• UVODNA REČ

    ZAPLOVIMO RAVNOPLOVOM!

    Dragi prijatelji, pokrenuli smo sajt RAVNOPLOV u želji da predstavimo kulturno-istorijsko nasleđe Sombora i okoline, ali i celokupnog Panonskog prostora i da približimo posetiocu sajta prepoznatljiv šarm ravnice, njene ljude, običaje, lepote i zanimljivosti, njenu prošlost i sadašnjost. Kao što je i Panonska ravnica, i mi ćemo težiti da budemo zona izmirenja suprotnosti, mesto dobrih vibracija i pozitivnih misli, lepih sećanja i vrednih podsećanja na život u tihom, mirnom, skromnom i uzdržljivom svetu, samo naizgled jednolikom i ćutljivom, ali bliskom, živom i toplom, kao gnezdo na dlanu. Ravničarski bard Veljko Petrović pisao je da pod ogromnim ravničarskim nebom uspravljen čovek, zagledan u njega, saznaje više nego i na vrhu najviše stene:…

  • RAVNIČARSKI DIVANI

    MONOGRAFIJA “U TOM SOMBORU… GRAD U PRIZMI STOLEĆA”

    Monografija “U TOM SOMBORU… GRAD U PRIZMI STOLEĆA” upravo je objavljena, a na molbu brojnih prijatelja i ovim putem dajemo osnovne činjenice o njoj, kao i obaveštenje kako može da se poruči i nabavi. Osim navedenih mogućnosti u obaveštenju koje sledi, knjigu je moguće poručiti i javljanjem u komentaru ispod ovog priloga.   Istovremeno, raspisujemo i pretplatu na englesko izdanje monografije, koje će biti štampano do polovine 2020. godine. Kratak pregled monografije i neke od njenih stranica možete da pogledate u prilogu:  

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKO “PRAVO MAČA” I GRADSKI DŽELATI

    Šestim članom Elibertacione povelje (Privilegijalnog pisma) carice Marije Terezije, od 17. februara 1749. godine, slobodnom i kraljevskom gradu Somboru dato je tzv. pravo mača (ius gladii), kojim je grad mogao da pokrene kaznene postupke protiv svih zločinaca uhvaćenih na teritoriji grada, da donosi smrtne presude i da vrši pogubljenja osuđenih. Istim članom Povelje, Sombor je dobio pravo da postavi stub srama (to je učinjeno tek 1773), kao i da sazida vešala na gubilištu izvan grada. I zbilja, Somborci su se obilato koristili dobijenim pravom. Već 17. juna 1749. g. grad je sklopio ugovor sa Johanom Karlom Tišlerom, koji je, kao gradski dželat, dobio zvučnu titulu minister iusticiæ vidicativæ. Posao dželata…

  • RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    SKUPA SUDSKA PARNICA ZBOG JEDNOG SOMBORSKOG PATKA

    Prestonička štampa Kraljevine Jugoslavije izveštavala je tokom 1936. g. svoje čitaoce o neobičnom sudskom sporu, koji se u Somboru vodio zbog jednog – patka. Istina, nije to bio običan patak, nego pripadnik plemenite rase „Peking“. Njega je, krajem 1935. godine, banovinski inspektor Branko Blagojević, sa još dve patke, dao na priplod Somborki Ruži Jejin, s tim da nakon sparivanja vrati Blagojeviću patke i patka. Ruža Jejin je vratila patke, ali je patka „Pekinga“ zadržala, zbog čega je naredne godine došlo do sudskog spora između vlasnika patka i gospođe Ruže. Održano je nekoliko sudskih rasprava tokom kojih su se stalno pojavljivale nove okolnosti, pa nikako nije mogao da bude sproveden dokazni…

  • RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    SOMBORAC – FRIZER ENGLESKE KRALJICE

    Aleksandar Vitković, sin Martina Vitkovića i Marsele rođ. Radin, rođen je u Somboru, 1. septembra 1861. godine. Kršten je istog dana u somborskoj crkvi Presvetog Trojstva (kuma na krštenju bila je Barbara, supruga bunjevačkog salašara Martina Stolišića). U Somboru su, od kraja 18. veka, živele dve porodice ovog prezimena – jedna je bila pravoslavne, a druga rimokatoličke veroispovesti. Porodica Aleksandra Vitkovića bila je bunjevačkog porekla, a njeni preci su u Sombor doseljeni iz grada Baje. Nakon završene osnovne škole u rodnom gradu, Aleksandar Vitković je otišao na zanat u Budimpeštu, gde je, kao 15-togodišnjak, postao šegrt u jednoj frizerskoj radnji u njoj je izučio za ženskog frizera – tada još…

  • RAVNIČARSKI DIVANI

    NOVI SAD – MUKE SA IMENOM GRADA

    Retko koji naš grad je za kratko vreme promenio tri imena (a imao u rezervi još tri-četiri), kako se to dogodilo sa današnjim Novim Sadom, od kraja 17. do polovine 18. veka. Novi Sad je mlad grad po istorijskim merilima. Na mestu današnjeg grada još se u srednjem veku nalazilo nekoliko naselja (Peturvarad, Sajol, Bakša, Sent Marton, Bivaljoš i Bistrica, od kojih su prvo i poslednje od nabrojanih naselja zapisani i na mapama iz 16. i 17. stoleća). Posle prekida urbanog kontinuiteta sa srednjovekovnim naseljima, jezgro današnjeg Novog Sada nastalo je tek tokom poslednje decenije 17. veka, nakon proterivanja Turaka iz Bačke, kada su austrijske vlasti, ne levoj (bačkoj) obali…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVI CRNOGORSKI BUKVAR NASTAO JE U SOMBORU

