• UVODNA REČ

    ZAPLOVIMO RAVNOPLOVOM!

    Dragi prijatelji, pokrenuli smo sajt RAVNOPLOV u želji da predstavimo kulturno-istorijsko nasleđe Sombora i okoline, ali i celokupnog Panonskog prostora i da približimo posetiocu sajta prepoznatljiv šarm ravnice, njene ljude, običaje, lepote i zanimljivosti, njenu prošlost i sadašnjost. Kao što je i Panonska ravnica, i mi ćemo težiti da budemo zona izmirenja suprotnosti, mesto dobrih vibracija i pozitivnih misli, lepih sećanja i vrednih podsećanja na život u tihom, mirnom, skromnom i uzdržljivom svetu, samo naizgled jednolikom i ćutljivom, ali bliskom, živom i toplom, kao gnezdo na dlanu. Pod ogromnim ravničarskim nebom uspravljen čovek, zagledan u njega, saznaje više nego i na vrhu najviše stene: da je sitna, jedva primetna tačka, ali…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    JUL NA SOMBORSKIM SALAŠIMA

    Jul je, uz septembar, među somborskim salašarima bio najaktvniji mesec u godini. Nakon kosidbe ječma, krajem juna, u julu je prvo košena raž, a zatim pšenica. Domaćin je svakodnevno motrio da li su usevi sazreli, i to ne toliko po slami, već po tvrdoći zrna. Nije se smelo čekati da letina prezre, kako ne bi polegla i kako se pri žetvi ne bi previše krunila. Žetva pšenice, ječma, zobi i repice bila je mukotrpan posao (opširniji opis u prilogu: https://www.ravnoplov.rs/zetva/), koji se obavljao po užarenom suncu od njegovog izlaska do zalaska (u somborskih salašara postojala je izreka, koju je početkom 19. stoleća zabeležio Avram Mrazović, da u leto jedan sat…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    TORBARENJE U SOMBORU

    Sombor je bio snažno trgovačko središte još u vreme turske uprave. Posle elibertacije (dobijanja statusa slobodnog i kraljevskog grada) 1749. godine, trgovina je u Somboru počela dodatno da se razvija. Somborci su već 1778. g. imali svoje cehovsko privilegovano udruženje trgovaca (više o istoriji trgovine u Somboru, u prilogu: https://www.ravnoplov.rs/somborske-trgovine-i-trgovci/). Osim stalnih trgovačkih radnji, kojih je u Somboru bilo na desetine, u gradu se, u drugoj polovini 18. veka i tokom većeg dela 19. veka, zadržao i prastari oblik trgovine torbarenjem (uličnom prodajom putujućih trgovaca). Ovom vrstom trgovine bavili su se siromašni trgovci, koji nisu imali dovoljno sredstava da zakupe lokal u gradu, a donekle i sitne zanatlije. Oni su,…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    VOJVODINO STARA, ZAR TI NEMAŠ STIDA?

    Verovatno najpoznatija politička, a mogli bismo je nazvati i protestna pesma mladog srpskog vojvođanskog pesnika, Somborca Veljka Petrovića (1884-1967), napisana je 1911. godine, a odmah zatim je, naredne godine, i objavljena u Petrovićevoj prvoj zbirki pesama. Pesma „Vojvodino stara, zar ti nemaš stida?“ oslikavala je tamnim i sumornim bojama vojvođansko srpsko građansko društvo u godinama pred Prvi svetski rat, u vreme vladavine Karolja Kuena-Hedervarija na mestu predsednika vlade Kraljevine Ugarske. Postepeno iskorenjivanje vojvođanskih Srba, odnarođenost srpske inteligencije, propadanje viših slojeva društva, međusobni politički sukobi, udvorički odnos prema vlastima, zanemarivanje nacionalnog nasleđa i gašenje nacionalnog ponosa – sve su to teme ove poznate pesme Veljka Petrovića, oštre u svom sudu, a…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    SOMBORSKI ĐAK JOVAN DUČIĆ

    Slavni srpski pesnik, pisac i diplomata Jovan Dučić (1874-1943) bio je đak somborske Srpske učiteljske škole (Preparandije) između 1891. i 1893. godine. Rođen u Trebinju 1874. godine, niže razrede gimnazije pohađao je u Mostaru i Sarajevu, gde je završio i pripravnički razred Učiteljske škole. U somborskoj Srpskoj preparandiji Dučić je pohađao drugi i treći (završni) razred. Diplomski ispit u Preparandiji položio je sa dobrim uspehom. Posle završene Učiteljske škole u Somboru Dučić je, neko vreme, radio kao učitelj po Bosni i Hercegovini, a zatim je nastavio školovanje na studijama prava u Ženevi. Od 1910. g. nalazio se u diplomatskoj službi Kraljevine Srbije, a kasnije i Kraljevine SHS (Jugoslavije). Bio je…

  • Običaji,  RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    UBRAĐAJ – OSOBENOST MLADIH SOMBORSKIH SRPKINJA U 19. I POČETKOM 20. VEKA

    Jedna od osobenosti Sombora bila je UBRAĐAJ (nazivan je još i UBRADAČ), naročita vrsta ženske nošnje, odnosno povez ili marama (zapravo oglavlje ili svečana kapa), koju su, tokom 19. i početkom 20. veka, u svečanim prilikama nosile na glavi mlade Srpkinje iz Sombora i sa somborskih salaša, od udaje do rođenja prvog deteta. Ubrađaj je svekrva poklanjala snahi na dan venčanja i nošen je samo pri odlasku u crkvu nedeljom ili o praznicima. Običaj je bio da nova mlada, prve nedelje posle venčanja, u društvu svekrve pođe u crkvu u ubrađaju. Ponegde je bio običaj i da mlada nasledi nekadašnji svekrvin ubrađaj (svekrva bi se na svadbi sina pojavila u…

