• UVODNA REČ

    ZAPLOVIMO RAVNOPLOVOM!

    Dragi prijatelji, pokrenuli smo sajt RAVNOPLOV u želji da predstavimo kulturno-istorijsko nasleđe Sombora i okoline, ali i celokupnog Panonskog prostora i da približimo posetiocu sajta prepoznatljiv šarm ravnice, njene ljude, običaje, lepote i zanimljivosti, njenu prošlost i sadašnjost. Kao što je i Panonska ravnica, i mi ćemo težiti da budemo zona izmirenja suprotnosti, mesto dobrih vibracija i pozitivnih misli, lepih sećanja i vrednih podsećanja na život u tihom, mirnom, skromnom i uzdržljivom svetu, samo naizgled jednolikom i ćutljivom, ali bliskom, živom i toplom, kao gnezdo na dlanu. Ravničarski bard Veljko Petrović pisao je da pod ogromnim ravničarskim nebom uspravljen čovek, zagledan u njega, saznaje više nego i na vrhu najviše stene:…

  • RAVNIČARSKI DIVANI

    MONOGRAFIJA “U TOM SOMBORU… GRAD U PRIZMI STOLEĆA”

    Monografija “U TOM SOMBORU… GRAD U PRIZMI STOLEĆA” upravo je objavljena, a na molbu brojnih prijatelja i ovim putem dajemo osnovne činjenice o njoj, kao i obaveštenje kako može da se poruči i nabavi. Osim navedenih mogućnosti u obaveštenju koje sledi, knjigu je moguće poručiti i javljanjem u komentaru ispod ovog priloga.   Istovremeno, raspisujemo i pretplatu na englesko izdanje monografije, koje će biti štampano do polovine 2020. godine. Kratak pregled monografije i neke od njenih stranica možete da pogledate u prilogu:  

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    TRI SOMBORSKA ZEMLJOTRESA

    Kako područje Bačke nije trusno, zemljotresi su ovde najčešće posledice seizmičkih talasa, odnosno potresa na udaljenijim lokacijama, pa je i Sombor kroz istoriju doživeo svega nekoliko zabeleženih zemljotresa. Dva su se dogodila u davnoj ili relativno davnoj prošlosti, a treći u istorijski novije vreme – 1964. godine. Srednjovekovni izvori zapisali su da je snažan potres 1443. g. napravio veliku štetu u preteči današnjeg Sombora – naselju Coborsentmihalj, u kome su tada stradali stari kaštel ovdašnje vlastelinske porodice Cobor, sa crkvom Sv. Mihaila i trošnim kmetovskim kućama. bio je porušen u zemljotresu 1443. godine. Drugih podataka o ovom potresu nema, ali je on, najverovatnije, posledica činjenica seizmičkih talasa dva izuzetno snažna…

  • DAMARI RAVNICE,  Folkloristika,  RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    MONOŠTORSKA ŠOKAČKA NOŠNJA – ŽIVOPISAN TRAG STARE VOJVODINE

    Nošnja monoštorskih Šokica spada u najživopisnije nošnje na našim prostorima, jedinstvena je i nadaleko prepoznatljiva. Ženka šokačka nošnja u Monoštoru razlikovala se kod devojaka, mladih žena i starijih Monoštorki, a najkićenija je bila devojačka nošnja. Šokice su, od kada postoje o tome zapisi, veoma mnogo polagale na lepotu svoje odeće. Neki od starijih zapisa, iz 19. veka, zamerali su monoštorskim Šokicama da previše vremena posvećuju izradi tkanja i prediva, kao i ukrašavanju svoje odeće, te da zbog toga zanemaruju druge dužnosti. Najstariji opis ženske šokačke odeće potiče iz 1860. godine, iz pera tadašnjeg monoštorskog beležnika Pavla Demetrovića. On piše kako su ovdašnje Šokice nosile ukrašene košulje, sa pojasom, suknjom i…