    U vreme zakonskih prosvetnih reformi i preuređenja srpskog školstva u Austrougarskoj, nastavnik i pedagog somborske Srpske učiteljske škole (Preparandije) Nikola Vukićević (Sombor, 1830 – Sombor, 1910), koji će duže od 30 godina biti i upravnik ove najstarije škole za obrazovanje srpskih učitelja, zdušno je pomagao uspostavu prvih školskih ustanova u kneževini Crnoj Gori. Kada je 1869. g. osnovana Bogoslovija na Cetinju, crnogorski knez Nikola I je, na predlog prote Rajevskog iz ruskog poslanstva u Beču, na mesto glavnog školskog nadzornika i rektora Bogoslovije postavio Milana Kostića (rodom iz sela Sivca kraj Sombora), svršenog pravnika i bogoslova sa Kijevske duhovne akademije. Rajevski je Kostiću predložio i da pozove Nikolu Vukićevića da…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  Umetnost

    PRVA SOMBORKA KOJA SE BAVILA FOTOGRAFIJOM

    Flora Alfeldi (Alföldy Flóra), prva Somborka koja se bavila fotografijom, rođena je 11. jula 1882. g. u Somboru, a na krštenju u crkvi Presvetog Trojstva dobila je ime Flora Marija Izabela Alfeldi (kum na krštenju bio je imućni Somborac Janoš Semze). Flora je bila kćer dr Gedeona Alfeldija, plemića iz obližnjeg sela Nemeš Militič (današnji Svetozar Miletić), inače bogatog zemljoposednika i kraljevskog notara, i Somborke Marije Falcione, iz ovdašnje imućne porodice italijanskog porekla. Plemstvo mađarske porodice Alfeldi, koja je starinom bila iz severoistočne Ugarske (kasnije su odseljeni u županije Njitra i Barš, u današnjoj Slovačkoj), potiče još iz 1666. godine, a u selo Nemeš Militič, severno od Sombora, jedna grana…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    LEKCIJA KNEZA DANILA RUSKOM KONZULU U SEĆANJIMA LAZE KOSTIĆA

    Pred sam kraj života Laza Kostić je, za nemački istorijsko-edukativni časopis „Deutsche Revue“ Ričarda Flajšera, pisao svoja politička sećanja. Pisao je neposredno na nemačkom jeziku, a serija njegovih članaka imala je naslov „Iščekivano i dočekano“ („Gewährtes und Bewährtes“). Mada nezavršeni, rukopisi Kostićevih političkih uspomena sačuvani su i ukoričeni zahvaljujući njegovom lekaru dr Radivoju Simonoviću, a preveo ih je Milan Kašanin, početkom druge polovine 20. veka. Osim ostalog, Kostić je u svojim sećanjima opisao i jednu epizodu iz istorije Crne Gore, za koju je doznao u dvorskim krugovima kneza Nikole I, tokom svog sedmogodišnjeg boravka na Cetinju, gde je bio urednik službenih novina „Glas Crnogorca“ (1884-1891). Reč je o susretu prvog…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORCI I KOMETA

    Na prvoj strani najstarijeg protokola venčanih Male pravoslavne crkve Sv. Jovana Preteče u Somboru, koji je ustanovljen 1744. godine, nalazi se zapis: 1744 указася репата звезда главом на западь (1744. ukazala se repata zvezda glavom na zapad). Veoma su retki zapisi ove vrste u somborskim crkvenim protokolima (postoji još samo jedan, koji se odnosi na odlazak somborskih graničara u Rat za austrijsko nasleđe 1741. godine), pa je pojava komete svakako uzbudila duhove Somboraca u meri da je sveštenik to zapisao na predlistu službenog matičnog protokola. Bilo je to vreme kada je više od polovine ovdašnjih graničara bilo na evropskim bojištima u pomenutom Ratu za austrijsko nasleđe. Kada se iznad grada…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVI  STRUČNI PRILOG O SRPSKOJ NUMIZMATICI NAČINIO JE SOMBORAC

    Bliži se dva veka kako je objavljen prvi opširan i stručni članak o srpskoj srednjovekovnoj numizmatici, u vreme kada je ova pomoćna istorijska nauka bila tek u povoju. Članak je napisao mlad pravnik i rođeni Somborac Miloš Svetić – Jovan Hadžić (1799-1869), jedan od osnivača i prvi predsednik tek osnovane Matice srpske. Objavio ga je 1826. godine, u petom broju časopisa Serbske letopisi (Сербске лѣтописи), koji će kasnije nositi naziv Letopis Matice srpske. Vredno je napomenuti da je prvi članak o srpskoj numizmatici objavljen deset godina pre osnivanja britanskog Kraljevskog numizmatičkog društva (The Royal Numismatic Society) u Londonu i pokretanja njihovog časopisa Numizmatički žurnal (The Numismatic Journal). Jovan Hadžić (potpisan…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Znamenite ličnosti

    SOMBORKA – SRPSKA HEROINA

    Jedna od retkih žena revolucionara u Austrougarskoj bila je Marija Kovačević. Rođena je u Somboru, 1880. godine. Posle završene Više devojačke škole, u rodnom gradu je 1898. g. završila i somborsku Srpsku učiteljsku školu (Preparandiju). Već naredne godine postavljena je za učiteljicu u Zemunu, gde je, u srpskoj osnovnoj školi, radila pre i posle Prvog svetskog rata. U Zemunu, u vreme kada su se s one strane Save i Drine zbivali dramatični događaji, koji su nagoveštavali 1914. godinu, mlada učiteljica, vaspitavana na nacionalnim idealima svoje generacije, uključila se u revolucionarni pokret zemunskih rodoljuba. Postala je član Narodne odbrane i održavala tesne veze sa Srbijom. Još od 1905. godine preuzimala je…