• UVODNA REČ

    ZAPLOVIMO RAVNOPLOVOM!

    Dragi prijatelji, pokrenuli smo sajt RAVNOPLOV u želji da predstavimo kulturno-istorijsko nasleđe Sombora i okoline, ali i celokupnog Panonskog prostora i da približimo posetiocu sajta prepoznatljiv šarm ravnice, njene ljude, običaje, lepote i zanimljivosti, njenu prošlost i sadašnjost. Kao što je i Panonska ravnica, i mi ćemo težiti da budemo zona izmirenja suprotnosti, mesto dobrih vibracija i pozitivnih misli, lepih sećanja i vrednih podsećanja na život u tihom, mirnom, skromnom i uzdržljivom svetu, samo naizgled jednolikom i ćutljivom, ali bliskom, živom i toplom, kao gnezdo na dlanu. Pod ogromnim ravničarskim nebom uspravljen čovek, zagledan u njega, saznaje više nego i na vrhu najviše stene: da je sitna, jedva primetna tačka, ali…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBOR U VOJVODSTVU SRPSKOM 1849-1861.

    Razdoblje Vojvodstva srpskog trajalo je tek nešto više od jedne decenije. Bilo je to vreme Bahovog apsolutizma, koji je, da parafraziramo nekadašnjeg upravitelja somborske gimnazije dr Ede Margalića, Mađarima dat kao kazna, a Srbima kao gorka nagrada. Carskim patentom od 18. novembra 1849. g. osnovano je Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat, mada je u okviru centralističkog sistema ustrojstvo ove upravne oblasti bilo veoma daleko od ideja srpske samostalnosti proklamovanih na Majskoj skupštini 1848. godine. Teritorija Vojvodstva bila je tako određena da Srbi u njemu nisu bili najbrojnija nacija (bili su treći po broju stanovnika, iza Rumuna i Nemaca, a ispred Mađara), štaviše, u ukupnom udelu stanovništva Srpskog vojvodstva Srbi jedva…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKA PRIVREDA U RAZDOBLJU SOCIJALIZMA

    Mada Sombor u ratu nije pretrpeo znatnija materijalna razaranja, gradska privreda je nakon Drugog svetskog rata bila skoro zamrla. U okolna sela, a uskoro delimično i u grad, slila se tokom 1945/46. g. reka kolonizovanih porodica, najviše iz pasivnih i siromašnih krajeva Dalmacije, Like, Banije i Korduna, naseljenih na mesto nekada ekonomski jakog nemačkog stanovništva, a broj kolonizovanih porodica činio je jednu trećinu ukupnog stanovništva Sombora i okoline. Izvršena je masovna konfiskacija i nacionalizacija privrednih preduzeća i zgrada, pa i zanatskih radionica u privatnom vlasništvu, koje su podržavljene. Agrarnom reformom zemlja je delimično podeljena kolonizovanom stanovništvu, ali i domaćim bezemljašima, a delimično je ostala u državnom posedu (zemlja je, iznad…

  • PALETA RAVNICE,  Umetnost

    PRVI SOMBORSKI SLIKARI

    Najstariji poznati tragovi izvornog somborskog slikarstva sežu u polovinu 18. veka i vezani su za ikonoslikarstvo. U Somboru i okolini, u vremenu koje se stilski poklapa sa barokom u zapadnoj umetnosti, nastalo je slikarstvo na staklu, koje se u Srba javlja početkom 18. stoleća. Somborska radionica je iz nešto kasnijeg vremena, ali je brojem i lepotom izrađenih ikona postala najpoznatija (slikanje na staklu zahtevalo je veliko umeće jer je slikan motiv morao da se radi na zadnjoj strani stakla, u više slojeva i u “negativu”, odnosno naopačke, kako bi sa prednje strane slika bila pravilno postavljena). Prvi Somborac za koga je zapisano da se bavio izradom ikona na staklu bio…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice

    DECEMBAR NA SOMBORSKIM SALAŠIMA

    Početak zime somborski salašari su provodili mirnije (nigde te tišine kao na ravnici zimi), a ona na salašima nije počinjala sa mrazom, snegom i čistim saonikom, već s jesenjim kišama i teškim, lepljivim blatom. Kada putevi smrznu  i postanu trvdi, a njive prekrije sneg, vađeno je iz smrznutih barica (mlaka) na putevima blato i, pomešano sa kamenozemom (smolastom glinom), bacano je po snegu na oranicama, kako bi ih vazduh i marz bolje „probili“. U lepšim danima je na njive izvoženo đubre i slagano na veće gomile da ne bi izvetrilo i izgubilo snagu pre nego što bude pomešano sa zemljom. Kako usevi ne bi bili poplavljeni kada se sneg sa njiva…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    ŠTAMPA U SOMBORU

