim brojem, tada organizovana bolnica u zdanju nekadašnje Honvedske kasarne, na uglu Venca Radomira Putnika i Bezdanskog puta (radila je svega dva meseca). Bolnice br. 6 i 7 nalazile su se u Sivcu i Staparu, a u Bezdanu i Apatinu organizovane su samo prihvatne bolnice.
Bolničkim centrom kratko je upravljao somborski lekar dr Kosta Grgurov, a potom je za upravnika postavljen partizanski major dr Vinko Zaninović (na tom položaju nalazio se do aprila 1945), čiji je zamenik bio major medicinske službe Crvene armije dr Ivan Safronov. Od aprila 1945. g. Safronov je bio upravnik Centra, a njegov zamenik postao je glavni hirurg i upravnik Traumatološko-ortopedskog odeljenja dr Vladimir Crevar. Mada je, prema izdatim naređenjima, uprava Centra, polovinom decembra 1944. godine, trebalo da bude predata u nadležnost Sanitetske službe, odnosno Bolničke uprave Crvene armije, pod komandom sanitetskog kapetana Asokina, to se ipak nije dogodilo.
Kapaciteti Bolničkog centra br. 2 bili su oko 2.500 postelja, a u njemu je, u proleće 1945. godine, radilo 27 lekara (od kojih 24 u Somboru), 14 studenata medicine i znatan broj medicinskog osoblja, među kojima je bilo mnogo priučenih dobrovoljaca (povremeno i mobilisanih), mahom devojaka i mlađih žena iz Sombora. Polovinom marta 1945. g. ukupan broj bolničkog personala u Centru bio je preko hiljadu (malo je kuća u Somboru iz kojih po neko ne radi u Bolničkom centru, piše u svom ratnom dnevniku, aprila 1945. godine, politički komesar centra Momčilo Velimirović), a broj ranjenika i bolesnika, krajem istog meseca, popeo se na oko tri hiljade.
U beleškama iz Velimirovićevog ratnog dnevnika, kaže se da je, zbog velikog priliva ranjenika, formirana bolnica br. 3 u bivšoj Banovinskoj bolnici u Somboru i da je u nju dovedeno nekoliko lekara iz bolnice u Kuli, kao i da je preuzet personal dotadašnje bolnice, pojačan novim bolničarima. Ranjenici su u Sombor pristizali prvo sa poprišta Batinske bitke, a potom iz Baranje i Slavonije (Bolmanska bitka i borbe na reci Dravi), kao i sa Sremskog fronta, te sa Mađarskog fronta (crvenoarmejci).
Nekadašnja Banovinska bolnica, a dotadašnja vojna bolnica br. 3, rasformirana je krajem juna 1945. g. i predata je civilnom sanitetu Sombora, koji je još uvek bio pod vojnim nadzorom, pa je ova bolnica zvanično predata na upotrebu stanovništvu grada tek 4. decembra 1945. godine. Do početka jula 1945. g. u Bolničkom centru br. 2 ostale su svega dve bolnice (prva i druga), a broj ranjenika i bolesnika višestruko je smanjen u poređenju sa prolećnim mesecima.
Bolnički centar br. 2 ukinut je krajem avgusta iste godine, kada je u Somboru formirana Vojna bolnica Bačkog područja. Tokom nepunih deset meseci postojanja, kroz bolnice Centra prošlo je najmanje 6.000 ranjenih i bolesnih partizanskih boraca i crvenoarmejaca. Politički komesar Centra Velimirović zapisao je u svojim kasnijim sećanjima (s kraja 1970-ih), da treba odati veliko priznanje i zahvalnost čitavom personalu svih bolnica tog Centra, koji je, u najvećem broju, zaista dao sve od sebe da, u tim nadasve teškim danima, pomogne i izleči toliki broj ranjenika i vrati ih svojim jedinicama i kućama. Lekari i sav ostali personal nesebično su radili, ne gledajući da li je dan ili noć, da pomognu ranjenim borcima, a u tome ih je u najvećoj mogućoj meri pomagao, s pravom mogu reći, čitav Sombor, i mlado i staro, i bez te pomoći teško bi mi iz uprave Centra i naši saradnici i ratni drugovi lekari i ostali mogli mnogo učiniti. Veličina dela Sombora i njegovog stanovništva u pomoći našoj armiji, u tim zadnjim mesecima rata, gledajući iz današnje perspektive i sa ovolike vremenske distance, izgleda mi još veća i veličanstvenija.
Detaljnu monografiju o desetomesečnom radu Bolničkog centra br. 2 u Somboru tokom 1944/45. godine, napisao je i 1977. g. objavio dr Stojan Berber.
M. S.