  • Običaji,  RAVNIČARSKI DIVANI

    SOMBORSKA SNAŠA KOJU JE OTAC VRATIO KUĆI POSLE VENČANJA PRED MATIČAREM

    Godine 1895. u Somboru su, kao i u ostalim gradovima i selima Kraljevine Ugarske, postala obavezna venčanja pred matičarem, u gradskoj, odnosno opštinskoj (seoskoj) matičnoj kancelariji. Država je te godine, umesto crkve, u potpunosti preuzela vođenje matičnih knjiga rođenih, venčanih i umrlih, a crkva je i dalje imala pravo da vodi svoje matične protokole, ali je upis u državne knjige postao obavezan, bez obzira na upis u crkvene knjige. Bračni parovi su te godine prvi put sklapali brak pred somborskim matičarem, u Velikoj sali Gradske kuće, posle čega bi, obično nakon nekoliko dana, odlazili u svoju crkvu na crkveno venčanje. Tako su se u četvrtak, 3. oktobra 1895. godine (po…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PLEMIĆKI I SENATORSKI SIN – BAHATI SOMBORSKI “MANEKEN-PIS”

    Prvi somborski gradonačelnik Martin Parčetić, kasnije zaslužni senator i plemić, imao je, kao i toliki drugi somborski uglednici, muke sa svojim naslednicima. Njegov mlađi sin Josip još kao dete, poveljom carice Marije Terezije iz 1753. godine, dobio je, uz oca i starijeg brata, status plemića. Ipak, on je u mladosti, po svom ponašanju i karakteru, bio vrlo daleko od onog što bi se očekivalo od mladog plemića i sina uglednog oca, gradskog senatora i prvog somborskog gradonačelnika. Sklon šeretluku, ali i kavgi, mladi Josip Parčetić više puta je upadao u neprilike iz kojih ga je vadio njegov ugledni i uticajni otac. Jedna od takvih neprilika zapisana je u sudskim županijskim…

  • RAVNIČARSKI DIVANI

    OBEZGLAVLJENA „KRALJICA PANONIJA“ KRAJ MALOG STAPARA

    Habzburška monarhija, u čijem se posedu nalazio Francov (Veliki bački) kanal, prokopan između 1793. i 1802. godine, krajem šezdesetih godina 19. veka ustanovila je da je njeno poslovanje kanalom lišeno komercijalne elastičnosti, pa je odlučila da kanal ponudi u zakup preduzimaču koji bi ga, uz državnu materijalnu pomoć, obnovio. Posla se prihvatio inženjer i general Ištvan Tir (1825-1908), naturalizovani Britanac mađarskog porekla (rođen u Baji), graditelj Korintskog kanala u Grčkoj i blizak prijatelj i saradnik graditelja Sueckog kanala Ferdinanda Lesepsa. Tir je ubedio engleske ulagače da u opravku i dogradnju kanala ulože milion funti sterlinga, pa je Francov kanal 1870. g. ustupljen, na period od 75 godina, londonskom akcionarskom društvu…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    MLADI SOMBORSKI PLEMIĆI – FALSIFIKATORI ŠKOLSKIH DIPLOMA

    Da lažna školska svedočanstva nisu proizvod samo savremenog vremena govori i slučaj sa falsifikovanjem pečata somborske Gramatikalne (ili Latinske) škole. Trorazredna Gradska gramatikalna škola u Somboru počela je sa radom 9. novembra 1763. godine. Bila je organizovana po ugledu na cenjene jezuitske gramatikalne škole, a u njoj su predavali najučeniji fratri somborskog franjevačkog manastira. Školu, koja je imala tri razreda, od kojih je prvi trajao dve godine, pohađala su deca obe veroispovesti (1774. g. u njoj je bilo 69 učenika). Osnovni obrazovni cilj škole bio je učenje pravilnog govora i pisanja latinskog jezika. Prvobitno je škola imala dva profesora, a od kraja 1778. godine, kada je gradski Magistrat sklopio nov…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKO “PRAVO MAČA” I GRADSKI DŽELATI