  • PALETA RAVNICE,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Umetnost,  Znamenite ličnosti

    ZABORAVLJEN SOMBORSKI SLIKAR ARPAD JUHAS

    Prvi somborski slikar koji je imao ozbiljnu reputaciju u svetu slikarstva i umetnosti bio je Arpad Juhas. Rođen je 29. juna 1863. g. u Somboru, kao najmlađe od četvoro dece ovdašnje mađarske porodice krojačkog majstora Mihalja Juhasa i njegove supruge Kristine rođ. Kanjo. Kuća njegovih roditelja nalazila se na uglu tadašnje Pastirske ulice (današnje Branka Radičevića) i Venca Jožefa Etveša (danas Živojina Mišića). Osnovnu školu i gimnaziju Arpad Juhas je završio u rodnom gradu, posle čega je 1879. g. u Budimpešti upisao školu crtanja, ali, zbog materijalnih teškoća, nije uspeo da je završi. Već sledeće godine vratio se u Sombor gde je radio kao županijski službenik do 1886. godine. Te…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Znamenite ličnosti

    SOMBORAC ĐORĐE GEDEON PETROVIĆ – OD GRADSKOG ARHIVARA DO VLADIKE BAČKOG

    Bački vladika Gedeon, u svetovnom životu Đorđe Petrović rođen je u Somboru 1770. godine, kao sin ovdašnjeg građanina i pekara Petra Ćirkovića i Evdoksije rođ. Maširević. Deda Đorđa Petrovića, inače vešt ikonoslikar Kiril Trpković, doselio se u Sombor iz istočne Makedonije. Osnovnu ili glavnu gradsku školu (Mrazovićevu Normu), kao i Gramatikalnu školu, Đorđe Petrović je završio u Somboru, nakon čega je, kao darovit mladić, pohađao humanističke nauke u Segedinu i Pečuju. Po završetku školovanja, neko vreme je (od 1788) radio kao privremen gradski kancelista-arhivar, koji je, kako svedoči Nikola Vukićević, u red doveo gradsku arhivu starijeg vremena, i sačuvao u njoj, za prošlost Sombora izuzetno dragocene Acta ante Elibertationem. Posle…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    “MINADIR” – NAJLEPŠA BALADA LAZE KOSTIĆA

    Po mišljenju nekih od najuglednijih istoričara srpske književnosti, najlepša pesma Laze Kostića zapravo je čudna i čedna balada “MINADIR”, koju je mladi 22-godišnji pesnik objavio 1863. godine u 105. broju časopisa “Srbskij letopis” (kasnije Letopis Matice srpske). Milan Kašanin je smatrao da je “Minadir” pesma svetske vrednosti, u kojoj ima toliko autentično arhaičnog, kao da je ta pesma otkopana, a ne napisana. Istoričar književnosti Jovan Deretić piše da je “Minadir” balada muzički jedinstvenih, jednostavnih, skladnih linija. To je drevna legenda o ljubavi i smrti, ispričana mirnim, ujednačenim tonom s prisenkom blage ironije, priča o neobičnim imenima i sudbinama, o kralju Ramsenitu “od Misira”, njegovoj prelepoj ćerki Valadili i neimaru Minadiru.…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    SVE DOBRE STVARI SU IZ SOMBORA – REKAO JE IVO ANDRIĆ

    Krajem 1960. godine, nepunu godinu pre nego što će dobiti najviše svetsko priznanje za književnost, poznati jugoslovenski književnik Ivo Andrić (1892-1975) zamolio je svog bliskog novodsadskog prijatelja Mladena Leskovca (1904-1990), nekadašnjeg đaka i nastavnika somborske gimnazije, kasnije poznatog istoričara književnosti i prevodioca, da pokuša da mu negde iz Vojvodine nabavi jedan dobar pisaći sto, odnosno starinski pult za pisanje, za njegovu radnu sobu. Leskovac je pozvao svoje somborske prijatelje i brzo je u Somboru pronađen prigodan “šrajbtiš”, koji je po lepoti, veličini i kvalitetu izrade ispunjavao očekivanja slavnog književnika. U svom pismu Mladenu Leskovcu, od 29. januara 1961. godine, Ivo Andrić piše: “Upravo sam se spremao da Vam pišem povodom…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    O TRADICIJI PIVARSTVA U SOMBORU

    Početkom devedesetih godina 17. veka, u vreme dok Sombor još nije imao svoju pivaru i pivnicu, Somborci su pivo uvozili, pa je zapisano da je deset akova piva (oko 500 litara) preneo preko carinarnice u Vesprimu, aprila 1692. godine, Radojica, Rac (Srbin) iz Sombora, koji je platio 40 denara tridesetnine i deset denara carine (jedna forinta imala je 100 denara), a istog meseca po šest akova piva (oko 300 litara) preneli su somborski “Raci” Veselin i Cvijo, i platili su 24 denara tridesetnine i šest denara carine. Krajem maja 1698. g. Budimska komorska administracija dozvolila je Martinu Lipkoviću, službeniku poštanske službe u Somboru, da na ruševinama nekadašnjeg turskog kupatila podigne…