    Štampa je od druge polovine 19. veka imala važnu ulogu u informisanju i prosvećivanju Somboraca. Tradiciju somborske štampe utemeljio je nedeljni privredni list “Ipar” (“Industrija”), koji je 1865. g. izlazio na mađarskom jeziku, ali veoma kratko. Trinaest godina kasnije pojavio se ovdašnji županijski nedeljnik „Bácska“, koji je, na mađarskom jeziku, izlazio od 1878. do 1914. godine, a čiji je prvi urednik bio Đerđ Radič. Među brojnim somborskim nedeljnicima s kraja 19. i početka 20. veka, od kojih su mnogi samo kratkotrajno izlazili, treba pomenuti list za narodnu prosvetu, privredu i zabavu „Rodoljub“, koji je, na srpskom jeziku, u izdanju knjižare Milivoja Karakaševića, pod uredništvom Petra Despotovića, a kasnije Jovana Blagojevića,…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    DAN KADA SU SOMBORCI PUCALI JEDNI NA DRUGE

    U viševekovnoj istoriji Sombora postoji samo jedan primer i jedan datum kada su Somborci pucali jedni na druge. U vreme Mađarske revolucije 1848/49. godine grad Sombor je pet puta prelazio iz ruku mađarskih ustanika u ruke srpskih i austrijskih vlasti i obratno. Uspeli su građani Sombora da u tom burnom vremenu sačuvaju grad od razaranja, mada ne i od pljačke, koju su, tokom povremenog međuvlašća, sistemski činile pljačkaške skupine iz okolnih sela Stapara, Sivca i Brestovca, ali i dobrovoljci iz Srbije u redovima srpske vojske tokom njenog boravka u gradu. U svim tim promenama u gradu nije bilo međusobnih oružanih sukoba između većinskog srpskog življa i ovdašnjih Mađara (ali i…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    OKTOBAR NA SOMBORSKIM SALAŠIMA

    Rana jesen bila je jedan od najdelatnijih godišnjih perioda na salašu. Na njivama je završavana setva ječma, pšenice i raži, a na njive pripremljene za prolećne useve voženo je đubre. U sunčanim i suvim danima vađen je krompir (jedan berač bi obuhvatio rukama gornji „kitiš“, a drugi bi ga opkopavao motikom, dok prvi berač ne iščupa sav „bokor“). Krompir je prebiran „na troje“ (veliki,srednji i mali) i ostavljan u džakove. Veliki krompir je korišćen u ishrani ljudi, srednji u ishrani marve, a mali za sejanje. Početkom oktobra počinjala je i berba kukuruza – najveći jesenji posao, koji je, zavisno od površine oranica i broja parcela, trajao i po dve nedelje.…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    BROJ GRANIČARA U ŠANČEVIMA NA POTISKOJ VOJNOJ GRANICI 1720/21.

    Potiska vojna granica osnovana je 1702. godine. Većim delom svog poluvekovnog postojanja, ova granica imala je 14 vojnih šančeva (kasnije će na spisku graničarskih šančeva biti dodato još jedno naselje – današnji Bački Brestovac). Većina naselja nalazila se uz reku Tisu, osim Sentomaša (Srbobrana), Subotice i Sombora, koji su pripadali granici, ali su bili manje ili više udaljeni od Tise. Komanda granice ili krajine nalazila se u Segedinu. Većim delom graničari su bili srpske narodnosti, u Segedinu su uz srpske graničare u vojnoj službi bili i Mađari, a u Subotici i Somboru među graničarima je bio i znatan broj Bunjevaca. Svakim šancem komandovao je kapetan. Celokupno stanovništvo (odnosno kućne starešine)…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    NAJSTARIJI SAČUVANI DOKUMENT I PEČAT SA PODRUČJA BAČKE

    U Baču, najstarijem gradu Bačke i starom srednjovekovnom arhiepiskopskom sedištu, postojala je zasebna biskupija sve do početka 12. veka, koja je oko 1135. g. sjedinjena sa Kaločkom biskupijom u Kaločko-bačku nadbiskupiju. Od tog vremena u ovu nadbiskupiju u potpunosti je uveden latinski obred. Sve do Mohačke bitke (1526) u Baču, kao drugom nadbiskupskom sedištu, nalazio se kaptol, koji je, osim crkvenih pitanja, rešavao i svetovna pitanja sa područja Bačke županije (parnice, urbarijalna pitanja, najamnine, plemićke potvrde, vlasnička opravdanja, testamenti, popisi…). Najstariji sačuvan dokument Kaptola u Baču potiče s početka 13. stoleća, iz 1229. godine, i odnosi se na nagodbu između sela Arnat (nalazilo se južno od današnjeg Sombora) i bana…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  Umetnost

    NAJSTARIJA SAČUVANA FRESKA U BAČKOJ

    Najstarija freska u Bačkoj nalazi se ujedno i u najstarijoj sačuvanoj, danas franjevačkoj crkvi Uznesenja Marijina u Baču. Bač je naselje sa najdužom urbanom tradicijom na ovom prostoru, po kome je cela oblast Bačke i dobila svoj naziv. Kao arhiepiskopsko sedište Bač se pominje još u dokumentu vizantijskog cara Justinijana I još 535. godine. Srednjovekovni ugarski izvori ovo naselje, kao županijsko sedište Bačke županije, pominju krajem 11. i početkom 12. stoleća. U isto vreme Bač je i sedište Bačke biskupije, koja će, oko 1135. godine, biti sjedinjena sa Kaločkom biskupijom u Kaločko-bačku nadbiskupiju. Osnova današnje franjevačke crkve u Baču, svakako najkompleksnijeg kulturnog dobra na prostoru Vojvodine, nastala je krajem 12.…