    Šestim članom Elibertacione povelje (Privilegijalnog pisma) carice Marije Terezije, od 17. februara 1749. godine, slobodnom i kraljevskom gradu Somboru dato je tzv. pravo mača (ius gladii), kojim je grad mogao da pokrene kaznene postupke protiv svih zločinaca uhvaćenih na teritoriji grada, da donosi smrtne presude i da vrši pogubljenja osuđenih. Istim članom Povelje, Sombor je dobio pravo da postavi stub srama (to je učinjeno tek 1773), kao i da sazida vešala na gubilištu izvan grada. I zbilja, Somborci su se obilato koristili dobijenim pravom. Već 17. juna 1749. g. grad je sklopio ugovor sa Johanom Karlom Tišlerom, koji je, kao gradski dželat, dobio zvučnu titulu minister iusticiæ vidicativæ. Posao dželata…

  • RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    SKUPA SUDSKA PARNICA ZBOG JEDNOG SOMBORSKOG PATKA

    Prestonička štampa Kraljevine Jugoslavije izveštavala je tokom 1936. g. svoje čitaoce o neobičnom sudskom sporu, koji se u Somboru vodio zbog jednog – patka. Istina, nije to bio običan patak, nego pripadnik plemenite rase „Peking“. Njega je, krajem 1935. godine, banovinski inspektor Branko Blagojević, sa još dve patke, dao na priplod Somborki Ruži Jejin, s tim da nakon sparivanja vrati Blagojeviću patke i patka. Ruža Jejin je vratila patke, ali je patka „Pekinga“ zadržala, zbog čega je naredne godine došlo do sudskog spora između vlasnika patka i gospođe Ruže. Održano je nekoliko sudskih rasprava tokom kojih su se stalno pojavljivale nove okolnosti, pa nikako nije mogao da bude sproveden dokazni…

  • RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    SOMBORAC – FRIZER ENGLESKE KRALJICE

    Aleksandar Vitković, sin Martina Vitkovića i Marsele rođ. Radin, rođen je u Somboru, 1. septembra 1861. godine. Kršten je istog dana u somborskoj crkvi Presvetog Trojstva (kuma na krštenju bila je Barbara, supruga bunjevačkog salašara Martina Stolišića). U Somboru su, od kraja 18. veka, živele dve porodice ovog prezimena – jedna je bila pravoslavne, a druga rimokatoličke veroispovesti. Porodica Aleksandra Vitkovića bila je bunjevačkog porekla, a njeni preci su u Sombor doseljeni iz grada Baje. Nakon završene osnovne škole u rodnom gradu, Aleksandar Vitković je otišao na zanat u Budimpeštu, gde je, kao 15-togodišnjak, postao šegrt u jednoj frizerskoj radnji u njoj je izučio za ženskog frizera – tada još…

  • RAVNIČARSKI DIVANI

    NOVI SAD – MUKE SA IMENOM GRADA

    Retko koji naš grad je za kratko vreme promenio tri imena (a imao u rezervi još tri-četiri), kako se to dogodilo sa današnjim Novim Sadom, od kraja 17. do polovine 18. veka. Novi Sad je mlad grad po istorijskim merilima. Na mestu današnjeg grada još se u srednjem veku nalazilo nekoliko naselja (Peturvarad, Sajol, Bakša, Sent Marton, Bivaljoš i Bistrica, od kojih su prvo i poslednje od nabrojanih naselja zapisani i na mapama iz 16. i 17. stoleća). Posle prekida urbanog kontinuiteta sa srednjovekovnim naseljima, jezgro današnjeg Novog Sada nastalo je tek tokom poslednje decenije 17. veka, nakon proterivanja Turaka iz Bačke, kada su austrijske vlasti, ne levoj (bačkoj) obali…